Jild 1 № 1 (2025): inLibrary

tabbiy fanlarni o‘qitishda tibbiy gigiyenik ta’lim-tarbiyaning
samaradorligini oshirish hamda o‘quvchilarga samarali yetkazish usullari, yangicha
innovatsion pedagogik yondashuvlar va texnologiyalarni qo‘llash, amaliy
mashg‘ulotlar, simulyatsiyalar va multimediya vositalari yordamida talabalarga
gigiyenik qoidalar haqida chuqur bilim berish zarurligi ta’kidlanadi.

Despite the progress made in providing emergency medical care, treatment and early diagnosis of severe cases of sepsis in children remains one of the urgent problems of emergency pediatrics.

Mazkur uslubiy tavsiyanomada bolalarda prognatik prikusni ortodontik davolash usullarini takomillashtirishga qaratilgan. Tadqiqotda zamonaviy texnologiyalar, xususan, sun’iy intellekt asosidagi usullar yordamida davolash jarayonining samaradorligini baholash metodikasi ishlab chiqilgan. Sun’iy intellekt algoritmlari yordamida diagnostika aniqligi, davolash prognozi va jarayonni monitoring qilish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ushbu yondashuv ortodontik amaliyotda innovasion yechimlar joriy etish orqali davolash natijalarini yaxshilashni maqsad qiladi. Uslubiy tavsiyanoma 14.00.21 – stomatologiya ixtisosligi shifri bo’yicha bajarilgan ilmiy – tadqiqot ishi asosida tuzilgan bo’lib u stomatologlar hamda ortodontiya mutaxassisligi bo’yicha magistr va klinik ordinatorlar uchun mo’ljallangan.

Сагиттал аномалиялар тиш-жағ тизимининг олд-орқа ўқ бўйича нотўғри жойлашуви ортодонтик даволашда мураккаб муаммоларни келтириб чиқаради. Бу ҳолат нафақат юзнинг эстетик кўринишига, балки чайнаш, нутқ ва нафас олиш функцияларига ҳам салбий таъсир кўрсатади. Сунъий интеллект технологияларини (СИ) қўллаш сагиттал аномалияларни аниқлаш ва даволаш натижаларини башоратлаш (прогнозлаш)да самарали ёндашув сифатида тан олинмоқда. Мазкур тадқиқотнинг мақсади сунъий интеллект алгоритмлари ёрдамида сагиттал аномалиялар ҳолатида юз профили ўзгаришини прогнозлаш ва мануал усуллар билан солиштиришдир. Натижада, энг самарали ва аниқ усулларни аниқлашга қаратилган илмий иш олиб борилди.

Qo'llanma mustaqil o'qitish va rezidentlarning vakolatlarini o'zlashtirish uchun aspiranturadan keyingi kasbiy ta'limning asosiy pro-fessional dasturining ish dasturiga muvofiq tayyorlangan. U Oliy ta'lim uchun Federal Davlat ta'lim standartiga muvofiq ishlab chiqilgan

Maqsadni hal qilish usullari. Tibbiyot fakultetlarida mutaxassisni tayyorlashda o'qitish usullaridan biri sinov deb hisoblanishi mumkin. Testlar talabalarning o'zini o'zi boshqarishi sifatida o'rganish uchun yaxshi vositadir, ammo o'qituvchi uchun ular bilimlarni baholash vositasidir.

Ўқув жараёнининг турли технологиялари, модулли ўқитиш ва компьютер ўқитиш дастурлари масалалари кўриб чиқилади. Ўқув жараёнини иллюстратив-тақдим этиш усулларидан талабанинг фикрлаш фаолиятини акс эттирувчи ва ў'згартирувчи усулларига ўтказиш таклиф этилади. Бу талабанинг субъективлигини ривожлантириш мақсадида яратилган модулли таълим технологияси орқали мумкин эканлиги ёритилади.

O‘rganish Toshkent shahridagi 279-son, 256-sonli 6 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan maktab o‘quvchilari o‘rtasida o‘tkazildi. Tekshiruvdan o‘tgan 398 nafar o‘quvchining 35 nafarida ochiq tishlash kuzatilgan, ulardan 16 nafari o‘g‘il bolalar va 19 nafari qiz bolalar bo‘lib, bu 8,8 foizni tashkil etadi. Quyidagi tadqiqot usullari amalga oshirildi: klinik, biometrik, radiologik (frontal va lateral TRG va sefalometrik tahlil)

Ushbu tadqiqot surunkali yurak yetishmovchiligi (SYUYE)ning o‘tkir dekompensatsiyasida yallig‘lanish sitokinlarining rolini o‘rganadi. Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filialida uch yil davomida jami 56 nafar bemor kuzatildi. Sitokin profili tahlili shuni ko‘rsatdiki, o‘tkir dekompensatsiyalangan SYUYE bilan og‘rigan bemorlarda barqaror bemorlarga nisbatan TNF-α, IL-6 va IL-1β darajalari sezilarli darajada yuqori edi. Bu ko‘rsatkichlar NYHA sinfi va NT-proBNP kabi klinik holatning yomonlashuvi bilan bog‘liq edi. Natijalar sitokinlar faollashuvining miokard zo‘riqishi bilan chambarchas bog‘liqligini va erta dekompensatsiya markeri sifatida xizmat qilishi mumkinligini ko‘rsatadi. Maqsadli yallig‘lanishga qarshi davolash, xususan, IL-1 ingibitorlari natijalarni yaxshilashi mumkin. Shu sababli, sitokin profilini o‘rganish SYUYEni boshqarishda ham tashxis qo‘yish, ham davolash vositasi sifatida istiqbolli hisoblanadi.
surunkali yurak yetishmovchiligi (SYUYE). Buxoroda uch yil davomida jami 56 nafar bemor kuzatilgan.
Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi filiali. Sitokin profilini ko‘rsatdi
o‘tkir dekompensatsiyalangan SYUYE bilan og‘rigan bemorlarda TNF-α, IL-6 va IL-1β darajasining sezilarli darajada oshishi
barqarorlariga nisbatan. Bu darajalar klinik holatning yomonlashishi, shu jumladan yuqori NYHA bilan bog‘liq edi.
sinfi va NT-proBNP. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sitokinlarning faollashuvi
miokard zo‘riqishi va erta dekompensatsiyaning markeri bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Maqsadli yallig‘lanishga qarshi
terapiya, xususan, IL-1 ingibitorlari natijalarni yaxshilashi mumkin. Shu sababli, sitokin profilini tuzish amal qiladi
SYUYEni davolashda ham diagnostik, ham terapevtik vosita sifatida va’da beradi.

Ayniqsa, bu holat mono-parhezni sevuvchilar orasida tez-tez uchraydi,
ammo bu och qolib vazn kamaytiradiganlarda ham keng tarqalgan muammo.
Buni tashqi tomondan qanday aks ettirish mumkinligini ko‘rsatish uchun shuni
misol qilish mumkin. Sut yoki sut mahsulotlarini rad etish tish emalini
yo‘qolishga olib keladi, ya'ni tishlar harorat, kimyoviy va mexanik ta'sirdan
himoyasiz qoladi. Yana bir yorqin misol-soch to‘kilishi. Oziqlanishning
yetishmasligi sochlarning tuzilishiga ham, o‘sishiga ham ta'sir qilishi mumkin.
Bu vazn yo‘qotish yoki protein iste'molini kamaytirishning asosiy
ko‘rinishlaridan biridir.

Цель работы — изучить динамику структуры и регионального профиля травм органа зрения у детей в 2018–2022 гг. по материалам офтальмологического отделения клиники ТашПМИ. Материал и методы. Ретроспективный анализ конъюнктурной отчетной документации проводился по ведущему диагнозу согласно классификатору МКБ-10. Результаты. Установлено, что в анализируемый период каждый четвертый (27,2%) ребенок госпитализирован с травмой или ее осложнениями. Чаще обращались дети в возрасте от 5 до 14 лет (61,0–64,5%), превалировали мальчики (62,6%). Дети обращались из всех регионов республики, чаще из Ташкентской (47,9–60,1%) и Кашкадарьинской (10,3–13,3%) областей. Структура травм органа зрения и их осложнений на протяжении 5 лет не менялась: лидирующие позиции занимали проникающие ранения глазного яблока, контузии. Среди осложнений превалировали рубцы и помутнения роговицы, катаракты, эндофтальмиты, вторичные глаукомы. Заключение. В настоящее время уязвимыми в отношении травм являются все возрастные категории детей. Это диктует необходимость повсеместной активизации профилактики ранений у детей, доступной экстренной высокотехнологичной помощи с учетом выявленной динамики структуры и регионального профиля ранений органа зрения.

To examine the medical and social aspects of pediatric lens pathology based on clinical data from the Tashkent Pediatric
Medical Institute (TashPMI). Objectives: To analyze the disease distribution and regional profile as well as the social aspects
of pediatric lens pathology; determine the timing of cataract diagnosis and treatment, including healthcare professionals
and facilities involved in the diagnosis; identify the factors contributing to delayed treatment of pediatric lens pathology,
and propose strategies for improvement.
MATERIAL AND METHODS: A retrospective

In Uzbekistan, the sphere of ART is relatively new and the problems of pregnancy after ART procedures remain both a socio-psychological and economic problem. The article discusses the effect of melatonin use on the probability of pregnancy as the first clinical trials in this country. A comparative analysis of the results between groups of women who used melatonin and a control group is made. The physiologic mechanisms of melatonin action, its effect on reproductive health and the prospects for its use in clinical practice are highlighted. Clinical trials using melatonin in the field of assisted reproductive technologies (ART) are conducted for the first time in Uzbekistan. This is an innovative approach aimed at studying the effectiveness and safety of this drug in improving reproductive indicators in patients.

Qorin bo‘shlig‘i jarrohlik amaliyotidan keyingi asoratlar bemorning tiklanish jarayoniga va sog‘liqni saqlash tizimiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada tez-tez uchraydigan asoratlar—infeksiyalar, qon ketish, ichak harakatsizligi va anastomoz buzilishi—ularning xavf omillari va oldini olish strategiyalari ko‘rib chiqiladi. Multidisiplinar yondashuv va zamonaviy tiklanish protokollariga amal qilish asoratlarni kamaytirishga yordam beradi.

Ushbu maqolada fanlarga oid ma’lumotlar bazasini o‘zlashtirishda informatika faniga oid dasturlar,resurslar, innovatsion metodlarning xususiyatlari ko‘rsatib berilgan. Fanlar va ularning ma’lumotlar bazasini o‘zlashtirish jarayonini soddalashtirish, ularning resurslarini tushunib olishga oid jarayonni ixchamlashtirish bugungi kunning asosiy masalalaridan biridir. Shu boisdan mazkur maqolada elektron resurslarning foydali xususiyatlari bayon qilingan.

Ushbu maqolada ma'muriy hujjatlarni ixtiyoriy va majburiy ijro etish masalasi ko'rib chiqiladi. Ma’muriy hujjatlar davlat boshqaruvi va huquq tizimining samarali faoliyatini ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Maqolada majburiy va ixtiyoriy ijro o'rtasidagi farqlar, shuningdek, yuridik kuchga bog'liq bo'lgan huquqiy normalar va har ikkala holatda ham harakatlarni majburiy ijro etish imkoniyati ko'rib chiqiladi. Maqolada xorijiy mamlakatlar tajribasidan kelib chiqib, davlat siyosati, iqtisodiy va ijtimoiy sharoitlari, shuningdek, qonunchilik tizimining xususiyatlari qonun hujjatlarini amalga oshirishning muhim omili sifatida yoritilgan. Maqolada ma’muriy hujjatlar ijrosi samaradorligini ta’minlash bo‘yicha ham tavsiyalar berilgan.

HECI (Humanity, Ethics, Creativity, Imagination) global chaqirig‘i jahonda barqarorlik va innovatsiyalarni rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Ushbu tamoyillar asosida qator mamlakatlarda muvaffaqiyatli loyihalar amalga oshirilgan bo‘lib, ular barcha sohalarni zamonaviylashtirish va samaradorligini oshirishga yordam bermoqda.

Mualliflar tomonidan Toshkent shahrida yashovchi 6 yoshdan 13 yoshgacha bo’lgan 1786 nafar (shundan 985 nafari o’g "il va 801 nafari qiz) bolalarning ortodontik tekshiruvdan o’tkazilib, tana funksionalligining tarqalishi va o’zaro bog’liqligi, shuningdek, ochiq prikus paytida tovush chiqarishi, tishli-jag tizimining boshqa anomaliyalari va deformatsiyalari aniqlandi. Tekshirilayotgan bolalarning ortodontik va logopedik maqomini aniqlash uchun klinik tadqiqotlar va funksional sinovlar oʻtkazildi. Kompleks davolash va profilaktika tadbirlarini o’z vaqtida aniqlash, tuzish va o’tkazish bolalarda tish-jag’anomaliyalari (ayniqsa, ochiq prikus) va tish qatoridagi deformatsiyalarni muvaffaqiyatli bartaraf etishning garovidir.
Faqat tibbiyot va pedagogik soha mutaxassislarining birgalikdagi faoliyati artikulyatsiyada ishtirok etuvchi organlar tuzilishidagi anatomik buzilishlarni oʻz vaqtida va samarali bartaraf etish hamda umuman bolalar organizmining jagʻ- yuz rivojlanishiga tuzatish kiritish imkonini berdi.
Kalit so’zlar: bolalar, smenali tishlash, ochiq tishlash, funksional sinov, ortodontik yordam, nutq, ortodontik apparat.

mazkur maqolada Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta
tayyorlash va malakasini oshirish instituti va uning filiallarida kitobxonlikni keng targ‘ib qilish,
malaka oshirishga kelgan tinglovchilarda kitobxonlik madaniyatini yanada rivojlantirish
bo‘yicha tizimli ishlarni tashkil etish haqida so‘z boradi.

Ushbu keng qamrovli adabiyotlar tahlili bolalarda kognitiv rivojlanishning kechikishiga ta’sir etuvchi atrof-muhit omillarini o‘rganadi. Onalarning ovqatlanish odatlari, to‘yib ovqatlanmaslik holatlari, havo ifloslanishi va og‘ir metallar ta’siri, shuningdek ijtimoiy-iqtisodiy qiyinchiliklar kabi muhim omillarning bolalar aqliy, xulq-atvor va nutq rivojlanishiga ta’siri tahlil qilinadi. Epidemiologik tadqiqotlar va tizimli sharhlardan olingan empirik ma’lumotlar atrof-muhit ta’siri va neyrorivоjlanishning kechikishi o‘rtasidagi murakkab o‘zaro aloqalarni ko‘rsatadi. Maqola pediatrik aholida uzoq muddatli kognitiv yetishmovchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan erta aralashuv strategiyalari va yaxlit siyosat asoslarining muhim ahamiyatini yoritib beradi.

Mazkur maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fanining o‘rni hamda jismoniy tarbiya fani o‘qituvchisining kasbiy faoliyatining muhim jihatlari haqida so‘z yuritiladi.

Mazkur maqolada Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti va uning filiallarida malaka oshirayotgan “Sport ta’lim muassasalari tarbiyachilari” sport ta’lim muassasalarida faoliyat yuritayotgan tarbiyachilarning
malaka oshirish kursi tinglovchilariga Turkiston jadidchilik harakati namoyondalari tomonidan ilgari surilgan salbiy illatlar, zararli odatlar va inson salomatligi to‘g‘risidagi qarashlarini o‘qitish zarurati haqida so‘z boradi.

Ushbu maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablari jismoniy tarbiya fani o‘qituvchilariniing uzluksiz malaka oshirish jarayonini tashkil etish masalalari muhokama qilingan va uni tashkil etish dolzarb vazifa ekanligi bayonqilingan

Varikotsele o‘smir o‘g‘il bolalarda keng tarqalgan holat bo‘lib, pampiniform plexus venalarining kengayishi bilan xarakterlanadi va moyaklarning o‘sishi, gormon ishlab chiqarishi hamda fertility ga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Varikotsele patogenezida anatomik va gormonal omillar, jumladan vena yetishmovchiligi, moyak haroratini boshqarishning buzilishi, oksidlanish stressi va yallig‘lanish sitokinlari faolligi ishtirok etadi. Testosteron va ingibin B kabi gormonlar miqdorining pasayishi moyak disfunksiyasiga yanada ko‘proq hissa qo‘shadi. Davolash usullari kuzatish va nazorat qilishdan tortib, mikroxirurgik varikotselectomiya, laparoskopik operatsiya va teri orqali embolizatsiya kabi jarrohlik aralashuvlarigacha bo‘lgan turli xil strategiyalarni o‘z ichiga oladi. Uzoq muddatli reproduktiv asoratlarning oldini olish uchun kasallikni erta aniqlash va o‘z vaqtida davolash muhim ahamiyatga ega.

Мақолада давлат мулкини хусусийлаштиришда оммавий савдоларнинг роли, уларнинг мазмуни ва ўзаро алоқадорлиги тадқиқ этилган. Шунингдек, республикада хусусийлаштириш жараёнларини янада самарали ташкил этиш бўйича илмий таклифлар ва амалий тавсиялар ишлаб чиқилган

Laparoskopik xoletsistektomiya - bu laparoskop nazorati ostida maxsus uskunalar yordamida o‘t pufagini olib tashlaydigan jarrohlik amaliyotidir. Klassik operatsiyadan asosiy farqi - kam shikastlanish. Barcha manipulyatsiyalar qorin devoridagi teshiklar orqali, katta kesmalarsiz amalga oshiriladi. Tiklanish davri 6 kungacha. Bir-ikki haftadan so‘ng bemor odatdagi hayot tarziga qaytadi.

Maqolada Xoll (1910) senuroz kasalligining asosiy tarqatuvchisi bo'lgan itlar organizmida Multiseps multiseps rivojlanishi va bu kasallikning tarqalishining asosiy sababi itlar ekanligi haqida 100 yil oldin yozgan. Uning so'zlariga ko'ra, multiseps faqat itning ichaklarida rivojlanadi. Shuning uchun tsenurozning kelib chiqishi va rivojlanishida itlar muhim rol o'ynashi qayd etildi. Hududlar oʻrtasida itlarning koʻp boshli kasali togʻ-oldin mintaqasida, choʻl mintaqasida esa poda itlarining, qishloq itlarining yuqishi, yil fasllariga qarab yuqishi natijalari alohida taʼkidlandi. Mualliflar faoliyatida itlar oilasiga mansub hayvonlar, ya’ni bo‘ri, tulki, shoqol va mushuklarning kasallik tarqalishida ikkinchi darajali rol o‘ynashi, tabiatda senuroz kasalligining tarqalishida ularning ahamiyati yo‘qligi aniq ko‘rsatilgan.

Ushbu maqolada quturish kasalligini tarqalishida asosiy sababchisi bo‘lgan itlarning Samarqand viloyati HKTOOX davlat markazi Virusologiya laboratoriyasida quturish kasalligiga gumon qilinib tekshirishga olib kelingan hayvon kallalarini diagnostik tekshirish ishlari va bu kasalliklarni tarqalishida itlar asosiy sababchi ekanligi yoritilgan.

In Uzbekistan, the sphere of ART is relatively new and the problems of pregnancy after ART procedures remain both a socio-psychological and economic problem. The article discusses the effect of melatonin use on the probability of pregnancy as the first clinical trials in this country. A comparative analysis of the results between groups of women who used melatonin and a control group is made. The physiologic mechanisms of melatonin action, its effect on reproductive health and the prospects for its use in clinical practice are highlighted. Clinical trials using melatonin in the field of assisted reproductive technologies (ART) are conducted for the first time in Uzbekistan. This is an innovative approach aimed at studying the effectiveness and safety of this drug in improving reproductive indicators in patients.

Протезирование зубных рядов является актуальной проблемой среди населения всех возрастных групп. Однако у женщин в период климактерия, которые испытывают изменения гормонального фона, процесс протезирования может быть более сложным и требовательным. Климактерический период - это естественный биологический процесс перехода от репродуктивного периода к старости. Для климактерического периода характерно снижение уровня эстрогенов. Оно начинается после 45 лет, а к 52-53 годам содержание эстрогенов снижается до минимального уровня, который сохраняется в дальнейшем. Между тем физиологические эффекты эстрогенов чрезвычайно разнообразны. Они влияют не только женскую половую систему, но и на центральную нервную систему, сердце и сосуды, а также на состояние костной ткани и зубочелюстной системы, в обмене кальция в организме (при снижении эстрогенов страдает не только репродуктивная система, но и эстроген зависимые другие органы: кости, зубы, волосы и ногти теряют кальций и становятся хрупкими). Таким образом, резкое снижение выработки эстрогенов оказывает существенное воздействие на многие органы и системы, кроме того гипоэстрогения у женщин играет роль пускового фактора в развитие комплекса метаболических нарушений в зубочелюстной системе.