ABU ALI IBN SINO – ILM-FAN TARIXIDAGI BUYUK ALLOMA

Mart, 2025-Yil

591

ABU ALI IBN SINO – ILM-FAN TARIXIDAGI BUYUK ALLOMA

Gulyamov Alisher Azizovich

Osiyo Xalqaro Universiteti “Tarix va filiologiya” kafedrasi o‘qituvchisi.

aligulyamov1997@gmail.com

Atoyeva Munira Farxodovna

Osiyo Xalqaro Universiteti 1-T-24 guruh talabasi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15106552

Annotatsiya. Maqola, ilm-fan tarixidagi buyuk olimlardan biri bo‘lgan Abu Ali ibn

Sinoning hayoti va ilmiy merosini tahlil qiladi. U, asosan, tibbiyot, falsafa, matematika,

astronomiya va boshqa ilmiy sohalarda o‘zining nodir asarlari bilan tanilgan. Ibn Sino,

shuningdek, "Qonun fi tibb" nomli asari orqali tibbiyotning rivojiga ulkan hissa qo‘shgan.

Maqolada uning ilmiy faoliyati, asarlari, o‘z zamonasidagi va keyingi avlodlar uchun qoldirgan

merosi batafsil ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, uning fikrlarining zamonaviy ilm-fanga qanday ta'sir

ko‘rsatgani va o‘rni tahlil qilinadi. Ibn Sino nafaqat o‘z davrida, balki barcha vaqtlar uchun buyuk

olim sifatida tanilgan bo‘lib, uning ilmiy yondashuvlari bugungi kunda ham muhim ahamiyatga

ega.

Kalit so’zlar: Abu Ali al-Husayn ibn Abdullah ibn Sino, ilmiy markazlar, Isfahon, Mahmud

ibn Muhammad al-Ziyar, Hamadon shahri, "Qonun fi-t-tibb" (Tibbiyot qonuni), "Kitab al-Shifa"

(Shifo kitobi), Geotsentrik (yer markazli) va Heliosentrik (quyosh markazli) tizimlar.

Abu Ali ibn Sino, o‘zining ilmiy faoliyati va boy ilmiy merosi bilan nafaqat Islom

dunyosining, balki butun dunyoning eng buyuk allomalaridan biri hisoblanadi. Uning to‘liq ismi

Abu Ali al-Husayn ibn Abdullah ibn Sino bo‘lib, u 980-yilning 22-mayida Buxoro viloyatidagi

Afshona qishlog‘ida dunyoga kelgan. U o‘ttiz yoshida o‘zining ulkan ilmiy salohiyatini namoyish

eta boshladi va bu uning ilm-fanga qo‘shgan hissasini shakllantirgan.

Uning oilasi bilimga katta e'tibor bergan va bu ilmga chanqoq yigitning shakllanishida

muhim rol o'ynagan. Uning otasi Abdullah, yuqori darajadagi rasmiylardan biri bo‘lib, o‘z davrida

Buxoro hukmdorining maslahatchisi bo‘lib xizmat qilgan. Bu oilaning ilmga bo‘lgan e'tibori Abu

Ali ibn Sinoning tarbiyasi va bilim olishiga ijobiy ta'sir ko‘rsatgan. Abu Ali ibn Sino bolaligidan

ilmga bo‘lgan katta qiziqishi bilan ajralib turgan. U o‘zining ilmiy faoliyatini boshidan Buxoroda

boshlagan. 10 yoshida, Ibn Sino Qur'onni yod olib, diniy ilmlar bo‘yicha o‘qishni boshlagan.

Uning oilasi o‘zi yashagan davrda ilm-fan, madaniyat va diniy an'analarni hurmat qilgan. Shu bois,

Ibn Sino yoshligidan o‘qish va bilim olishga qiziqdi.

Mart, 2025-Yil

592

Ibn Sino 14 yoshga yetganida, uning aqliy salohiyati va ilmga bo‘lgan qiziqishi yanada

oshdi. U o‘zining ilk ilmiy izlanishlarini boshladi va bu yoshligida astronomiya, matematika va

falsafa kabi murakkab fanlar bilan shug‘ullana boshladi. O‘zining beqiyos qobiliyati bilan u

o‘zidan katta yoshdagi olimlar bilan ham ilmiy munozaralarda qatnasha olardi. Uning kuchli

yodlash qobiliyati va tez o‘rganish istagi o‘shanda unga katta yordam bergan.

Ibn Sino Buxorodagi mashhur ilmiy markazlarda, o‘rta asrlarning eng yaxshi ilmiy

an'analari bilan tanishgan. U o‘zining ilmiy yo‘nalishlari uchun bir necha ustozlardan ta’lim olgan.

Buxoroda o‘z davrining eng buyuk olimlari bo‘lgan shaxslar bilan uchrashgan va ularning

asarlarini o‘rgangan. Ayniqsa, Ibn Sinoning falsafa, tibbiyot va astronomiya sohalarida o‘rganishi

natijasida katta bilimlarga ega bo‘ldi.

Abu Ali ibn Sinoning ilmiy qobiliyati yoshligidan aniq ko‘rinib turgan. Uning aqliy

salohiyati va tez o‘rganish qobiliyati uni yoshligida bir qancha ilmiy sohalarda muvaffaqiyatlarga

erishishga olib keldi. Ibn Sinoning o‘zgacha fikrlash va masalalarni chuqur tahlil qilish qobiliyati

unga juda tez vaqt ichida murakkab fanlarni o‘zlashtirish imkoniyatini berdi. Shuning uchun, 16

yoshga yetganida u tibbiyot va falsafada o‘zining ilk ilmiy qarashlarini shakllantira boshlagan edi.

Shuningdek, Ibn Sino yoshligida ilmiy faoliyatini kengaytirib, yirik shaharlarga sayohatlar

uyushtirgan va o‘sha davrning yetakchi olimlari bilan ilmiy muloqotda bo‘lib, o‘z bilimini yanada

oshirdi.

Ibn Sino 18-19 yoshlarida, Buxoroda o‘qishni yakunlab, o‘zining ilmiy faoliyatini davom

ettirish uchun boshqa shaharlarga ko‘chishga qaror qildi. Bu vaqtga kelib, u o‘zining bilimlarini

yanada kengaytirishga va ilmiy izlanishlarini rivojlantirishga tayyor edi. Buxorodagi ilmiy

markazlar, u uchun ilm-fan va falsafa sohalaridagi dastlabki yutuqlarni qo‘lga kiritishga xizmat

qilgan. Ibn Sino ilmiy faoliyatining bir qismini Isfahon shahrida davom ettirdi. Isfahon o‘sha

davrda ilm-fan va madaniyat markazi sifatida mashhur bo‘lgan. Ibn Sino shu yerda hukmdor

Mahmud ibn Muhammad al-Ziyar saroyida ishlagan. Bu davrda, Ibn Sino siyosatga aralashish,

ko‘plab siyosiy muammolar va intrigalarga duch kelgan bo‘lsa-da, ilmiy faoliyatini to‘xtatmagan.

Bu davrda Ibn Sino saroyda xizmat qilish bilan birga, tibbiyot, falsafa va boshqa fanlar

bo‘yicha ko‘plab ilmiy izlanishlar olib borgan.

Isfahondagi siyosiy vaziyat bilan bog‘liq muammolar va hukmdorlar bilan yuzaga kelgan

ziddiyatlar natijasida, Ibn Sino 1020-yillarda Hamadon shahriga ko‘chishga majbur bo‘ldi. Bu

shahar o‘zining ilm-fan va madaniyat markazi sifatida tanilgan bo‘lib, Ibn Sinoning ilmiy

faoliyatini davom ettirishga imkon yaratdi. Hamadon shahrida u ko‘plab ilmiy asarlar yaratdi va

ilm-fanga yangi g‘oyalar kiritdi.

Mart, 2025-Yil

593

Tibbiyotda o‘zining birinchi muvaffaqiyatlarini u o‘zining hayotiga doir tibbiy

tajribalardan, shuningdek, davolash metodlari va kasalliklarni tahlil qilishdan oldi. Uning ilmiy

yondashuvi, bemorlarning simptomlarini diqqat bilan o‘rganish va ularni tibbiy tahlil qilishga

asoslangan edi. U birinchi bo‘lib kasalliklarning sabablari va ularning davolash usullari haqida

keng tasavvurlar yaratdi.

Ibn Sino, o‘zining ilmiy faoliyati davomida bir nechta asarlar yaratdi, ularning eng

mashhuri "Qonun fi-t-tibb" (Tibbiyot qonuni)dir. Bu asar uning tibbiyotga qo‘shgan eng yirik hissa

bo‘lib, o‘z davrida va undan keyin Yevropada ham keng tarqalgan va o‘rganilgan. Asar quyidagi

asosiy bo‘limlarni o‘z ichiga oladi:

-

Anatomiya

: Ibn Sino inson tanasining tuzilishini va organlarining faoliyatini batafsil tahlil

qilgan. U organlar orasidagi bog‘liqlikni, ularning ish faoliyatini o‘rganishga katta e’tibor

qaratgan.

-

Patologiya

: U kasalliklarni tashxislashda yangi yondashuvlarni ishlab chiqdi va

kasalliklarning sabablarini izohlashga harakat qildi. Ibn Sino birinchi bo‘lib, kasalliklarning

mikroskopik sabablarini va ularni tashxislashda to‘g‘ri metodlarni taqdim etdi.

-

Farmakologiya

: Ibn Sino turli dorivor o‘simliklar va dori-darmonlarni o‘rganib, ularning

inson organizmiga ta’sirini o‘rganishga katta e’tibor qaratdi. Uning farmakologiya bo‘yicha

ishlari, tibbiyotda dori-darmonlarni qo‘llashni yangicha yondashuvlarga olib keldi.

-

Tibbiy Etika

: Ibn Sino tibbiy etikaning ahamiyatini ta’kidlagan va bemorlar bilan

munosabatda bo‘lishda adolat va axloqni asosiy prinsip sifatida ko‘rsatgan.

Abu Ali ibn Sino o‘zining tabobat sohasidagi ishlari bilan juda katta yangiliklar kiritdi.

Uning ilmiy yondashuvi quyidagicha edi:

1.

Kasalliklarni Tashxislash

: Ibn Sino kasalliklarni tashxislashda tizimli yondashuvni

rivojlantirdi. U bemorning simptomlarini diqqat bilan o‘rganish, testlar o‘tkazish va

kasalliklarning turli bosqichlarini kuzatish orqali aniq tashxis qo‘yishga e’tibor qaratgan.

2.

Jarrohlik

: Ibn Sino jarrohlik bo‘yicha ham katta ishlar qilgan. U jarrohlik amaliyotlarini

rivojlantirishga harakat qilgan, jarrohlik operatsiyalarini yanada xavfsizroq qilish uchun yangi

metodlarni ishlab chiqqan.

3.

Sog‘lomlashtirish va profilaktika

: Ibn Sino bemorlarni davolash bilan birga,

sog‘lomlashtirish va kasalliklarning oldini olishni ham muhim deb hisoblagan. U umumiy sog‘lom

turmush tarzini qo‘llab-quvvatlashni va to‘g‘ri ovqatlanish, giyohvandlikdan saqlanish kabi

maslahatlar berishni maqsad qilgan.

Mart, 2025-Yil

594

Ibn Sino astronomiya sohasida ham katta ishlarni amalga oshirdi. U astronomiya

nazariyalarini chuqur o‘rganib, o‘zining ba’zi astronomik ishlari bilan tanildi. Ayniqsa, u Yupiter

va Marsning harakatlarini kuzatib, ularga oid aniq tafsiflarni yaratdi. Ibn Sino, o‘zining

astronomiya bo‘yicha ilmiy qarashlarini

"Kitab al-Shifa"

(Shifo kitobi) asarida bayon qilgan. Bu

asarda u yulduzlar va sayyoralar harakatini, ular orasidagi masofalarni va vaqt o‘tishidagi

ta’sirlarni tahlil qilgan.

Bundan tashqari, Ibn Sino o‘zining astronomik kuzatishlarida Geotsentrik (yer markazli)

va Heliosentrik (quyosh markazli) tizimlar o‘rtasidagi tafovutlarni ham o‘rganishga harakat

qilgan. U o‘zining ilmiy metodlari bilan yuqori aniq kuzatuvlar va matematika yordamida

astronomiyani aniqroq tushunishga erishgan.

Ibn Sino fizika va mexanika sohasida ham o‘z bilimlarini rivojlantirgan. U ko‘plab fizika

hodisalarini nazariy jihatdan tahlil qilib, ularning tabiiy qonunlarini izohlashga harakat qilgan. Ibn

Sinoning fizika sohasidagi asarlari orasida "Kitab al-Shifa"da, ayniqsa, mexanika bo‘limiga

alohida e’tibor qaratilgan. U materiallar va ularning harakatini tushunishda, ularni qanday

o‘zgarishi va bir-biriga ta’sir qilishini ilmiy jihatdan izohlashga harakat qilgan.

Ibn Sino, ayniqsa, mexanik kuchlar va jismoniy harakatlar bilan bog‘liq muammolarga

yondashib, birinchi bo‘lib

inersiya qonunini

tasvirlagan shaxslaridan biri bo‘lgan. U tezlik va

harakatni nazariy jihatdan tahlil qilib, ularning asosiy printsiplarini yaratdi.

Abu Ali ibn Sino matematika va geometriya sohalarida ham katta yutuqlarga erishgan. U

geometriya asoslarini o‘rgangan va matematikaning asosiy nazariyalarini rivojlantirgan. Ibn Sino,

o‘zining

"Kitab al-Shifa"

asarida geometriyani faqat ilmiy tushuncha sifatida emas, balki amaliy

qo‘llanishlar uchun ham muhim deb bilgan.

Uning geometriya va matematika sohasidagi ishlari, ularning oddiy nuqtalaridan tortib

murakkab shakllarga qadar bo‘lgan qarashlarni o‘z ichiga oladi. U ko‘plab geometriya qonunlari

va formulalarini yaratdi, bu esa keyinchalik ilm-fanda qo‘llanilgan.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:

1.

Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-

MАDАNIY

SОHАLАRIDА

ОILАNING RОLI.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И

ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

,

36

(2), 149-153.

2.

Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah Rules

and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.

EUROPEAN JOURNAL

OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(9), 189-194.

Mart, 2025-Yil

595

3.

Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in

the Bukhara Emirate.

Miasto Przyszłości

,

53

, 964-969.

4.

Gulyamov, A. (2024). BUXORO MUZEYNING TASHKIL TOPISHI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 659-667.

5.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). BUXORO OCHILGAN

MUZEYLARNING TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research

,

4

(1),

248-256.

6.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING

KARTOGRAFIK MEROSI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 221-227.

7.

Srojeva, G., Gulyamov, A., & Haqqulov, M. (2025). XVII ASRDA BUXORODA

ABDULAZIZXON

MADRASASINING

QURILISHI

VA

UNING

TARIXIY

AHAMIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 471-478.

8.

Gulyamov, A., & Ashurov, D. (2025). CHANGES IN THE LIFE OF THE WORLD'S

COUNTRIES AFTER WORLD WAR II.

Journal of universal science research

,

3

(1

(Special issue)), 333-341.

9.

Gulyamov, A. (2025). MANG ‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA DAVLAT

BOSHQARUVI, TUZUMI VA ICHKI SIYOSATI.

Modern Science and Research

,

4

(1),

790-798.

10.

Gulyamov, A., & Xamidova, R. (2025). ABU RAYHON BERUNIY BUYUK QOMUSIY

OLIM.

Modern Science and Research

,

4

(2), 758-766.

11.

Gulyamov, A. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA ISTIQOMAT QILGAN MILLIY-

ETNIK GURUHLAR.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1020-1028.

12.

Srojeva, G., Haqqulov, M., & Gulyamov, A. (2025). KUDZULA KADFIZ

BOSHCHILIGIDA KUSHON IMPERIYASIGA ASOS SOLINISHI VA BU

IMPERIYANING RAVNAQI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 109-117.

13.

Haqqulov, M., Gulyamov, A., & Srojeva, G. (2025). JADIDLARNING 1916 YILDAGI

XALQ QO’ZG’OLONIDA TUTGAN O’RNI. MILLIY HUKUMAT-TURKISTON

MUXTORIYATI VA UNING FAOLIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 100-

108.

14.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). BUXORO MUZEYINING II

JAHON URUSHIGACHA BO ‘LGAN DAVRDAGI FAOLIYATI.

Modern Science and

Research

,

4

(2), 92-99.

Mart, 2025-Yil

596

15.

Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.

Science and Education, 3(10), 385-389.

16.

Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan

during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN

NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.

17.

Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk

Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-

959.

18.

Haqqulov, M. (2024). O ‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI BO

‘LGAN “TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-

613.

19.

Haqqulov, M. (2025). USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH

TARIXI. Modern Science and Research, 4(1), 663-672.

20.

Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI. Medicine,

pedagogy and technology: theory and practice, 2(11), 154-159.

21.

Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025). HISTORY OF MILITARY WORK IN THE

EMIRATE OF BUKHARA. Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)),

319-325.

22.

Haqqulov, M., & Sadulloyeva, M. (2025). IMOM BUXORIYNING “AL-JOME’AS

SAHIH” ILMIY AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 472-476.

23.

Haqqulov, M. (2025). YANGI DAVRDA AVSTRIYA (GABSBURGLAR)

IMPERIYASINING IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI (XVI-XVIII ASRLAR). Modern

Science and Research, 4(2), 834-842.

24.

Haqqulov, M. (2025). YANGI DAVRDA AVSTRIYA (GABSBURGLAR)

IMPERIYASINING IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI (XVI-XVIII ASRLAR). Modern

Science and Research, 4(2), 834-842.

25.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). РОЛЬ ХАНА УЗБЕКА В

РАСПРОСТРАНЕНИИ ИСЛАМА В ЗОЛОТОЙ ОРДЕ.

Modern Science and

Research

,

4

(3), 146-154.

26.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). O ‘RTA ASRLARDA G ‘ARBIY

YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O ‘BYEKTI

AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Modern Science and

Research

,

4

(3), 122-131.

Mart, 2025-Yil

597

27.

Obid o'g'li, B. O., & Zaynievich, O. M. (2024). BUXORO VA JUNG'OR XONLIKLARI

O'RTASIDA SIYOSIY MUNOSABATLAR TARIXI.

28.

Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

Modern Science and Research

,

3

(10), 64-68.

29.

Obid o’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

30.

Boltaev, O. (2024). BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK

ROAD.

Analytical Journal of Education and Development

,

4

(10), 293-297.

31.

Boltayev, O. (2024). XX ASR BOSHLARIDA GERMANIYA VA TURKIYA

ITTIFOQINING

MARKAZIY

OSIYOGA

TA'SIRI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12), 556-564.

32.

Boltayev, O. (2023). A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND

DIPLOMATIC PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH

CENTURY.

Modern Science and Research

,

2

(9), 145-149.

33.

Muyiddinov Bekali. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA DASTLABKI ARXIVLARNI

SHAKLLANISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14902908

34.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahimovna. (2025, февраль

19). QADIMGI MISRDAN DARAK BERUVCHI TUTANXAMON - SIRLI FIR'AVN

QABRINING TOPILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14894992

35.

Srojeva,

G.

(2024).

XX-ASRNING

30-YILLARIDA

OSIYO

MAMLAKATLARI.

Modern Science and Research

,

3

(6).

36.

Vahobovna, S. G. (2024). XX-ASRNING 30-YILLARIDA OSIYO MAMLAKATLARI.

37.

Vahobovna, S. G. (2024). TALIM SOHASIDAGI ISLOHATLAR ECHIMI,

NATIJALARI VA MUAMMOLARI.

38.

Vahobovna, S. G. (2024). O’zbekiston Olimlaring Inson Falsafasi Haqidagi

Qarashlari.

Journal of Innovation in Volume

,

2

(8).

39.

Vahobovna, S. G. (2024). O’zbekiston Olimlaring Inson Falsafasi Haqidagi

Qarashlari.

Journal of Innovation in Volume

,

2

(8).

40.

Srojeva, G. (2025). BO'RIBOY AHMEDOVNING “TARIXDAN SABOQLAR”

ASARIDA SHAYBONIYLAR DAVRI TARIXINING O'RGANILISHI. Modern Science

and Research, 4(2), 1227-1236.

Mart, 2025-Yil

598

41.

Srojeva, G., & Idiyeva, S. (2025). MANG’ITLAR SULOLASINING BUXORO

AMIRLIGIDA HOKIMIYATNI EGALLASHI VA MANG’ITLAR DAVRIDA

AMIRLIKDAGI IJTIMOIY-IQTISODIY MADANIY HAYOT. Modern Science and

Research, 4(2), 830-836.

42.

Sayfutdinov, F. (2023). ANALYSIS OF DATA ON LAND OWNERSHIP AND

LIVESTOCK FARMING OF KARAKALPAKS.

Modern Science and Research

,

2

(10),

650–657.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/25727

43.

Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich, . (2023). USING GIS SOFTWARE AND THE

IMPORTANCE OF DIGITAL HISTORY IN THE STUDY OF HISTORY .

International

Journal

Of

History

And

Political

Sciences

,

3

(10),

31–33.

https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue10-06

44.

Sayfutdinov, F. (2023). THE IMPORTANCE OF DIGITAL TECHNOLOGY IN

TEACHING HISTORY.

Modern Science and Research

,

2

(10), 719–723. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/24678

45.

Ilniyoz o’g’li, S. F. (2023).

XIX ASRDA XONLIKLARNING O ‘ZARO SAVDO

MUNOSABATLARI. JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING, 2 (8), 111–

114

.

46.

Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ

XALQINING YORITILISHI.

47.

Rahmonova , S., Xayrullayev , U., & Sayfutdinov, F. . (2025). “ОММАВИЙ

МАДАНИЯТ”НИНГ МОҲИЯТИ, ТАРИХИЙ ИЛДИЗИ, ХАРАКТЕРИ ВА

РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ.

Modern Science and Research

,

4

(1), 479–488.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/61669

48.

Xayrullayev , U., Sayfutdinov , F., & Rahmonova , S. (2025). SHAYBONIYLAR

DAVLATI VA USMONLI TURKLAR DAVLATI O’RTASIDAGI DASTLABKI

ALOQALAR TAVSIFI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 147–154. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60142

49.

Shokir o'gli, U. S. (2023). MILLIY QADRIYATLARIMIZ ASROVCHISI. Journal of

new century innovations, 35(1), 79-80.

50.

Sadullayev, U. (2023). THE ROLE OF THE NEIGHBORHOOD IN THE SOCIAL

DEVELOPMENT OF SOCIETY. Modern Science and Research, 2(10), 755–757.

Mart, 2025-Yil

599

51.

Sadullayev, U. . (2023). THE ROLE OF WOMEN IN NEIGHBORHOOD

MANAGEMENT IN UZBEKISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 132–135.

52.

Sadullayev , U. (2024). Zamonaviy o’zbek mahallalarida ijtimoiy o’zgarishlar. Medicine,

Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(10), 284–294.

53.

Salokhov, A., & Qamariddinova, G. A. (2023). SOCIO-PHILOSOPHICAL AND

PEDAGOGICAL BASIS OF THE CONCEPT OF TOLERANCE.

Educational Research

in Universal Sciences

,

2

(8), 200-213.

54.

Saloxov, A., & Qamariddinova, G. A. (2023). BUXORO JADIDLARINING TA’LIM-

TARBIYAGA

OID

G‘OYALARINING

NAZARIY-AMALIY

ASOSLARI.

SCHOLAR

,

1

(28), 55-69.

55.

Akmalovna, Q. G., & Asror, A. A. (2023). Formation of Religious Ceremonies.

Central

Asian Journal of Social Sciences and History

,

4

(3), 167-172.

56.

Xayrullayev, U. (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT

(RED APPLE II). Modern Science and Research, 3(2), 1071-1073.

57.

Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE" RED APPLE" MYTHOLOGY OF

THE TURKS. Modern Science and Research, 3(1), 568-572.

58.

Umidjon, X. (2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and West.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),

179-183.

59.

Xayrullayev, U. (2024). THE POSITION OF CENTRAL ASIAN GOVERNORSHIPS

DURING THE PERIOD OF THE TURKISH KHANATE AND THE ARAB INVASION.

60.

Xayrullayev, U. (2024). EFTALLAR DAVLATI VA TURK XOQONLIGIDA

HUKMDORLIK LEGITIMATSIYASI. Modern Science and Research, 3(12), 843-851.