https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
426
VIZUAL VOSITALAR YORDAMIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARNING TIL O'RGANISHGA BO'LGAN QIZIQISHINI
ORTTIRISH
Matqosimova Mohira Erkinbek qizi
ADCHTI,Nemis tili nazariyasi va amaliyoti kafedrasi o'qituvchisi
mohiragina@gmail.com
Adhamova Shukrona Azimjon qizi
ADCHTI,MBT yo'nalishi 2-bosqich talabasi
adhamovasukrona6@gmail.com
Annotatsiya: Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarni chet tilini
o‘rganishga jalb etishda vizual vositalarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi.
Unda bolalar psixologiyasiga mos yondashuvlar, ta’limning ko‘rgazmali shakllari
hamda vizual ta’sir orqali shakllanadigan til kompetensiyalari haqida fikr
yuritiladi.
Kalit so‘zlar: maktabgacha ta’lim, chet tili, vizual vositalar, metodika,
bolalar psixologiyasi, ko‘rgazmalilik.
Абстрактный: В статье анализируется роль и значение наглядных
пособий в вовлечении детей дошкольного возраста в процесс изучения
иностранного языка. В нем рассматриваются подходы, соответствующие
детской психологии, визуальным формам обучения и языковым
компетенциям, формируемым посредством визуального воздействия.
Ключевые слова: дошкольное образование, иностранный язык,
наглядные пособия, методика, детская психология, наглядность.
Abstract: This article analyzes the role and importance of visual aids in
involving preschool children in learning a foreign language. It discusses
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
427
approaches appropriate to child psychology, visual forms of education, and
language competencies formed through visual impact.
Keywords: preschool education, foreign language, visual aids, methodology,
child psychology, demonstrativeness.
Chet tilini o‘rganish — bu faqat lug‘at boyligini o‘zlashtirish emas, balki
yangi til muhitini idrok etish, eshitish, ko‘rish, aytish, tushunish kabi ko‘p qirrali
ko‘nikmalarni shakllantirishdir. Vizual vositalar ushbu ko‘nikmalarni
uyg‘unlashtirishga yordam beradi. Ular dars jarayonini jonlantirib, bolalarning
e’tiborini ushlab turadi, ularning til materialiga faol munosabatda bo‘lishini
ta’minlaydi.
Vizual materiallar orqali berilgan ma’lumotlar bolaning xotirasida rasmli
obraz sifatida saqlanadi. Bu esa bola til birliklarini real kontekstda eslab qolishiga
sabab bo‘ladi. Ayniqsa, rasmli kartochkalar, plakatlar, taqdimotli darslar,
animatsiyalar singari vositalar o‘zining estetik ta’siri bilan bolada ijobiy hissiyot
uyg’otadi. Bugungi globallashuv davrida chet tillarini erta yoshdan o‘rgatish
zarurati ortib bormoqda. Ayniqsa, maktabgacha yoshdagi bolalarning chet tillariga
bo‘lgan qiziqishini shakllantirish ularning keyingi bosqichlardagi muvaffaqiyatli
ta’limi uchun mustahkam poydevor yaratadi. Shu nuqtai nazardan, dars jarayonida
vizual vositalardan foydalanish alohida ahamiyat kasb etadi.
Vizual vositalar – bu o‘quvchilarga ma’lumotni ko‘rish orqali tushunishga
yordam beradigan ko‘rgazmali vositalardir. Ular dars jarayonini jonlantiradi,
o‘quvchilarning e’tiborini jalb etadi, eslab qolish qobiliyatini oshiradi va mavzuni
osonroq tushunishga yordam beradi. Ayniqsa, maktabgacha yoshdagi bolalar
uchun vizual vositalar ta’limning ajralmas qismidir, chunki bu yoshdagi bolalar
ko‘proq ko‘rish orqali o‘rganadilar.Vizual vositalar, ya’ni ko‘rgazmali materiallar
— rasm, grafik, plakat, multimediya elementlari orqali ta’lim berish — bola
tafakkuri va tasavvuriga bevosita ta’sir qiladi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
428
tasavvur va obrazli fikrlash yetakchi bo‘lib, ular uchun so‘zlarni tasvir, rang va
shakl orqali anglash ancha qulaydir. Ko‘rgazmalilik tamoyili bolalarning
o‘rganilayotgan materialga qiziqishini kuchaytiradi, ular o‘z tajribasi orqali bilish
jarayonida faol ishtirok etadilar. Bu esa, o‘z navbatida, bilimlarning ongli ravishda
o‘zlashtirilishiga va uzoq muddatli xotirada saqlanishiga xizmat qiladi.
Maktabgacha ta’limda til o‘rgatishda vizual vositalardan foydalanish bir
nechta didaktik vazifalarni bajarishga xizmat qiladi: yangi so‘z va iboralarni
taqdim etish; eslab qolishni kuchaytirish; mustahkamlash va takrorlash imkonini
yaratish; kontekstda qo‘llashni o‘rgatish. Pedagog o‘quv materiallarini
tayyorlashda bolalarning yosh xususiyatlari, bilish qobiliyatlari, individual
ehtiyojlarini hisobga olgan holda vizual vositalarni tanlashi zarur. Dars mazmuniga
mos ravishda tanlangan vizual materiallar orqali dars samaradorligi oshadi, til
o‘rganish jarayoni esa qiziqarli va interaktiv tus oladi.
Chet tilini o‘rgatishda vizual vositalardan foydalanish usullari :
1. Rasmlar va kartochkalar orqali o‘rgatish - har bir yangi so‘z yoki ibora mos
rasm bilan birgalikda taqdim etilishi lozim. Masalan, "apple" so‘zini rasmli
kartochka orqali tushuntirish, uni ranglar, shakl va ta’mi haqida suhbat bilan
mustahkamlash mumkin.
2. Interaktiv multfilmlar va videolar- bolalar uchun mo‘ljallangan qisqa
animatsiyalar chet tilida tinglab tushunishni rivojlantiradi. Bu vositalar bolalarda
eshitish, ko‘rish va tushunish ko‘nikmalarini uyg‘unlashtiradi.
3. Didaktik o‘yinlar - vizual ko‘maklarga asoslangan o‘yinlar, masalan,
“Matching game” (so‘z va rasmni juftlash) yoki “Memory game” (xotira o‘yini),
bolalarni faollikka undaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
429
4. Rangli plakatlar va devoriy materiallar - sinf xonasida mavzuga doir
inglizcha so‘zlar bilan bezatilgan plakatlar doimiy ravishda bolalarning diqqatini
tortadi va so‘z boyligini oshirishga xizmat qiladi.
5. Interaktiv doskalar va planshetlar orqali dars o‘tish - raqamli texnologiyalar
yordamida o‘quvchilar bilan jonli muloqot qilish, ularning ishtirokini oshirish
mumkin.
Chet tillarini o‘rgatish metodikasida taniqli britaniyalik olima Jane Willis
tomonidan ishlab chiqilgan vazifaga asoslangan o‘qitish modeli (Task-Based
Learning) maktabgacha yoshdagi bolalarga til o‘rgatishda vizual vositalarning
muhim o‘rin tutishini ta’kidlaydi. U 1996-yilda chop etilgan “A Framework for
Task-Based Learning” nomli asarida quyidagi fikrlarni ilgari suradi:
> “Til o‘rganish samarali bo‘lishi uchun u hayotiy, ko‘rgazmali, faol va
bolaga tushunarli kontekstda amalga oshirilishi kerak. Ko‘rish orqali berilgan
axborot — ya’ni rasmlar, animatsiyalar, predmetlar bolalarning tilni idrok etish
darajasini oshiradi.”
Jeyn Uillisning asosiy g'oyasi o‘zining Vazifaga asoslangan o‘qitish modeli
(Task-Based Learning) orqali yosh bolalarga til o‘rgatishda amaliy harakat,
ko‘rgazmali materiallar va o‘yinlar asosida til muhitini shakllantirishni tavsiya
qiladi. U ótqazgan tadqiqotidan kelib chiqib shunday deydi: yosh bolalar bilan
ishlaganda til sun’iy emas, tabiiy muhitda o‘zlashtirilishi kerak. Tilni o‘rganish
jarayoni vizual stimullar orqali qulay kechadi — masalan, rasmlar, multfilmlar,
o‘yinchoqlar, rangli grafiklar. Bolalarning eslab qolish darajasi ko‘rgazmali va
kontekstual (hayotiy vaziyatlarga asoslangan) o‘rgatish bilan yuqori bo‘ladi.
“Tilingizni ishlatmasangiz – o‘rgana olmaysiz” degan tamoyil asosida, har bir
mashg‘ulotda gapirish va fikr bildirish imkoniyati bo‘lishi kerak.
Willis modeli uch bosqichdan iborat:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
430
1. Pre-task – mavzuga kirish, rasmlar yoki video asosida kontekst yaratish.
2. Task – bolaning mustaqil yoki juftlikda vizual yordam vositalari bilan
vazifa bajarishi (masalan, rasmli kartochkalar bilan ishlash).
3. Post-task – til birliklarini mustahkamlash, o‘z fikrini rasm yoki so‘z orqali
ifodalash.
Ushbu yondashuv vizual vositalarning nafaqat axborotni yetkazuvchi vosita,
balki faol ishtirok va muloqot vositasi sifatida muhimligini ko‘rsatadi. Tadqiqot
natijalari shuni isbotlaydiki, maktabgacha yoshdagi bolalarda vizual vositalar
orqali olib borilgan til mashg‘ulotlari tilga bo‘lgan qiziqishni oshiradi, eslab qolish
samaradorligini kuchaytiradi va tabiiy muloqot muhiti yaratadi.
Xulosa qilib aytganda, vizual vositalar maktabgacha yoshdagi bolalarni chet
tiliga qiziqtirishda muhim va samarali metodik vosita hisoblanadi. Ular bolalarning
dunyoni idrok etishida asosiy rol o‘ynaydigan ko‘rish sezgilariga tayanadi va shu
orqali o‘quv jarayonini yanada tabiiy, tushunarli va qiziqarli holga keltiradi. Vizual
materiallar bolaning bilishga bo‘lgan tabiiy ishtiyoqini qo‘llab-quvvatlab, uni dars
jarayonida faol ishtirokchi sifatida shakllantiradi. Bu esa bilimlarni faqat eslab
qolishga emas, balki ularni anglab, mustaqil qayta ishlashga ham xizmat qiladi.
Shuningdek, vizual vositalar til o‘rganishdagi asosiy ko‘nikmalar — so‘z boyligini
kengaytirish, talaffuzni shakllantirish, eshitish va tushunish malakalarini
rivojlantirishga yordam beradi. Ko‘rgazmali usul orqali berilgan axborot bolalarda
obrazli fikrlashni faollashtiradi, ularning mantiqiy fikrlashi, xotirasi va ijodiy
tasavvurini rivojlantiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Атаева М.А. “Мультимедиавий воситалар асосида инглиз тилини
ўқитиш методикаси”, Тошкент, 2021.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
431
2. Richards J., Rodgers T. "Approaches and Methods in Language Teaching",
Cambridge University Press, 2014.
3. Юлдашева Д. “Мактaбгaчa тaълимдa чeт тиллaрини ўргaтиш
мeтoдикaси”, Самарқанд, 2020.
4. Harmer J. "The Practice of English Language Teaching", Pearson
Education, 2007.
5.Willis, J. (1996). A Framework for Task-Based Learning. Harlow:
Longman.
