Dekabr, 2024-Yil
858
SHAXSTIŃ EMOTSIONAL TARAWI HÁM ONI ÚYRENIW
Mambetiyarova Venera Reyimbaevna
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va Psixologiya kafedrasi assistanti
Joldasbaeva Baxtigul Quwanishbaevna
Berdaq atindag'i Qaraqalpaq Mamleketlik Universiteti Shimbay fakulteti 2-kurs ameliy
psixologiya studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14519367
Annotatsiya.
Usı tezis shaxstıń emotsional tarawı, onıń strukturalıq bólimleri hám
áhmiyeti keń kórsetilgen. Emotsiyalar, sezimler hám keyip insannıń ishki psixologiyalıq jaǵdayı
jáne social ortalıq menen óz-ara baylanıslılıǵın ańlatadı. Maqalada shaxstıń emotsional salasın
úyreniw ushın baqlaw, intervyu, eksperiment, psixodiagnostik testler hám dóretiwshilik iskerlikti
analiz qılıw sıyaqlı metodlar kórip shıǵılǵan. Sonıń menen birge, emotsional intellektni
rawajlandırıwdıń tálim, psixoterapiya hám kadrlardı basqarıw sıyaqlı tarawlarda ámeliy
qollanılıwı kórsetip ótilgen. Bul maqala emotsional tarawdı analiz qılıw jáne onı basqarıw
boyınsha ilimiy hám ámeliy jantasıwlardı ańǵarıwda paydalı boladı.
Kirisiw
Insan shaxsınıń rawajlanıwda emotsional tarawdıń áhmiyeti kútá úlken bolıp tabıladı. Bul
tarawdıń insannıń sezim-sezimlerin basqarıw, ózin ańǵarıw jáne social ortalıqqa kelisiw
processlerinde zárúrli orın tutadı. Emotsiyalar, sezimler hám keyip insannıń ishki dúnyası menen
sırtqı dúnya arasında baylaw kópir wazıypasın atqaradı. Usı maqalada emotsional tarawdıń
mazmunı, onıń strukturalıq bólimleri hám olardı úyreniw metodları haqqında tolıq maǵlıwmat
beriledi.
Emotsional tarawdıń mánisi
Emotsional tarawdıń insan psixologiyasining ajıralmaytuǵın bólegi bolıp, sezim-
sezimlerdi, sezimlerdi, keyipti hám olardıń shaxs turmısına tásirin óz ishine aladı. Emotsiyalar
insannıń óz mútajliklerine, social ortalıqqa hám jaǵdayǵa bolǵan subyektiv qatnasın
sáwlelendiriwshi psixologiyalıq process bolıp tabıladı.
Emotsional tarawdıń úsh tiykarǵı elementten dúziledi:
Bul qısqa múddetli psixologiyalıq reaksiyalar bolıp tabıladı. Olar kóbinese arnawlı bir
jaǵdaylarǵa salıstırǵanda juwap retinde júzege keledi. Mısalı, quwanısh, ǵázep, qáweter sıyaqlı
sezimler adamdıń maqsetleri yamasa mútajlikleri qandirilganda yamasa qandirilmaganda payda
boladı.
Dekabr, 2024-Yil
859
Sezimler:
Sezimler kóbirek turaqlı hám uzaq múddetli bolıp, shaxstıń turmıslıq tájiriybesi hám
qádiriyatlarına tiykarlanadı. Olar insan iskerligine tásir kórsetetuǵın motivatsion faktorlardı
qáliplestiredi. Mısalı, muhabbat, húrmet, jerkenish sıyaqlı sezimler shaxstıń social qatnaslaridagi
zárúrli faktorlardan biri bolıp tabıladı.
Emotsional tarawdı úyreniwdiń aktuallıǵı
Búgingi kúnde shaxstıń emotsional salasın úyreniw psixologiyada zárúrli jónelislerden
biri esaplanadı. Zamanagóy jámiyette insanlar kóp jaǵdaylarda stress, emotsional párawanlıqtıń
aynıwı hám túrli unamsız sezimler menen to'qnash keledi. Bul bolsa emotsional intellektni
rawajlandırıw jáne onı basqarıw zárúrligini asıradı. Emotsional tarawǵa tiyisli izertlewler tálim,
den sawlıqtı saqlaw, jumıs iskerligi hám jeke qatnaslar tarawlarında keń qollanıladı.
Emotsional tarawdı úyreniw metodları
Shaxstıń emotsional salasın úyreniw ushın hár qıylı metodlardan paydalanıladı. Tómende
olardıń túpkiliklileri keltirilgen:
Baqlaw usılı:
Bul metod shaxstıń tábiyiy ortalıqtaǵı emotsional reaksiyaların baqlaw arqalı ámelge
asıriladı. Mısalı, balalar bog'chasida tárbiyashiler balalardıń oyın processindegi sezim-sezimlerin
analiz etip, olardıń emotsional rawajlanıw dárejesin anıqlawları múmkin. Baqlaw arqalı real hám
tuwrıdan-tuwrı maǵlıwmat alıw múmkinshiligi bar.
Intervyu hám sorawnamalar:
Bul metodlar shaxstıń óz sezim-sezimleri hám emotsiyalari haqqında sóylep beriwine
tiykarlanadı. Arnawlı sorawnamalar hám testler járdeminde shaxstıń emotsional turaqlılıq
dárejesi, stresske shıdamlılıǵı jáne social qatnaslarǵa tayınlıǵı bahalanadı. Mısalı, “Emotsional
intellekt testi” bul tarawda keń qollanıladı.
Eksperiment:
Eksperimental usılda shaxsqa túrli stimullar (dawıslar, suwretler, tekstler) usınıs etilip,
onıń emotsional reaksiyaları uyreniledi. Bul usıl psixofiziologikalıq ólshewler menen qosıp alıp
barılǵanda anıqlaw nátiyjeler beredi. Mısalı, EEG (mıy iskerligin ólshew) yamasa EMG (bulshıq
et iskerligin ólshew) arqalı emotsional reaksiyalardı atap kórsetiw múmkin.
Juwmaq
Shaxstıń emotsional tarawı onıń psixologiyalıq jáne social rawajlanıwda úlken orın
tutadı. Sezim-sezimler, sezimler hám keyip insannıń turmıs sapası, ózin ańǵarıw hám qatnaslarǵa
tásir kórsetedi. Bul tarawdı tereń úyreniw ushın zamanagóy metodlardan paydalanıw insanlardıń
Dekabr, 2024-Yil
860
emotsional turaqlılıǵındı asırıwǵa, stress hám unamsız jaǵdaylardı kemeytiwge xızmet etedi.
Zamanagóy jámiyette emotsional intellektni rawajlandırıw arqalı jeke hám professional tabısqa
erisiw múmkin.
REFERENCES
1.
Рейимбаевна, М. В. "ВОЗМОЖНОСТИ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ
ТРЕНИНГОВ В РАЗВИТИИ ЖИЗНЕННЫХ ЦЕЛЕЙ У ПОДРОСТКОВ." Inter
education & global study 8 (2024): 455-461.
2.
Daribaev,
Atabay,
Arman
Sipatdinov,
and
Venera
Mambetiyarova.
"THE
RELATIONSHIP OF OUR YOUTH IN THE ERA OF GLOBALIZATION WITH THEIR
PARENTS DURING ADOLESCENCE." Modern Science and Research 3.5 (2024): 245-
247.
3.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Sipatdinov Arman Sharafatdinovich.
"GLOBALLASHUV ASRIDAGI YOSHLARIMIZNING O’SMIRLIK DAVRIDAGI
OTA-ONALAR BILAN MUNOSABATI." (2024).
4.
Jansulu, Tursinbaeva, and Mambetiyarova Venera. "SOTSIAL PSIXOLOGIYADA
SHAXS MUAMMOSI." (2024).
5.
Mambetiyarova, Venera, and Jansulu Tursinbaeva. "PERSONALITY PROBLEM IN
SOCIAL PSYCHOLOGY." Modern Science and Research 3.5 (2024): 303-305.
6.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European International
Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
7.
Alpamıs, Bazarbaev, and Mambetiyarova Venera. "SOCIAL PSIXOLOGIYADA KISHI
TOPARLAR PSIXOLOGIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning
zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari 31.2 (2024): 150-153.
8.
Mambetiyarova, Venera, and Sulaymon Nazarov. "RELATIONSHIP OF ADOLESCENT
CHILDREN IN THE FAMILY." Modern Science and Research 3.6 (2024).
9.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Nazarov Sulaymon. "RELATIONSHIP OF
ADOLESCENT CHILDREN IN THE FAMILY." (2024).
10.
Sipatdinov, Arman, and Venera Mambetiyarov. "KATTA MAKTABGACHA
YOSHDAGI BOLALARNING IJTIMOIYLASHISH JARAYONINI TO’G’RI TASHKIL
ETISH SHARTLARI." Modern Science and Research 3.10 (2024): 269-273.
Dekabr, 2024-Yil
861
11.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera, and Umirzakova Laylo Mansurjon Qizi.
"XARAKTER AKSENTUATSIYASI." Научный Фокус 2.19 (2024): 50-55.
12.
Venera, Mambetiyarova, and Shodiyorova Fazilat Obid Qizi. "SHAXSNING
EMOTSIONAL JABHASI VA UNI O’RGANISH METODLARI." Научный Фокус 2.19
(2024): 208-213.
13.
Reymbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"TATBIQIY
SOTSIAL
PSIXOLOGIYA." Научный Фокус 2.19 (2024): 47-49.
14.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera. "SHAXS TEMPERAMENTINI O’RGANISH
METODLARI." MASTERS 2.11 (2024): 9-16.
15.
Rayimbayevna, Mambetiyarova Venera. "PSIXOLOGIK ADAPTATSIYS VA OILA
INTEGRATSIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari 37.2 (2024): 150-153.
16.
Reyimbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"ETNOPSIXOLOGIYA
FANINING
PREDMETI,
VAZIFALARI
VA
METODLARI." Modern
education
and
development 15.7 (2024): 304-308.
17.
Mambetiyarova, Venera, and Aytbike Oralbaeva. "DIN PSIXOLOGIYASINING
ZAMONAVIY FANLAR TIZIMIDAGI TUTGAN O’RNI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 100-104.
18.
Ilyasova, Gulnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "OILA SHAXS
IJTIMOIYLASHUVIGA
TA’SIR
KO’RSATUVCHI
MUHIM
OMIL
SIFATIDA." Modern Science and Research 3.12 (2024): 601-604.
19.
Tursinbaeva, Jansulu, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "TATBIQIY
IJTIMOIY PSIXOLOGIYANING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA UNING
AMALIY QO’LLANILISHI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 605-608.
20.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Jumabayeva Marupa. "OTA-ONA VA
FARZANDLAR
MUNOSABATINING
XUSUSIYATLARI." TADQIQOTLAR.
UZ 51.6 (2024): 20-23.
21.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Dáwletbaeva Gúmisay. "PSIXOLOGIK
ADAPTATSIYA VA OILA INTEGRATSIYASI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024):
34-37.
22.
Maxsetbaeva, Dilnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "MILLIY
XARAKTER VA ETNIK IDENTIKLIKNING SHAKLLANISHI VA ULARNING
Dekabr, 2024-Yil
862
GLOBAL O ‘ZGARISHLARDAGI ROLI." Modern Science and Research 3.12 (2024):
597-600.
23.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Musaeva Gulnur. "ETNOS VA MILLAT
TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024): 38-
45.
24.
Bekbergenova, Diynara, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "DINNING
SHAXS SHAKLLANISHIDAGI O'RNI VA MOHIYATI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 593-596.
25.
Mambetiyarova,
Venera,
and
Feruza
Xojametova.
"ETNIK
GURUHLAR
PSIXOLOGIYASI
TIZIMIDA
ETNOSENTRIZMNING
YUZAGA
KELISH
BOSQISCHLARI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 106-110.
