O‘RTA ASR SHAHARLARINING DEMOGRAFIK HOLATI, SHAHARLARNING KENGAYISHI, AHOLINING IJTIMOIY TARKIBI

974

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

O‘RTA ASR SHAHARLARINING DEMOGRAFIK HOLATI, SHAHARLARNING

KENGAYISHI, AHOLINING IJTIMOIY TARKIBI

Gulyamov Alisher Azizovich

Osiyo Xalqaro Universiteti

“Tarix va filiologiya” kafedrasi o‘qituvchisi

aligulyamov1997@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15059716

Annotatsiya.

O‘rta asr shaharlarining demografik holati, shaharlarning kengayishi va

aholining ijtimoiy tarkibi haqida yozilgan maqolada o‘rta asrlar davrida shaharlar

rivojlanishining asosiy omillari, aholining o‘sishi va shaharlar hududidagi ijtimoiy qatlamlar

tahlil qilinadi. Maqolada, shaharlarning iqtisodiy va siyosiy ahamiyati, shaharlar ichidagi

savdo, hunarmandchilik va dehqonchilik faoliyatlarining rivojlanishi orqali aholining soni

ortgani, shuningdek, bu o‘sishning sabab va natijalari ko‘rsatiladi. Shaharlarning kengayishi

natijasida, yangi hududlar va tumanlar shakllanib, ijtimoiy-siyosiy tuzilma yanada

murakkablashgan.

Kalit so‘zlar:

O‘rta asr, shaharlar, demografik holat, shahar kengayishi, aholining

ijtimoiy tarkibi, iqtisodiy rivojlanish, savdo, hunarmandchilik, dehqonchilik, zodagonlar,

savdogarlar, ijtimoiy qatlamlar, ijtimoiy tuzilma, tarixiy tahlil, shaharlarning ahamiyati.

DEMOGRAPHICS OF MEDIEVAL CITIES, URBAN EXPANSION, SOCIAL

COMPOSITION OF THE POPULATION

Abstract.

The article on the demographics of medieval cities, urban expansion, and social

composition of the population analyzes the main factors of urban development in the Middle

Ages, population growth, and social strata in urban areas. The article shows the economic and

political significance of cities, the increase in population through the development of trade,

crafts, and farming activities within cities, as well as the causes and results of this growth. As a

result of the expansion of cities, new territories and districts were formed, and the socio-political

structure became more complex.

Keywords:

Middle Ages, cities, demographics, urban expansion, social composition of

the population, economic development, trade, crafts, farming, nobility, merchants, social strata,

social structure, historical analysis, the importance of cities.

ДЕМОГРАФИЯ СРЕДНЕВЕКОВЫХ ГОРОДОВ, РАСШИРЕНИЕ ГОРОДОВ И

СОЦИАЛЬНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ

Аннотация.

В статье, посвященной демографической ситуации средневековых

городов, расширению городов и социальному составу населения, анализируются основные

факторы развития городов в Средние века, рост населения и социальные слои в городах.

975

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

В статье показано экономическое и политическое значение городов, рост населения за

счет развития торговли, ремесел и сельскохозяйственной деятельности в городах, а

также причины и результаты этого роста. В результате расширения городов

образовались новые районы и округа, усложнилась общественно-политическая

структура.

Ключевые слова:

Средние века, города, демография, городская экспансия,

социальный состав населения, экономическое развитие, торговля, ремесла, сельское

хозяйство, дворянство, купцы, социальные слои, социальная структура, исторический

анализ, значение городов.

O‘rta asr G‘arbiy Yevropa shaharlari aholisi xususidagi barcha maʼlumotlar nisbiy bo‘lib,

bu davrda aholini tashkiliy ravishda ro‘yxatga olish yo‘lga qo‘yilmagan. Ayrim holatlarda

olingan ro‘yxatlar uy, xonadon hisobi asosida amalga oshirilgan. Bu ro‘yxatlar cherkovlardagi,

ayrim kvartallarda hisobga olishlar, harbiy xizmatga olish, soliqqa tortish nuqtai-nazaridan

“o‘choqlar”, “uylar” asosida tuzilgan va taxminiy amalga oshirilgan. Natijada, tadqiqodchilar

shahar aholisini gipotetik tarzda hisoblaydilar. Taxminanlar uy xo‘jaliklari yetakchilari soniga

qarab aholini hisoblash ulardan foydalanganlar.

G‘arbiy Yevropa shaharlari aholisi soni xususida turli maʼlumotlar mavjud bo‘lib, ilk

o‘rta asrlarda Fransiya hududida agar 5 ming kishi yashasa, u katta shahar sifatida baholangan.

Shuningdek, XII-XIII asrlarda shaharlar 10 ming aholiga ega bo‘lgan. bu kabi aholi soni

asosan Rim imperiyasi davrida mavjud bo‘lgan shaharlarning qayta tiklanganlarida bo‘lib, bu

shaharlar maydoni 5-30 gektardan oshmagan (Bu Tuluza-90 ga, Mets-70 ga shaharlariga taʼluqli

emas). Bu davrga oid yirik shaharlar aholisi soni esa, 15-20 ming kishini tashkil etgan. yirik

shahalar bilan birga shaharchalar yoki kichik shaharlar ham ayniqsa, XII-XIII asrlarda taraqqiy

etib katta shaharlarga aylanib brganligini ko‘rish mumkin. Masalan, G‘arbiy Yevropaning XII

asrda vujudga kelgan Albi, Klermon, Noyon va boshqa bir qator shaharlari maydoni 1,5-3 ga

maydonni egallagan, aholisi taxminan ming kishi atrofida bo‘lgan bo‘lsa, XIII asr oxirida bu

shaharlar aholisi 10 mingdan oshib, maydoni 40 ga ni tashkil qilgan

1

.

Shaharlarning kengayishi yoki qisqarishi (aholisi,maydoni) albatta siyosiy hayotga

bog‘liq bo‘lgan. masalan Vestfaliyada 1180-1240 yillarda shaharlar maydoni 5-10 ga ni tashkil

qilgan bo‘lsa, 1240-1350 yillarda bu ko‘rsatgichlar bir qadar pasayib ketgan. Fransuz urbanistlari

(J.L. Goff fikriga ko‘ra) maʼlumotlarida 10 ming aholiga ega bo‘lgan shaharlarda odatda uchta

monastr bo‘lgan.

1

Город в средневековой цивилизации Западной Европы. Т. 2. Жизнь города и деятельност горожан. – М.:

Наука, 1999. – С. 239.

976

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

Fransiyaning Provans o‘lkasi shaharlari demografiyasi xususida olimlar fikr bildirib, 300

ta o‘choqli mayda shaharlar ko‘pligi aniqlangan. Shu sababli bu shaharchalarda aholi 1500-1800

kishi atrofida yashagan degan xulosalarga kelingan

2

. Bu davr shaharlari unchalik katta

bo‘lmagan deb xulosa qilish mumkin.

Pireney yarim orolida ayniqsa mayda shaharlar ko‘p bo‘lib, 1276 yilda Ispaniyaning

Soria viloyatida 238 ta shahar markazlar mavjudligi qayd qilingan. Ular aholisi 160-200 kishini

tashkil qilgan bo‘lib, viloyat markazi Soria shahri aholisi bu vaqtda 800 kishidan iborat bo‘lgan.

shaharlarning kengayib borishi atrof qishloqlardan feodallar zulmidan qochib kelganlar,

xonavayron bo‘lgan erkin dehqonlar, savdogarlar, hunarmandlar hisobidan hududi kengayib,

aholisi ko‘payib borgan. Fransiyaning Arras, Mets, Reyms shaharlari XIII asrda 10 ming aholiga

ega bo‘lgan bo‘lib, keyingi asrlarda ularning aholisi migrantlar hisobidan kengayib borgan, ular

ushbu shaharlar atrofi bo‘ylab 40 km radiusda ko‘chib kela boshlaganlar

3

. Shaharlarga intilish

ular rivojida katta ahamiyat kasb etgan deb xulosa qilish mumkin.

1275-1315 yillar oralig‘ida G‘arbiy Yevropaning o‘rta asr shaharlari demografik

o‘sishining cho‘qqisiga chiqqan. Bu davrda gigant shaharlarda 50 ming va undan ko‘p aholi,

juda katta shaharlarda 25-50 ming atrofida, yirik shaharlarda 10-25 ming, kichik shaharlarda esa

2 ming va undan ham kam ahaoli yashagan. Gigant shaharlar sirasiga asosan Italiyaning

Florensiya,Milan, Venetsiya, Genuya shaharlari, Ispaniyaning Sevilya, Kordova va Granada

shaharlari kirgan. Pireney va Alp tog‘laridan shimolda faqat bir shahar Parij ushbu kategoriyaga

mansub bo‘lgan xolos. Ikkinchi toifa juda katta shaharlar toifasiga ham asosan Italidagi shaharlar

ko‘proq bo‘lib hisoblanadi. Masalan, Paduya, Bolonya, Lukka, Rim, Neapol, Verona, Paviya va

boshq. ..., Pireneydagi uchta shahar Barselona, Valensiya, Lissabon kirgan bo‘lsa, Shimolda

Lyubek, Kyoln, Nyurnberg, XV asr boshlarida esa, bu guruhga London, Bryugge, Gent,

Bryussel, Tuluza, Bordo, Avinon, Ruan, Lion kabi shaharlar ham qo‘shilgan. Uchinchi

kategoriya yaʼni, yirik shaharlarga Italiyadan Kremona, Mantuya, Modena, Parma, Orveto,

Perudja, Siyena, Pistoyya, Piza, Bari, Messina, Palermo kirgan bo‘lsa, Ispaniyadan

SaragosaValyadolid, Salamanka, Burgos shaharlari, Niderlandiyadan Amen, Arras, Due, Ipr,

Lill, Valansen, Luven, Lej, Antverpen shaharlari, Fransuz shaharlaridan Bove, Shartr, Mets,

Dijon, Lionlar, Nemis shaharlari Frankfurt-Mayn, Mayns, Shpayer, Vorms, Strasburg, Bazel,

Gamburg, Myunster, Magdeburg, Rostok, Augsburg, Ulm, Syurix, Erfurt va boshqalarni misol

tariqasida keltirib o‘tish mumkin. Ammo, kichik shaharlar soni G‘arbiy Yevropada juda ko‘p

2

Сванидзе А.А. Средневековые города Западной Европы: некоторые общие проблемы // Город в

средневековой цивилизации Западной Европы. Т. 1. Феномен средневекового урбанизма. - М.: Наука, 1999.
– С. 31.

3

Стоклицкая-Терешкович В.В. Основные проблемы истории средневекового города X–XV вв. - М.:

Издательство Социально-экономической литературы, 1960. – С. 79.

977

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

bo‘lib, biz ko‘rib chiqayotgan tarixiy davrda shahar aholisining 60% kichik shaharlarda

istiqomat qilgan

4

. Kichik shaharlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayotda taʼsiri katta bo‘lganlini

anglash qiyin bo‘lmasa kerak.

Mayda shaharlar cherkovlar qoshida ham vujudga kelgan bo‘lib, XI-XII asrlarda nisbatan

G‘arbiy Yevropaning kichik hududi bo‘lgan Italiyada 278 ta cherkov yetakchiligidagi

yepiskoplarga qarashli shaharlar mavjud bo‘lgan. ular keyinchalik maʼmuriy va madaniy

markazlarga aylanganlar. G‘arbiy Yevropada ashaharlarning tez surʼatda ko‘payib borishi, eng

avvalo demografik holat ilan bog‘li bo‘lgan. masalan, Germaniyada XIII asrda 400 ga yaqin,

XIV asrda yana 300 ga yaqin shaharlarning vujudga kelishi yuqoridagi fikr-mulohazalarni

asoslashga xizmat qiladi. Shuningdek, XII asrning ikkinchi yarmi – XIV asrning boshlarida

Fransiyada ko‘plab yangi shaharlarning paydo bo‘lishini ham demografik holat bilan bog‘liq

bo‘lgan. aholining shaharlarga to‘planishi natijasida XIV asrda Toskaniya viloyati shaharlarida

aholining 26% to‘plangan. Flandriya grafligidagi uchta yirik shaharda aholining 18%

to‘plangan

5

. Yirik shaharlarning ahamiyati unchalik katta bo‘lmaganligini ko‘rish mumkin.

Shaharlar aholisi mintaqalar va davlatlarda turlicha bo‘lgan. Italiyada biz ko‘rib

chiqayotgan XI-XIII asrlarda yirik shahar maqomini olish uchun kamida 20 ming aholiga ega

bo‘lish talab etilsa, Fransiyada bu ko‘rsatgich 5-10 ming aholini tashkil qilgan. bu ikki

mamlakatda shahar maqomiga ega bo‘lish uchun manzilgohda 2 ming kishi istiqomat qilishi

lozim hisoblangan. Ammo, xuddi shu tarixiy davrda Germaniyada tarixiy adabiyotlarda 4 ming

shahar borligi qayd qilingan. Faqatgina Nyurnberg va Lyubekda 20-25 ming aholi istiqomat

qilgan. shuningdek, 20 ta shahar yirik shahar maqomida bo‘lib, ularda 10 ming atrofida aholi

mavjud bo‘lgan. o‘rtacha shaharlar soni 200 tadan oshiqroq bo‘lib, ularda 2-10 ming aholi

mavjud bo‘lgan. Germaniya uchun kichik shahar maqomi 500 atrofidagi aholi manzilgohiga

nisbatan ishlatilganligi tarixiy adabiyotlarda qayd qilingan

6

. Kichik qishloqlar katta

qishloqlardan kam farqlangan deb xulosa qilish mumkin.

XI-XIII asrlar G‘arbiy Yevropada shaharlarning vujudga kelishigina emas, ular

aholisining tinimsiz ko‘payib borishi bilan ham xarakterlanadi. Ammo, XIII asr oxiridan boshlab

shahar aholisi sonining tez ko‘payishi pasayib borgan. Shunday bo‘lsada, XIII-XIV asrlarda

G‘arbiy Yevropa shaharlari aholisi o‘zining maksimum darajasiga yetgan. Shu davrgacha shahar

kengashlari bir necha bor shahar maydonini kengaytirish, yangi vujudga kelgan kvartallarni qalʼa

devorlari bilan o‘rab olishga majbur bo‘lganlar.

4

Берман Г.Дж. Западная традиция права: эпоха формирования. / пер. С англ. – 2-е изд. – М.: Изд-во МГУ:

Издательская группа ИНФРА-М – НОРМА, 1998. – С. 351.

5

Ястребицкая AJI. Средневековая культура и город в новой исторической науке. Учебное пособие. М.: 1995.

– С. 121.

6

Қурбонгалиева Р. Ўрта асрлар тарихи. Ўқув методик қўлл. Пед. Ин-тларининг тарих фак. студ. учун ўқув

методик қўлл.– Т.: Ўқитувчи, 1991. – Б. 127.

978

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

XIV asrdan boshlab, demografik tushkunlik, iqtisodiy pasayish kuzatila boshlagan. Shu

vaqtdan boshlab, ko‘plab shaharlar maydoni qisqarganligi tarixiy adabiyotlarda keltirib

o‘tilganligini ko‘rish mumkin. Shaharlar aholisining kamayishiga mahalliy erkinliklarning

qisqarishi, ekologik ofatlar, epidemiyalar, haddan tashqari moliyaviy zulm ortidan kelib chiqqan

iqtisodiy notinchliklar sabab bo‘lgan. 1377 yildagi maʼlumotlarga ko‘ra, Angliyada aholining

10% shaharlarda istiqomat qilgan bo‘lsa, asr so‘nggida shahar aholisi salmog‘i XIII asr boshlari

darajasiga kamayib ketgan. Eks va Provans o‘lkalarida XIII boshlaridan XIV asr o‘rtalariga

qadar shahar aholisi ikki barobar ko‘paygan bo‘lsa, yigirma yil (1346-1366 yy) oralig‘ida turli

ofatlar sababli aholi ikki marta qisqarib ketganligini ko‘rish mumkin

7

. O‘rta asrlar sharoitida

shahar aholisi o‘sishi stabil bo‘lmagan.

REFERENCES

1.

Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-

MАDАNIY

SОHАLАRIDА

ОILАNING RОLI.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И

ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

,

36

(2), 149-153.

2.

Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah Rules

and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.

EUROPEAN JOURNAL

OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(9), 189-194.

3.

Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in

the Bukhara Emirate.

Miasto Przyszłości

,

53

, 964-969.

4.

Gulyamov, A. (2024). BUXORO MUZEYNING TASHKIL TOPISHI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 659-667.

5.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). BUXORO OCHILGAN

MUZEYLARNING TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research

,

4

(1),

248-256.

6.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING

KARTOGRAFIK MEROSI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 221-227.

7.

Srojeva, G., Gulyamov, A., & Haqqulov, M. (2025). XVII ASRDA BUXORODA

ABDULAZIZXON

MADRASASINING

QURILISHI

VA

UNING

TARIXIY

AHAMIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 471-478.

7

Сванидзе А.А. Средневековые города Западной Европы: некоторые общие проблемы // Город в

средневековой цивилизации Западной Европы. Т. 1. Феномен средневекового урбанизма. - М.: Наука, 1999.
– С. 32.

979

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

8.

Gulyamov, A., & Ashurov, D. (2025). CHANGES IN THE LIFE OF THE WORLD'S

COUNTRIES AFTER WORLD WAR II.

Journal of universal science research

,

3

(1

(Special issue)), 333-341.

9.

Gulyamov, A. (2025). MANG ‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA DAVLAT

BOSHQARUVI, TUZUMI VA ICHKI SIYOSATI.

Modern Science and Research

,

4

(1),

790-798.

10.

Gulyamov, A., & Xamidova, R. (2025). ABU RAYHON BERUNIY BUYUK QOMUSIY

OLIM.

Modern Science and Research

,

4

(2), 758-766.

11.

Gulyamov, A. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA ISTIQOMAT QILGAN MILLIY-ETNIK

GURUHLAR.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1020-1028.

12.

Srojeva, G., Haqqulov, M., & Gulyamov, A. (2025). KUDZULA KADFIZ

BOSHCHILIGIDA

KUSHON

IMPERIYASIGA

ASOS

SOLINISHI

VA

BU

IMPERIYANING RAVNAQI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 109-117.

13.

Haqqulov, M., Gulyamov, A., & Srojeva, G. (2025). JADIDLARNING 1916 YILDAGI

XALQ QO’ZG’OLONIDA TUTGAN O’RNI. MILLIY HUKUMAT-TURKISTON

MUXTORIYATI VA UNING FAOLIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 100-

108.

14.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). BUXORO MUZEYINING II JAHON

URUSHIGACHA BO ‘LGAN DAVRDAGI FAOLIYATI.

Modern Science and

Research

,

4

(2), 92-99.

15.

Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.

Science and Education, 3(10), 385-389.

16.

Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan

during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN

NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.

17.

Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk

Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-

959.

18.

Haqqulov, M. (2024). O ‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI

BO‘LGAN “TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-

613.

19.

Haqqulov, M. (2025). USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research, 4(1), 663-672.

20.

Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI. Medicine,

pedagogy and technology: theory and practice, 2(11), 154-159.

980

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

21.

Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025). HISTORY OF MILITARY WORK IN THE

EMIRATE OF BUKHARA. Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)),

319-325.

22.

Haqqulov, M., & Sadulloyeva, M. (2025). IMOM BUXORIYNING “AL-JOME’AS

SAHIH” ILMIY AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 472-476.

23.

Haqqulov,

M.

(2025).

YANGI

DAVRDA

AVSTRIYA

(GABSBURGLAR)

IMPERIYASINING IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI (XVI-XVIII ASRLAR). Modern

Science and Research, 4(2), 834-842.

24.

Haqqulov,

M.

(2025).

YANGI

DAVRDA

AVSTRIYA

(GABSBURGLAR)

IMPERIYASINING IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI (XVI-XVIII ASRLAR). Modern

Science and Research, 4(2), 834-842.

25.

Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:

YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV

TA’LIM. Modern Science and Research, 4(2), 73-80.

26.

Haqqulov,

M.,

Yarashova,

M.,

&

Yuldosheva,

F.

(2025).

ТARIXIY

KARTOGRAFIYANING ASOSIY YO ‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA

TARAQQIYOTI. Modern Science and Research, 4(2), 81-91.

27.

Obid o'g'li, B. O., & Zaynievich, O. M. (2024). BUXORO VA JUNG'OR XONLIKLARI

O'RTASIDA SIYOSIY MUNOSABATLAR TARIXI.

28.

Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

Modern Science and Research

,

3

(10), 64-68.

29.

Obid o’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

30.

Boltaev, O. (2024). BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK

ROAD.

Analytical Journal of Education and Development

,

4

(10), 293-297.

31.

Boltayev, O. (2024). XX ASR BOSHLARIDA GERMANIYA VA TURKIYA

ITTIFOQINING MARKAZIY OSIYOGA TA'SIRI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

556-564.

32.

Boltayev, O. (2023). A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND

DIPLOMATIC PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH

CENTURY.

Modern Science and Research

,

2

(9), 145-149.

981

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

33.

Gadayeva Mohigul Muxamedovna, Toshpo`latova Shaxnoza Shuhratovna, & Muyiddinov

Bekali. (2025). TARIX DARSLARINI O`QITISHDA INTERFAOL METODLARNING

AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863055

34.

Muyiddinov Bekali, Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, & Gadayeva Mohigul

Muxamedovna.

(2025).

TEMURIYLAR

DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK,

HUJJATCHILIK

VA

ISH

YURITISHNING

O'ZIGA

XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863114

35.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). O ‘RTA ASRLARDA G ‘ARBIY

YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O ‘BYEKTI

AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Modern Science and

Research

,

4

(3), 122-131.

36.

Muyiddinov Bekali. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA DASTLABKI ARXIVLARNI

SHAKLLANISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14902908

37.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahimovna. (2025, февраль

19). QADIMGI MISRDAN DARAK BERUVCHI TUTANXAMON - SIRLI FIR'AVN

QABRINING TOPILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14894992

38.

Srojeva,

G.

(2024).

XX-ASRNING

30-YILLARIDA

OSIYO

MAMLAKATLARI.

Modern Science and Research

,

3

(6).

39.

Vahobovna, S. G. (2024). XX-ASRNING 30-YILLARIDA OSIYO MAMLAKATLARI.

40.

Vahobovna, S. G. (2024). TALIM SOHASIDAGI ISLOHATLAR ECHIMI,

NATIJALARI VA MUAMMOLARI.

41.

Vahobovna, S. G. (2024). O’zbekiston Olimlaring Inson Falsafasi Haqidagi

Qarashlari.

Journal of Innovation in Volume

,

2

(8).

42.

Vahobovna, S. G. (2024). O’zbekiston Olimlaring Inson Falsafasi Haqidagi

Qarashlari.

Journal of Innovation in Volume

,

2

(8).

43.

Srojeva, G. (2025). BO'RIBOY AHMEDOVNING “TARIXDAN SABOQLAR”

ASARIDA SHAYBONIYLAR DAVRI TARIXINING O'RGANILISHI. Modern Science

and Research, 4(2), 1227-1236.

44.

Srojeva, G., & Idiyeva, S. (2025). MANG’ITLAR SULOLASINING BUXORO

AMIRLIGIDA HOKIMIYATNI EGALLASHI VA MANG’ITLAR DAVRIDA

AMIRLIKDAGI IJTIMOIY-IQTISODIY MADANIY HAYOT. Modern Science and

Research, 4(2), 830-836.

45.

Sayfutdinov, F. (2023). ANALYSIS OF DATA ON LAND OWNERSHIP AND

LIVESTOCK FARMING OF KARAKALPAKS.

Modern Science and Research

,

2

(10),

982

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

650–657.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/25727

46.

Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich, . (2023). USING GIS SOFTWARE AND THE

IMPORTANCE OF DIGITAL HISTORY IN THE STUDY OF HISTORY .

International

Journal

Of

History

And

Political

Sciences

,

3

(10),

31–33.

https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue10-06

47.

Sayfutdinov, F. (2023). THE IMPORTANCE OF DIGITAL TECHNOLOGY IN

TEACHING HISTORY.

Modern Science and Research

,

2

(10), 719–723. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/24678

48.

Ilniyoz o’g’li, S. F. (2023).

XIX ASRDA XONLIKLARNING O ‘ZARO SAVDO

MUNOSABATLARI. JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING, 2 (8), 111–

114

.

49.

Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ

XALQINING YORITILISHI.

50.

Rahmonova, S., Xayrullayev, U., & Sayfutdinov, F. (2025). “ОММАВИЙ

МАДАНИЯТ”НИНГ МОҲИЯТИ, ТАРИХИЙ ИЛДИЗИ, ХАРАКТЕРИ ВА

РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ.

Modern Science and Research

,

4

(1), 479–488.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/61669

51.

Xayrullayev U., Sayfutdinov , F., & Rahmonova , S. (2025). SHAYBONIYLAR

DAVLATI VA USMONLI TURKLAR DAVLATI O’RTASIDAGI DASTLABKI

ALOQALAR TAVSIFI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 147–154. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60142

52.

Shokir o'gli, U. S. (2023). MILLIY QADRIYATLARIMIZ ASROVCHISI. Journal of new

century innovations, 35(1), 79-80.

53.

Sadullayev, U. (2023). THE ROLE OF THE NEIGHBORHOOD IN THE SOCIAL

DEVELOPMENT OF SOCIETY. Modern Science and Research, 2(10), 755–757.

54.

Sadullayev,

U.

(2023). THE ROLE OF

WOMEN

IN NEIGHBORHOOD

MANAGEMENT IN UZBEKISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 132–135.

55.

Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI

SHAKLLANISHIDA MILLIY TARBIYA VA TAʼLIMNING AHAMIYATI. Modern

Science and Research, 4(1), 59–67.

56.

Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). IBN SINONING FALSAFIY

QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 52–58.

57.

Sadullayev, U. (2024). Zamonaviy o’zbek mahallalarida ijtimoiy o’zgarishlar. Medicine,

Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(10), 284–294.

983

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

58.

Salokhov, A., & Qamariddinova, G. A. (2023). SOCIO-PHILOSOPHICAL AND

PEDAGOGICAL BASIS OF THE CONCEPT OF TOLERANCE.

Educational Research

in Universal Sciences

,

2

(8), 200-213.

59.

Saloxov, A., & Qamariddinova, G. A. (2023). BUXORO JADIDLARINING TA’LIM-

TARBIYAGA

OID

G‘OYALARINING

NAZARIY-AMALIY

ASOSLARI.

SCHOLAR

,

1

(28), 55-69.

60.

Akmalovna, Q. G., & Asror, A. A. (2023). Formation of Religious Ceremonies.

Central

Asian Journal of Social Sciences and History

,

4

(3), 167-172.