Dekabr, 2024-Yil
593
DINNING SHAXS SHAKLLANISHIDAGI O'RNI VA MOHIYATI
Bekbergenova Diynara
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti amaliy psixologiya yo’nalishi talabasi.
Sipatdinov Arman
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti amaliy psixologiya yo’nalishi talabasi.
Mambetiyarova Venera
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universitetining Pedagogika psixologiya kafedrasi
o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14331395
Annotatsiya.
Bu maqolada dinning shaxs shakllanishidagi o‘rni va uning psixologik,
ma'naviy va ijtimoiy jihatlari tahlil qilinadi. Shu bilan birga, dinning shaxsiyatni
shakllantirishdagi ijobiy va salbiy jihatlari, dinning shaxsiy rivojlanishga qanday ta’sir
ko‘rsatishi ham muhokama qilinadi.
Kalit so’zlar.
Din, shaxsiyat, shaxs shakillanishi, diniy e'tiqodlar, diniy intolerans.
THE ROLE AND ESSENCE OF RELIGION IN PERSONAL FORMATION
Abstract.
This article analyzes the role of religion in personal results and its technical,
spiritual and social analysis. At the same time, the observation of religion and personality, the
development of religion and personality, and its influence can also be developed.
Key words.
Religion, personality, personality formation, religious beliefs, religious
intolerance.
РОЛЬ И СУЩНОСТЬ РЕЛИГИИ В ФОРМИРОВАНИИ ЛИЧНОСТИ
Аннотация.
В данной статье анализируется роль религии в формировании
личности, ее психологические, духовные и социальные аспекты. При этом также
обсуждаются положительные и отрицательные стороны религии в формировании
личности, влияние религии на развитие личности.
Ключевые слова.
Религия, личность, формирование личности, религиозная этика,
религиозная нетерпимость.
Shaxs shakllanishi - bu insonning psixologik, ma'naviy va ijtimoiy rivojlanish jarayonidir.
Shaxs, o‘zining shaxsiyati, qadriyatlari, uslublari va dunyoqarashini yaratib, o‘zining
individual identifikatsiyasini shakllantiradi. Din, odatda, insonlarning hayotidagi eng muhim
omillardan biri bo‘lib, uning ma’naviyati, axloqi va dunyoqarashini shakllantirishda muhim o‘rin
tutadi. Dinning shaxs shakllanishidagi roli va mohiyati, ayniqsa, individning axloqiy me'yorlarini
Dekabr, 2024-Yil
594
belgilash, ma'naviy qadriyatlarni o‘zlashtirish va jamiyat bilan muvofiqlikni ta’minlashda katta
ahamiyatga ega. Shaxs shakllanishi — bu biologik, psixologik va ijtimoiy omillarning birgalikda
ta’siri natijasida insonning shaxsiyati, xulqi, his-tuyg‘ulari va qarashlarining rivojlanish
jarayonidir. Shaxsiyat shakllanishi davomida individ o‘ziga xos ijtimoiy rol va mavqeini aniqlaydi,
shu bilan birga uning moral, axloqiy va estetik qadriyatlari ham shakllanadi. Din esa, ko‘plab
tafsirlarda, hayotni ma'naviy jihatdan yo‘naltiruvchi tizim sifatida qaraladi. Dinlar turlicha bo‘lsa
ham, ularning barchasi insonga ma'naviy qiymatlar, axloqiy me’yorlar va jamiyatdagi o‘rinlarini
belgilovchi ko‘rsatmalarni taqdim etadi. Din, shaxsiyatning shakllanishida odatda ma'naviy
tarbiya, axloqiy me’yorlar va hayotga munosabatni belgilashda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi.
Din, shaxsiyatni shakllantirishda birinchi navbatda axloqiy me'yorlar va qadriyatlarni
o‘rgatadi. Har bir dinning o‘ziga xos axloqiy tamoyillari mavjud bo‘lib, ular shaxsning o‘zini va
boshqalarni qanday munosabatda bo‘lishini belgilaydi. Masalan, islom dini "halol" va "harom"
tushunchalarini kiritib, odamlarni adolatli, mehribon va hamdard bo‘lishga chaqiradi.
Xristianlikda esa, insonlarni sevgiga, hamdardlikka va rahm-shafqatga chaqiradi.
Shuningdek din, shaxsning ma'naviy yetukligini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Dinning
ta'limotlari, insonni axloqiy jihatdan pokizalikka, haqiqatni izlashga, o‘zining ichki dunyosini
anglashga undaydi. Dinning ma'naviy o‘qituvchilari va diniy matnlar, shaxsning shaxsiy
ehtiyojlarini va jamiyatdagi o‘rnini belgilashda yordam beradi, natijada, individning to‘g‘ri yo‘lni
tanlashi, axloqiy qadriyatlarni o‘zlashtirishi va xulq-atvorini nazorat qilishiga turtki bo‘ladi.
Din, shaxsiyatni shakllantirish jarayonida ruhiy va ma'naviy jihatdan ham ta’sir o‘tkazadi.
Din orqali, odamlar o‘zlarining ichki dunyosini, his-tuyg‘ularini yaxshiroq anglaydi va
boshqalar bilan bo‘ladigan munosabatlarni qayta ko‘rib chiqadi. Shaxs din orqali o‘zining
haqiqatni va adolatni anglash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ko‘plab diniy an'analar, ibodatlar, ritual
va marosimlar shaxsning o‘zini o‘rganishiga, o‘ziga xos ma'naviy o‘sishga yordam beradi.
Masalan, yoga, meditasiya, namoz kabi diniy amallar orqali inson o‘z ichki tinchligini
topishi va ma'naviy rivojlanishini tezlashtirishi mumkin. Bu esa, shaxsning o‘zini yuqori ma'naviy
va axloqiy me'yorlar bilan bog‘lashiga, xatolardan to‘g‘ri xulosa chiqarishiga olib keladi.
Din, shaxsiyatni shakllantirishda jamiyat bilan muvofiqlikni ta'minlashda muhim omil
hisoblanadi. Har bir din, o‘zining an'anaviy me'yorlariga asoslanib, jamiyatdagi tartibni, odamlar
orasidagi ijtimoiy munosabatlarni va me'yorlarni o‘rnatadi. Dinning ijtimoiy roli, shaxsning
jamiyatdagi o‘rnini belgilash va unga aniq axloqiy me'yorlar asosida hayot kechirish imkonini
yaratishdir. Dinning jamiyatdagi roli shundaki, u ijtimoiy tizimni muvofiqlashtirish, ijtimoiy
adolatni ta’minlash va barcha fuqarolarni birlashtirishga xizmat qiladi.
Dekabr, 2024-Yil
595
Dinlar o‘zlarining dinlararo va madaniy farqliliklarga qarshi kurashishda, barcha
insonlarga hurmat va inoyat ko‘rsatishni targ‘ib qiladi. Shuningdek, dinning shaxsni
shakllantirishda jamiyatga ta’siri ko‘pincha ijtimoiy normativlarga ham asoslanadi. Misol uchun,
diniy e'tiqodlar odatda jamiyatda o‘zaro yordam, mehr-oqibat va ahillikni mustahkamlashga
qaratilgan bo‘ladi. Shaxsning diniy e'tiqodi, uning jamiyatdagi munosabatlariga, turmush tarziga
va hayotga qarashiga ta'sir qiladi.
Dinning shaxs shakllanishidagi o‘rni ijobiy va salbiy tomonga bo‘linishi mumkin. Ijobiy
tomonlari sifatida quyidagilarni ko’rsatishimiz mumkin:
Ma'naviy mustahkamlik
:
Din, shaxsning ruhiy va ma'naviy rivojlanishiga yordam beradi.
Dinning asosiy vazifalaridan biri – insonni to‘g‘ri yo‘llar bilan ma'naviy yetuklikka
yo‘naltirishdir. Bu o‘z navbatida, shaxsni o‘z axloqiy tamoyillariga ko‘ra yashashga undaydi va
jamiyatdagi o‘z o‘rnini aniqroq belgilaydi.
Axloqiy barqarorlik
:
Dinning ta'limotlari shaxsning axloqiy me'yorlarini mustahkamlashga
yordam beradi. Bu esa, shaxsiyatni ijtimoiy jihatdan barqaror, odobli va jismoniy va ruhiy sog‘lom
qilishda muhim omil bo‘ladi.
Tinchlik va muvozanat
:
Dinning shakllantirgan ma'naviy qadriyatlar insonda ichki tinchlik
va muvozanatni saqlashga yordam beradi. Shaxs diniy amallar orqali stressni kamaytiradi, o‘zini
ma'naviy jihatdan rivojlantiradi va jamiyatda to‘g‘ri xulq-atvorni saqlaydi.
Salbiy tomonlari sifatida esa quyidagilarni ko’rsatishimiz mumkin:
Diniy intolerans
:
Ba'zi hollarda, din insonlarni boshqa e'tiqodga ega bo‘lganlarga nisbatan
yomon qarashlarga va bag‘rikenglikka qarshi kurashishga undashi mumkin. Bu holat, shaxsning
diniga zid bo‘lgan ijtimoiy guruhlar bilan munosabatlarni murakkablashtirishi va jamiyatda
tafovutlarga olib kelishi mumkin.
Xulq-atvorni cheklash
:
Ba'zi diniy e'tiqodlar, shaxslarning individual erkinliklarini
cheklashi mumkin. Agar din ko‘p hollarda qat'iy qoidalar va talablarni o‘rnatadigan bo‘lsa, bu,
shaxsning o‘zini ifodalashiga, yangi fikrlar va qarashlarni qabul qilishiga to‘sqinlik qilishi
mumkin.
Aqliy va hissiy cheklovlar
:
Ayrim diniy tushunchalar, shaxsni hayotdagi ba'zi tajribalarni
yoki his-tuyg‘ularni inkor etishga undashi mumkin. Bu esa, shaxsning hissiy va psixologik
jihatdan rivojlanishiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin.
Xulosa sifatida shuni ta’kidlash mumkinki din, shaxsiyatning shakllanishida ma'naviy,
axloqiy va ijtimoiy jihatlarni o‘z ichiga olgan eng muhim omillardan biridir. Shaxsni
shakllantirishda dinning o‘rni va mohiyati, uning axloqiy me'yorlarni o‘rgatishi, ma'naviy
Dekabr, 2024-Yil
596
rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashi va jamiyatda to‘g‘ri xulq-atvorni saqlashga yordam berishi orqali
o‘z ifodasini topadi. Shuningdek, din, ijtimoiy muvofiqlikni va hamjihatlikni ta’minlashda ham
muhim rol o‘ynaydi. Biroq, diniy tafovutlar va intolerans kabi salbiy omillar ham mavjud bo‘lib,
ular shaxsning rivojlanishida qiyinchiliklarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun dinning shaxs
shakllanishidagi o‘rni va mohiyatini to‘g‘ri tushunish va uning ijobiy tomonlarini mustahkamlash
muhim ahamiyatga ega.
REFERENCES
1.
Sh.M.Mirziyoev “Insonparvarlik, ezgulik va bunyodkorlik – milliy g’oyamizning
poydevoridir” T.: “Tasvir”-2021;
2.
G’oziyev.E.G. Ijtimoiy psixologiya. — Тоshkent., 2020.
3.
Karimova.V.M. Sotsiyal psixologiya— Тоshkent., 2022
4.
V.M.Karimova Z.T.Nishanova, X.M.Alimov “Etnopsixologiya va Din Psixologiyasi”
T:2020-y;
5.
6.
Elektronnaya biblioteka,
7.
Сайт “Психология на русском языке”: http://www.psvchology.ru/Librarv
