ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
401
MILLIY XARAKTER VA UNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK SHAKLLANISHI
Mambetiyarova Venera
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universitetining Pedagogika psixologiya kafedrasi
o’qituvchisi.
Abduraxmanova Umida
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti amaliy psixologiya yo’nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14497129
Annotatsiya.
Ushbu maqolada milliy xarakterning ijtimoiy-psixologik shakllanishi va
uning jamiyatdagi o'rni tahlil qilinadi. Milliy xarakter bir xalq yoki etnik guruhning o'ziga xos
psixologik, axloqiy va ijtimoiy xususiyatlar majmuasi sifatida qaraladi.
Kalit so’zlar.
Milliy xarakter, ijtimoiy psixologiya, kollektiv identifikatsiya, guruh
psixologiyasi, ijtimoiy normativlar.
NATIONAL CHARACTER AND ITS SOCIAL-PSYCHOLOGICAL
FORMATION
Abstract
. This article analyzes the socio-psychological formation of national character and
its role in society. National character is considered as a set of psychological, moral and social
characteristics specific to a nation or ethnic group.
Key words
. National character, social psychology, collective identity, group psychology,
social norms
НАЦИОНАЛЬНЫЙ ХАРАКТЕР И ЕГО СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ
ФОРМИРОВАНИЕ
Аннотация
. В данной статье анализируется социально-психологическое
формирование национального характера и его роль в обществе. Национальный характер
рассматривается как совокупность психологических, моральных и социальных
характеристик, свойственных нации или этносу.
Ключевые слова
. Национальный характер, социальная психология, коллективная
идентичность, групповая психология, социальные нормы.
Milliy xarakter tushunchasi, asosan, bir xalqning o'ziga xos psixologik, emosional va
ijtimoiy xususiyatlarini tasvirlash uchun ishlatiladi. U, tarixiy va madaniy kontekstda rivojlanib,
xalqning umumiy tavsifini yaratadi. Milliy xarakter nafaqat psixologik, balki ijtimoiy va madaniy
omillar bilan ham bog'liq bo'lib, har bir jamiyat o'zining o'ziga xos ijtimoiy psixologik
xususiyatlariga ega.
Ijtimoiy psixologiya, o'z navbatida, shaxs va guruh o'rtasidagi o'zaro ta'sirlarni,
shuningdek, shaxslarning guruhda qanday xulq-atvor ko'rsatishini o'rganadi. Milliy xarakterni
o'rganish ijtimoiy psixologiyaning muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanadi, chunki u milliy
o'zlikni, identifikatsiya va guruhdagi hamjihatlikni tushunishga yordam beradi. Ushbu maqolada
milliy xarakterni ijtimoiy-psixologik nuqtai nazardan tahlil qilamiz.
Milliy xarakter - bu biron-bir millat yoki etnik guruhga xos bo'lgan psixologik, axloqiy va
ijtimoiy xususiyatlar majmuasidir.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
402
Bu, asosan, tarixiy tajribalar, ijtimoiy va madaniy qadriyatlar, diniy e'tiqodlar va geografik
sharoitlar bilan bog'liq bo'lib, vaqt o'tishi bilan shakllanadi.
Milliy xarakterda joylashgan xususiyatlar orasida qat'iylik, mardlik, mehmondo'stlik,
jamoaviylik va ko'plab boshqa xulq-atvor ko'rsatkichlari mavjud.
Milliy xarakterni ijtimoiy-psixologik o'rganish, uning har bir qismi, ya'ni, ijtimoiy idrok,
ijtimoiy tajriba va tarixiy-madaniy xususiyatlar o'rtasidagi bog'liqlikni aniqlashga qaratilgan.
Psixologik nuqtai nazardan, milliy xarakter shaxslararo va guruhlararo munosabatlar orqali
shakllanadi va individual xulq-atvorga ta'sir ko'rsatadi.
Ijtimoiy psixologiya milliy xarakterni tahlil qilishda bir nechta asosiy yo'nalishlarga ega.
Ularning barchasi milliy xarakterning shakllanishiga ta'sir ko'rsatadigan ijtimoiy, madaniy
va psixologik omillarni o'rganadi.
Kollektiv identifikatsiya. Milliy xarakterni o'rganishdagi birinchi va eng muhim tushuncha
- kollektiv identifikatsiya. Bu, o'z navbatida, shaxsning o'zini ma'lum bir guruhga yoki millatga
mansub deb his qilishidir. Kollektiv identifikatsiya orqali odamlar o'zlarini guruhning bir qismi
deb hisoblaydilar va bu ularga guruh qadriyatlarini qabul qilish va ularga rioya qilish hissini beradi.
Milliy xarakter bu identifikatsiya orqali rivojlanadi, chunki guruhning umumiy
xususiyatlari individual xulq-atvorga ta'sir qiladi.
Ijtimoiy normativlar va qadriyatlar. Milliy xarakter, ijtimoiy normativlar va qadriyatlar
orqali shakllanadi. Millat yoki guruhning o'ziga xos axloqiy me'yorlari va qadriyatlari, shaxslararo
munosabatlarda muayyan xulq-atvorlarni kutilgan va ma'qul deb hisoblaydi. Masalan,
mehmondo'stlik, oilaga hurmat, diniy qadriyatlar va boshqalar milliy xarakterning asosiy
qismlarini tashkil etadi. Bu qadriyatlar va normativlar, ijtimoiy o'rganish va ijtimoiy ta'sir orqali
avloddan avlodga o'tadi.
Madaniy va tarixiy sharoitlar. Milliy xarakterni shakllantirishda madaniy va tarixiy omillar
katta rol o'ynaydi. Millatning tarixidagi muhim voqealar, urushlar, inqiloblar va ijtimoiy
o'zgarishlar xalqning psixologik holatini, ularning kelajakka bo'lgan qarashlarini va o'zlikni qabul
qilishlarini shakllantiradi. Masalan, o'tgan asrlarning urushlari, iqtisodiy inqirozlar yoki madaniy
o'zgarishlar milliy xarakterga bevosita ta'sir ko'rsatgan.
Tug'ma va o'rganilgan xususiyatlar. Milliy xarakterda tug'ma va o'rganilgan xususiyatlar
o'rtasidagi farqni hisobga olish muhimdir. Ba'zi xususiyatlar (masalan, ba'zi qiziqishlar,
ko'nikmalar) biologik jihatdan berilgan bo'lib, boshqa ba'zi xususiyatlar ijtimoiy o'rganish orqali
shakllanadi. Milliy xarakterning shakllanishida ko'proq ijtimoiy omillar, masalan, o'z milliy tilini
va madaniyatini o'rganish, guruhdagi munosabatlar va urf-odatlar asosiy rol o'ynaydi.
Milliy xarakterni o'rganish, ijtimoiy psixologiyaning kengaygan va chuqur tahlilini talab
qiladi. Bunda shaxslararo munosabatlar, guruhdagi o'zaro ta'sirlar, etnik va madaniy farqlarni
o'rganish zarur. Shaxslar va guruhlarning o'zaro ta'siri, o'ziga xos ijtimoiy psixologik mexanizmlar
orqali amalga oshadi. Milliy xarakterning psixologik aspektlari quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Guruh psixologiyasi: Milliy xarakterning shakllanishida guruh psixologiyasi muhim rol
o'ynaydi. Guruhdagi o'zaro munosabatlar, ijtimoiy normativlar, va jamoaviy hissiyotlar shaxsning
xulq-atvoriga ta'sir qiladi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
403
Guruhning umumiy qarashlari, qadriyatlari va normativlari, albatta, milliy xarakterni
shakllantirishda ham asosiy omil bo'ladi.
Empatiya va o'zaro hurmat: Milliy xarakterda empatiya, boshqalarni tushunish va o'zaro
hurmatning roli katta. Ijtimoiy psixologik tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, milliy guruhlarning bir-
biriga bo'lgan hurmati va qo'llab-quvvatlashi o'zaro tinchlikni va barqarorlikni ta'minlashga
yordam beradi.
Kross-madaniy ta'sirlar: Milliy xarakterni o'rganishda kross-madaniy psixologiya ham
muhim ahamiyatga ega. Har bir millatning o'ziga xos madaniyati va urf-odatlari mavjud bo'lsa-da,
globalizatsiya davrida turli madaniy tizimlar bir-biriga ta'sir ko'rsatadi. Bu o'zgarishlar milliy
xarakterni shakllantirishda yangi xususiyatlar va o'zgarishlarga olib keladi.
Xulosa sifatida shuni ko’rsatishimiz mumkinki, milliy xarakterni ijtimoiy-psixologik
o'rganish, xalqning o'ziga xos psixologik va ijtimoiy xususiyatlarini tushunish uchun muhim
ahamiyatga ega. U nafaqat shaxsiy xulq-atvorni, balki ijtimoiy munosabatlar, guruhdagi o'zaro
ta'sir va madaniy qadriyatlarni ham o'z ichiga oladi.
Milliy xarakterning shakllanishi ijtimoiy normativlar, tarixiy sharoitlar, madaniy
qadriyatlar va guruhdagi o'zaro ta'sirlar orqali amalga oshadi. Ijtimoiy psixologiya bu jarayonlarni
tahlil qilish va ularni to'g'ri tushunish orqali, jamiyatlar va millatlar o'rtasidagi o'zaro hurmat va
tinchlikni ta'minlashga yordam beradi.
REFERENCES
1.
Oskinbaeva, G. (2023). PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF SELF-
DEVELOPMENT DURING THE STUDENT PERIOD. Modern Science and Research,
2(7),
359–362.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/22238
2.
Davletbaevna O. G. TALABALIK DAVRIDA O'ZINI O'ZI RIVOJLANTIRISHNING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. – 2023.
3.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European International
Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
4.
Venera, Mambetiyarova. "Socio-Psychological Features of Relationships of Children and
Their Parents." (2023).
5.
Go’zal D., Gulsevar J. OILADA O’SMIRLAR TARBIYASI //THEORY AND
ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH.
– 2023. – Т. 2. – №. 19. – С. 41-44.
6.
Dauletova G. M. MOSLASHISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK SIFATLARI
//Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 37-40.
7.
Go’zal D. O. ’SMIRLAR ORGANIZMIDA RO’Y BERADIGAN O’ZGARISHLAR
//THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF
PEDAGOGY. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 50-55.
8.
Muratbayevna, Dauletova Gozal, and Madaminova Nargiza Qurbanbayevna.
"BOLANING RIVOJLANISH DAVRI PSIXOLOGIYASI." Scientific Impulse 1.1 (2022):
33-35.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
404
9.
Dauletova, G. M. "Personality development in adolescence." Science and Education in
Karakalpakstan 114 (2023).
10.
Даулетова, Г. (2023). ЎСМИРЛИК ЁШИДА ШАХСНИНГ РИВОЖЛАНИШИ.
Журнал «Вестник физической культуры и спорта» Нукусского филиала Узбекского
государственного университета физической культуры и спорта, 1(1), 102–105.
извлечено от https://science.uzdjtsunf.uz/index.php/science/article/view/194
11.
Dauletova, G. M. "O’SMIRLIK YOSHDAGI PSIXOLOGIK O’ZGARISHLAR."
ХАБАРШЫСЫ 3 (2022): 81.
