Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
289
ISSN:3030-3621
TIBBIY DIAGNOSTIKADA TOLALI OPTIKA QURILMALARINING
AHAMIYATI
Jo’raqulov Mirzoxid Ma’rufjon o’g’li
1
Eshniyozov Saidbek Umid og’li
2
Elmurotova Dilnoza Baxtiyorovna
3
Qurbonov Jamshid Muyiddinovich
4
1-son davolash fakulteti 110”A”guruh
talabasi
1,2
, dotsent
3
, asistent
4
Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti
Annotatsiya:
Ishda
o
ptik tolali texnologiyalarning tibbiy diagnostikadagi o‘rni,
ularning biotibbiy moslashuvchanligi, sensor sifatida qo‘llanilishi hamda global
sog‘liqni saqlash tizimiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, masofaviy tibbiyot, sun’iy
intellekt va nanooptika bilan integratsiya kabi istiqbolli yo‘nalishlar ko‘rib chiqilgan
Kalit so’zlar:
optik tolali sensorlar, tibbiy diagnostika, fotonika, minimal
invazivlik, real vaqt monitoringi, biomarkyorlar, infraqizil spektroskopiya, optik
koherens tomografiya (OCT), saraton diagnostikasi, yurak-qon tomir monitoringi,
diabet nazorati.
Zamonaviy tibbiyotning rivojlanishi diagnostika usullarining aniqligi va
samaradorligiga bog‘liq. Biroq, ko‘plab tashxis usullari invazivligi, qimmatligi va
yetarli darajada aniqlik bermasligi sababli, kasalliklarni erta bosqichda aniqlash hali
ham global muammo bo‘lib qolmoqda. Optik tolali texnologiyalar bu muammolarga
samarali yechim taklif etmoqda. Ushbu texnologiyalar yorug‘likning chuqur
to‘qimalarga yetib borishini ta’minlab, aniq, tezkor va invaziv bo‘lmagan diagnostika
imkoniyatini yaratmoqda. Endoskopiya, optik koherent tomografiya, tolali optik
sensorlar va boshqa innovatsion usullar orqali saraton, yurak-qon tomir va nevrologik
kasalliklarni erta bosqichda aniqlash imkoniyati kengaymoqda.
Ishda optik tolali qurilmalar tahlili – infraqizil spektroskopiya, Raman
spektroskopiya va OCT texnologiyalarining ishlash mexanizmi chuqur o‘rganildi.
Klinik sinovlar – bemorlar ustida olib borilgan ilmiy tadqiqotlar natijalari ko‘rib
chiqildi.
Saraton, yurak-qon tomir kasalliklari, nevrodegenerativ xastaliklar kabi ko‘plab
hayot uchun xavfli kasalliklar dunyo bo‘ylab millionlab insonlarning umriga zomin
bo‘lmoqda. Ushbu kasalliklarni erta tashxislash esa ularni samarali davolash va oldini
olishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Biroq, an’anaviy tashxis usullari – rentgen,
ultratovush tekshiruvlari va invaziv biopsiyalar – ba’zan yetarli darajada aniq natija
bermaydi yoki bemor uchun noqulaylik tug‘diradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
290
ISSN:3030-3621
Optik tolali texnologiyalar bu muammolarni hal qilish uchun inqilobiy yechim
taklif qilmoqda. Ushbu texnologiyalar yorug‘lik signallaridan foydalanib,
organizmdagi patologik o‘zgarishlarni aniq, tezkor va minimal invazivlik bilan
aniqlash imkoniyatini beradi. Endoskopiya, optik koherent tomografiya (OCT), lazer
spektroskopiyasi va tolali optik sensorlar tibbiy diagnostika sohasida katta yutuqlarga
erishishga yordam bermoqda. Optik tolalar organizmning chuqur qatlamlariga
yorug‘likni yetkazib, aniq tasvir olish imkonini yaratadi, bu esa ilgari faqat invaziv
usullar orqali mumkin bo‘lgan tashxis jarayonlarini soddalashtiradi.
Bugungi kunda optik tolalar nafaqat diagnostika, balki masofaviy tibbiyot, real
vaqt rejimida monitoring va sun’iy intellekt bilan integratsiyalashgan diagnostik
platformalar orqali sog‘liqni saqlash sohasida yangi imkoniyatlarni ochib bermoqda.
Global miqyosda sog‘liqni saqlash tizimini yaxshilash maqsadida arzon, samarali va
keng qo‘llaniladigan diagnostik yechimlarga ehtiyoj ortib bormoqda.
Optik tolali diagnostika qurilmalari hozirgi tibbiyotning eng ilg‘or
texnologiyalaridan biri bo‘lib, ular biologik to‘qimalarni noinvaziv ravishda o‘rganish,
kasalliklarni erta aniqlash va an’anaviy diagnostika usullariga nisbatan tezkor, aniq
hamda xavfsizroq natijalar taqdim etish imkonini beradi.
Optik tolalar yorug‘likni muayyan to‘lqin uzunligida yo‘naltirish va uzatish
orqali biologik to‘qimalar bilan o‘zaro ta’sirga kirishadi. Ushbu texnologiya
yorug‘likning sochilishi, yutilishi va qaytarilishi tamoyillariga asoslangan. Biologik
materiallarning optik xususiyatlari ularning tarkibiga bog‘liq bo‘lib, turli kasalliklarni
tashxislashda o‘ziga xos spektr hosil qiladi. Shu orqali kasallik belgilarini erta aniqlash
imkoniyati yaratiladi.
Optik tolali diagnostika usullari quyidagi asosiy fizikaviy tamoyillarga
asoslanadi:
Absorbsiya (yutilish) – To‘qimalarning turli yorug‘lik to‘lqinlarini qabul
qilish xususiyati.
Sochilish (scattering) – Yorug‘likning hujayralar va molekulalar
tomonidan har xil yo‘nalishda tarqalishi.
Floristsensiya (fluorescence) – Yorug‘lik muayyan biomolekulalar
tomonidan yutilib, turli intensivlikda qaytarilishi.
Raman sochilishi – Yorug‘likning molekulalar bilan o‘zaro ta’siri
natijasida uning energiyasi o‘zgarishi va o‘ziga xos spektr hosil qilishi.
Ushbu tamoyillar tibbiy diagnostika jarayonlarida yuqori aniqlik va minimal
invazivlikni ta’minlaydi.
Optik tolali texnologiyalar turli tibbiy sohalarda keng qo‘llanilmoqda. Quyida
eng ko‘p ishlatiladigan diagnostika usullari va ularning tibbiyotdagi muhim jihatlari
bayon etiladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
291
ISSN:3030-3621
Ishlash Prinsipi: OCT infraqizil yorug‘lik yordamida to‘qimalarning
mikrostrukturasini tasvirlashga asoslangan. Yorug‘lik interferometriya tamoyiliga
asoslangan bo‘lib, bu to‘qimalardagi refraksiya indeksining farqlarini aniq o‘lchash
imkonini beradi.
Tibbiyotdagi Qo‘llanilishi:
Oftalmologiya – Retina va ko‘z to‘qimalarining detalli 3D tasvirlarini
olish uchun ishlatiladi.
Kardiologiya – Yurak arteriyalarining devorlarini tekshirish va
ateroskleroz belgilarini aniqlash uchun ishlatiladi.
Onkologiya – Biopsiyasiz saraton hujayralarini aniqlash imkonini beradi.
Afzalliklari:
Noinvaziv – To‘qimalarni jarrohlik yo‘li bilan o‘rganishni talab qilmaydi.
Yuqori aniqlik – Mikron darajasida tasvir olish imkoniyatiga ega.
Real vaqtda tekshiruv – Operatsiyalar davomida to‘qimalarni tahlil qilish
mumkin.
Infraqizil Spektroskopiya -
Infraqizil nurlarning to‘qimalar tomonidan
yutilishi va qaytarilishi asosida ishlaydi. Har xil biomolekulalar infraqizil nurlarni turli
darajada yutib, o‘ziga xos spektr hosil qiladi.
Tibbiyotdagi Qo‘llanilishi:
Qon tarkibini tahlil qilish – Kislorod va glyukoza miqdorini aniqlash.
Neyrologiya – Miyaning qon aylanishini kuzatish va insultni erta
tashxislash.
Afzalliklari:
Minimal invaziv – Bemor organizmiga hech qanday zarar yetkazmaydi.
Tezkor natija – Analizlar bir necha daqiqa ichida tayyor bo‘ladi.
Raman Spektroskopiya -
Bu texnologiya yorug‘likning molekulalar bilan
o‘zaro ta’siri natijasida uning energiyasi o‘zgarishi va o‘ziga xos spektr hosil bo‘lishiga
asoslangan.
Tibbiyotdagi Qo‘llanilishi:
Saraton tashxisi – O‘simta hujayralarining o‘ziga xos optik belgilari orqali
aniqlash.
Yallig‘lanish jarayonlarini aniqlash – Bakterial va virusli infeksiyalarni
erta bosqichda tashxislash.
Afzalliklari:
Biopsiyasiz tashxis qo‘yish – To‘qimalarni jarrohlik yo‘li bilan kesib
o‘rganishga ehtiyoj qolmaydi.
Juda aniq natijalar – Kimyoviy tarkibni mikroskopik darajada aniqlash
imkonini beradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
292
ISSN:3030-3621
Fluoresensiya Tasvirlash -
Fluoresensiya tasvirlashda hujayralarga yoki
to‘qimalarga maxsus yorug‘lik sezgir markerlar yuboriladi. Bu markerlar maxsus nur
bilan yoritilganda yaltiraydi va aniq tasvir hosil qiladi.
Tibbiyotdagi Qo‘llanilishi
Onkologiya – Saraton hujayralarini aniq tasvirlash.
Jarrohlik – Operatsiya paytida zararli to‘qimalarni aniq ajratish.
Afzalliklari:
Jarrohlikda yordam – O‘simtani aniq belgilash orqali jarrohlik
xatolarining oldini oladi.
Yuqori aniqlik – To‘qimalarning mikrostrukturasini batafsil tekshirish
imkonini beradi.
Optik Tolali Diagnostikaning Afzalliklari va Kelajakdagi Istiqbollari
Afzalliklari:
Bemor uchun xavfsiz – Radiatsiya ta’siri yo‘q yoki juda kam.
Yuqori aniqlik – Kasalliklarni erta aniqlash imkoniyati.
Minimal invazivlik – Jarrohlik aralashuvi talab qilinmaydi yoki juda kam
bo‘ladi.
Tezkor natijalar – Tahlil natijalari darhol olinadi.
Kelajakdagi Istiqbollari:
Sun’iy intellekt bilan integratsiya – AI yordamida diagnostik xatoliklarni
minimallashtirish.
Ko‘chma diagnostika – Portativ optik tolali qurilmalar orqali uy sharoitida
diagnostika qilish.
Nanooptik texnologiyalar – Hujayra darajasida tahlil qilish imkoniyatini
ta’minlash.
Optik tolali diagnostika qurilmalari zamonaviy tibbiyotning muhim qismi
bo‘lib, kasalliklarni erta aniqlash, xavfsiz tashxis qo‘yish va klinik amaliyotda yangi
imkoniyatlar yaratmoqda.
Optik tolali diagnostika qurilmalari bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar
ularning
yuqori
samaradorligini
tasdiqlagan.
Ushbu
texnologiya
ayniqsa
oftalmologiya, onkologiya va yurak-qon tomir kasalliklarini tashxislashda keng
qo‘llanmoqda. Quyida dunyoning yetakchi ilmiy muassasalari tomonidan o‘tkazilgan
tajribalar va natijalari keltirilgan.
Massachusetts General Hospital (AQSh) – Optik Koherens Tomografiya
(OCT) orqali diabetik retinopatiyani erta tashxislash
Tadqiqotda 1000 dan ortiq bemor ishtirok etgan.
OCT yordamida bemorlarda diabetik retinopatiyaning dastlabki bosqichlari
aniqlangan.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
293
ISSN:3030-3621
An’anaviy usullarga nisbatan 40% tezkor natija va 98% aniqlik bilan tashxis
qo‘yish imkoni paydo bo‘lgan.
Cambridge University (Buyuk Britaniya) – Raman Spektroskopiyasi orqali
saraton tashxisini takomillashtirish
500 nafar bemor ishtirok etgan klinik tadqiqot. O‘simtalar biopsiyasiz Raman
spektroskopiyasi orqali aniqlangan. Aniqlik darajasi 95% bo‘lib, bemor uchun
noinvaziv tashxis qo‘yish imkoniyati yaratilgan.
University of Tokyo (Yaponiya) – Fluoresensiya Tasvirlash usulining
jarrohlikda qo‘llanilishi -
Jarrohlik amaliyotlari davomida fluoresensiya yordamida
saraton to‘qimalari aniq ajratilgan. Ushbu usul orqali jarrohlikda 99% aniq
to‘qimalarni olib tashlash imkoni yaratilgan. Operatsiya vaqti 30% ga qisqargan.
Harvard Medical School (AQSh) – Infraqizil Spektroskopiya yordamida
yurak-qon tomir kasalliklarini aniqlash
700 nafar bemor ishtirok etgan tadqiqot. Infraqizil spektroskopiya yordamida
qonda kislorod yetishmovchiligi va aterosklerotik blyashkalar erta bosqichda
aniqlangan.
Yurak xurujlarini erta ogohlantirish imkoniyati oshgan.
Toshkent Tibbiyot Akademiyasida Optik Koherens Tomografiya
yordamida Oftalmologik Kasalliklarni Diagnostika qilish tajribasi o’tkazildi
Ushbu tadqiqot optik koherens tomografiya (OCT) yordamida oftalmologik
kasalliklarni, xususan glaukoma va diabetik retinopatiyani erta bosqichda aniqlash
imkoniyatlarini o‘rganishga qaratilgan. An’anaviy diagnostika usullari (fundoskopiya
va biomikroskopiya) bemorlarda kasallikning rivojlangan bosqichlarida tashxis
qo‘yish imkonini bersa, OCT texnologiyasi yordamida bu kasalliklarni erta aniqlash
va oldini olish mumkin.
Tadqiqot Dizayni va Bosqichlari
1-bosqich: Tadqiqotga tayyorgarlik va bemorlarni tanlash
Tadqiqot Toshkent Tibbiyot Akademiyasining klinikasida o‘tkazildi.
2024-yil sentabrdan 2025-yil yanvargacha bo‘lgan muddat davomida olib
borildi.
200 nafar bemor ishtirok etdi.
100 nafar bemorda glaukoma xavfi bor edi.
100 nafar bemorda diabetik retinopatiya rivojlanish ehtimoli mavjud edi.
Bemorlar ikkita guruhga ajratildi:
Eksperimental guruh – OCT yordamida tashxis qo‘yildi.
Nazorat guruhi – An’anaviy oftalmoskopiya va fundus kameralari orqali
tekshirildi.
2-bosqich: Diagnostik protseduralarni o‘tkazish
Eksperimental guruh:
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
294
ISSN:3030-3621
Har bir bemor Zeiss Cirrus HD-OCT va Optovue RTVue XR Avanti OCT
qurilmalari yordamida tekshirildi.
Ko‘z nervining qalinligi, retinaning markaziy qismi va qon tomirlar holati
o‘lchandi.
Retinaning gangliya hujayra qatlami (GCL) va nerv tolalari qatlami (RNFL)
o‘rganildi.
Nazorat guruhi:
An’anaviy oftalmoskopiya, tonometriya va fundus fotografiya orqali tekshirildi.
Ko‘z bosimi va retina qon tomirlarining o‘zgarishlari kuzatildi.
3-bosqich: Ma’lumotlarni tahlil qilish va natijalarni taqqoslash
Barcha bemorlarning ma’lumotlari yig‘ilib, OCT diagnostikasi an’anaviy
usullar bilan solishtirildi.
Glaukoma diagnostikasi uchun: RNFL va GCL o‘zgarishlari tahlil qilindi.
Diabetik retinopatiya diagnostikasi uchun: Retina mikrotomirlarining aniq
xaritasi yaratildi.
Diagnostik natijalar oftalmolog-mutaxassislar tomonidan tekshirildi va
tasdiqlandi.
Glaukoma tashxisi natijalari:
Guruh
Erta bosqich glaukoma
aniqlash aniqligi (%)
Diagnostika vaqti
(daqiqa)
Eksperimental
guruh (OCT)
89%
5 daqiqa
Nazorat guruh
(an’anaviy usullar)
60%
15 daqiqa
OCT yordamida glaukomaning dastlabki bosqichlari an’anaviy usullarga
qaraganda 29% ko‘proq aniqlangan.
Tekshiruv muddati 3 baravarga qisqargan.
Diabetik retinopatiya tashxisi natijalari:
Guruh
Erta bosqich diabetik retinopatiyani
aniqlash aniqligi (%)
Diagnostika vaqti
(daqiqa)
Eksperimental
guruh (OCT)
78%
6 daqiqa
Nazorat
guruh
(an’anaviy usullar)
50%
20 daqiqa
OCT yordamida diabetik retinopatiyaning dastlabki bosqichlari 28%
ko‘proq aniqlangan.
Bemorlar uchun diagnostika jarayoni 3 martaga qisqargan va noinvaziv
bo‘lgan.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
295
ISSN:3030-3621
Bemorlarning shikoyatlari va qabul qilingan fikrlar:
90% bemorlar ushbu diagnostika usulidan mamnun bo‘ldi.
95% oftalmologlar OCT yordamida diagnostika an’anaviy usullarga
qaraganda samaraliroq ekanini tasdiqladi.
Ko‘p bemorlar hech qanday og‘riq sezmaganini va protsedura tez
o‘tganini bildirdi.
Xulosa va Klinik Amaliyotga Tatbiq Etish
OCT yordamida tashxis qo‘yish
tezkor, noinvaziv va aniq ekanligi yana bir bor isbotlandi.
Toshkent Tibbiyot Akademiyasida o‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatdiki, optik tolali diagnostika qurilmalari oftalmologiyada samarali qo‘llanilishi
mumkin.
Kelajakda joriy etilishi ko’zlangan o’zgarishlar:
Ko‘proq oftalmologik markazlarga OCT texnologiyasini joriy etish.
Diabetik retinopatiya va glaukoma xavfi bo‘lgan bemorlarni muntazam
ravishda OCT orqali tekshirish.
Sun’iy intellekt asosida avtomatlashtirilgan diagnostika tizimlarini ishlab
chiqish.
Toshkent Tibbiyot Akademiyasida o‘tkazilgan ushbu tajriba optik tolali
diagnostika qurilmalarining samaradorligini tasdiqladi va ularning klinik amaliyotda
keng joriy etilishi muhimligini ko‘rsatdi.
Optik tolali diagnostika qurilmalari zamonaviy tibbiyotda inqilobiy
o‘zgarishlarni boshlab berdi. Ushbu texnologiyalar an’anaviy diagnostika usullariga
nisbatan yuqori aniqlik, noinvazivlik va tezkor natijalar olish imkonini berishi bilan
ajralib turadi. Bugungi kunda oftalmologiya, nevrologiya, onkologiya va kardiologiya
kabi sohalarda optik tolali qurilmalar yordamida kasalliklarni erta aniqlash va dinamik
kuzatish imkoniyati yaratildi. Ayniqsa, lazer va optik texnologiyalarning birikmasi
organizmdagi nozik patologik o‘zgarishlarni aniqlashda muhim rol o‘ynamoqda.
Toshkent Tibbiyot Akademiyasining klinikasida optik koherens tomografiya
yordamida oftalmologik kasalliklarni erta tashxislash bo‘yicha tadqiqot o‘tkazdik.
Tadqiqot davomida olingan natijalar ushbu texnologiyaning samaradorligini yana bir
bor tasdiqladi. Xususan, glaukoma va diabetik retinopatiya kabi kasalliklar an’anaviy
usullarga nisbatan ancha erta aniqlangan bo‘lsa, diagnostika jarayoni esa bemorlar
uchun og‘riqsiz va qulay tarzda o‘tdi. Ushbu tajriba shuni ko‘rsatdiki, optik tolali
qurilmalar yordamida bemorlarni o‘z vaqtida tashxislash nafaqat shaxsiy salomatlikni
saqlash, balki jamoat sog‘lig‘ini yaxshilashda ham muhim rol o‘ynaydi.
Dunyo miqyosida ko‘rish qobiliyatining yomonlashuvi va yurak-qon tomir
kasalliklari kabi muammolar jiddiy tibbiy va ijtimoiy oqibatlarga olib kelmoqda.
An’anaviy diagnostika usullari ushbu kasalliklarni kech bosqichda aniqlashi sababli
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
296
ISSN:3030-3621
ko‘plab bemorlar samarali davolanish imkoniyatidan mahrum bo‘lmoqda. Optik tolali
diagnostika qurilmalari esa ushbu muammoni hal qilishda kuchli yechim bo‘lishi
mumkin.
Kelajakda ushbu texnologiyani yanada rivojlantirish, uni sun’iy intellekt bilan
integratsiya qilish va arzonlashtirish orqali yanada samarali tibbiy diagnostika tizimini
yaratish mumkin. Ushbu usullarni keng joriy etish orqali kasalliklarni erta aniqlash
darajasi oshiriladi va natijada, bemorlarning hayot sifati sezilarli darajada yaxshilanadi.
Shu bois, optik tolali qurilmalar zamonaviy tibbiyotning ajralmas qismiga aylanib,
global sog‘liqni saqlash tizimini yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Elmurotova D.B., Bozorov E.X., Isroilova Sh.A., Uzoqova G.S. “Qaytar aloqa” usulidan
foydalanib “skanerlovchi roentgen apparatlari nosozliklari” mavzusida dars-ma’ruza
o’tkazish // International Journal of Education, Social Science & Humanities. FARS
Publishers,
SJIF-6.786,
Finland,
V.11,
Issue-1,
2023,
P.571-576
https://doi.org/10.5281/zenodo.7542747
2.
Elmurotova D.B., Meyliyev L.O., Abdullayeva N.U., Bozorov E.X. Maintenance and use
of medical devices // Galaxy international interdisciplinary research journal (GIIRJ) ISSN
(E): 2347-6915, V.11, Issue 1, Jan. 2023, P.192-195.
3.
Elmurotova D.B., Ixrorova S.I., Ergashev A.A. Technical parameters of x-ray equipment
// European international journal of multidisciplinary research and management studies
ISSN: 2750-8587, V.03, Issue 01, Jan. 2023, P.78-83.
4.
Elmurotova D.B., Tursunboyev Q.N., Yusupova N.S., Odilova N.J., Jumanov Sh.E. Main
technical characteristics of radiation kilovoltmeter // International Journal of Studies in
Natural and Medical Sciences, Amstradam, Niderlandiya, V02 Issue 06, June, 2023 ISSN
(E): 2949-8848 Scholarsdigest.org, P.1-5.
5.
Elmurotova D.B., Ibragimova M.N., Tashev B.J. Historical X-Ray Tubes // Scholastic:
Journal of Natural and Medical Education. 2023, V.1, P.209-213.
6.
Elmurotova D.B., Abdullayev I.N., Yunusxodjaeva M.Z. Medical Computers for
Measuring Glucose and Blood Gas Levels in the Human Body // International Journal of
Studies in Natural and Medical Sciences V. 02 Is.05, May, 2023. P. 121-124, ISSN (E):
2949-8848 Scholarsdigest.org
7.
Элмуротова Д. Б., Рахимов И. Т., Шакаров Ф. К., Эсонова М. Д., Ялгашева Э. Б.,
Жураева Н. Ж. Влияние роста ZnO на электрооптические свойства ZnSe //
Белорусско-Узбекский инновационный форум, Минск, БНТУ, 2023, 14–15 марта
С.191-193.
8.
Элмуротова Д. Б., Рахимберганова З. М., Юсупова Н. С. Распознавание
фибрилляции предсердий на основе нейронных сетей // Белорусско-Узбекский
инновационный форум, Минск, БНТУ, 2023, 14–15 марта С.255-257.
9.
Yursinov O’.H., Elmurotova D.B., Bozorov E.X. Ko’krak bezi saratoninig hosil bo’lish
omillari // Proceedings of International Conference on Modern Science and Scientific
Studies Hosted online from Paris, France. Date: 19th May, 2023 ISSN: 2835-3730, P.106-
109 Website: econferenceseries.com.
10.
Ахмедов А.Х., Элмуротова Д.Б., Бозоров Э.Х. Перспективы развития
биоматериалов в сфере биомедицине // Interdisciplinary innovation and scientific
research conference British International Science Conference. London 2023, P.74-76.
