Iyun, 2025-Yil
578
BUXORO YAHUDIYLARI TARIXIGA BIR NAZAR
Sadullayev Umidjon Shokirovich
Osiyo xalqaro universiteti, Tarix va filologiya kafedrasi o’qituvchisi
Salimova Parvinabonu Ravshan qizi
2-kurs tarix ta’lim yo’nalishi talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15741728
Annotatsiya.
Ushbu maqolada yahudiylar haqida tarixiy faktlar va ularning Buxoroga
qanday ko’chib kelishi, Buxoro yahudiylari deb nom olishi va qanday mashg’ulotlar bilan
shug’ullanganligi, sovet davridagi yahudiylarning ijtimoiy-siyosiy huquqlari va ularning
jamiyatdagi o’rni tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar:
Buxoro yahudiylari, sof yahudiy, haqiqiy yahudiy, rus yahudiylari, ashkenaz,
diaspora, karaim, ravvin.
Buxoro yahudiylari tarixi asrlarga borib taqaladigan dunyodagi eng qadimiy yahudiy
jamoalaridan biri hisoblanadi. Ikki ming yildan ortiq vaqt davomida bu jamoa o'z e'tiqodi va milliy
o'ziga xosligini saqlab qolishdi. Yahudiylik dunyoda keng tarqalgan monoteistik dinlardan biridir.
Yahudiylik miloddan avvalgi II ming yillikning oxirlarida Falastinda vujudga kelgan yakkaxudolik
g’oyasini targ’ib qilgan dindir. Yahudiylik millat dini bo’lib, faqatgina yahudiy xalqiga xos.
Yahudiylar O’rta Osiyoga qadim zamonlardan ko’chib kelganlar. Ularning ko’chib kelishlari haqida
turli xil rivoyatlar mavjud. Miloddan avvalgi 586 yilda Bobil shohi Navuxodonosor deyarli ikki
yillik qamaldan so'ng Quddusni bosib oldi va uning xazinalari Bobilga olib ketildi. Yahudiya
qirolligi o'z faoliyatini to'xtatdi. Quddusdan va mamlakatning boshqa shahar va qishloqlaridan
yahudiylarni ommaviy quvg'in qilish sodir bo'ldi. "Va yahudiylar o'z yurtlaridan surgunga ketishdi",
deyiladi. Hunarmandlar, bilimdonlar, savdogarlar, taxminan 50 ming kishi Bobilga olib ketilgan.
Birinchi ko‘chmanchi yahudiylar Buxoroga VII asrda sosoniylar Eronda mag‘lubiyatga uchragan
va u yerda xalifalik hokimiyati o‘rnatilgach, ko‘chishni boshlagan. Ular eronlik qochqinlar bilan
birga bu yerga qochib, shu yerda o‘z qarorgohlarini tashkil etishgan. Ular sosoniylarning rasmiy tili
boʻlgan pahlaviy tilida, qadimgi soʻgʻd tili lahjasida soʻzlashgan. Keyinchalik Buxoroda yangi
eroniy dari tili yaratildi va ular uni tezda o'zlashtirdilar, lekin pahlaviy tilining elementlarini saqlab
qoldilar. Shuning uchun ularning tili ahamoniylarning qadimgi eron tili, pahlaviy va dari tillari bilan
turkiy til elementlarining qorishmasidan iborat. U hozirgi tojik tilining asosiga aylandi. Shuning
uchun Afg'oniston va Pokistonning shimoliy hududlarida yashovchi haqiqiy tojiklar butunlay
boshqa tillarda, mahalliy lahjalarda gaplashadi. Yahudiy xalqining bir qismi o’lkadan haydab
chiqarildi. Bu esa yahudiylarning Osiyo o’lkalari bo’ylab tarqalib ketishiga sabab bo’ladirta . Hatto
miloddan avvalgi VIII asrlarda ba’zi yahudiylar Isroilni tark etib, Misr, Eron kabi o’lkalarda
boshpana topganliklari haqida ham ma’lumotlar bor. Fors davlati ma’lum muddat Osiyoni o’z
hukmi ostida tutib turgan va xuddi shu davrda yahudiylarning ko’chib kelishi boshlangan. Arab
tarixchilarining ma’lumotlariga ko’ra, Sharqda yahudiylar tomonidan “Yahudiya” deb ataladigan
shaharlar qurilgan. Shunday shaharlardan biri Marv shahri yaqinida bo’lgan.
2. X-XIII asrlar Buxoro yahudiylari uchun ma’naviy-ruhiy jihatdan o’sish davri bo’ldi. Ular
Iroq yahudiy markazidan uzoqda, O’rta Osiyo hududlarida yahudiylikka oid qarashlarini
rivojlantirdilar va Tavrot qonunlariga moslashtirdiladi. IX-X asrlarda O’rta Osiyoda karaimlar deb
Iyun, 2025-Yil
579
ataladigan yahudiy sektasi paydo bo’ladirta . Bu sekta tarafdorlari faqat Tavrotni tan olar, Talmudni
esa inkor qilar edilar. X asr O’rta Osiyo karaimlarining ko’zga ko’ringan rahnamolaridan biri
g’aznalik Menexem Talmud tarafdorlariga qarshi o’z fikrlarini isbotlash uchun Iskandariyaga safar
qilgan. Karaimlar sektasi namoyandalaridan yana biri Xivi al-Balxiy ko’plab asarlar yozib, ularda
Talmudni tanqid qilgan va uning ishonchliligiga shubha bilan qaragan. Arablar tomonidan bosib
olingan
Buxoro
markazlashgan
Somoniylar,
keyinroq
qoraxoniylar,
Anushtegeniylar
(Xorazmshohlar) davlatining poytaxtiga aylandi va yahudiylarning amalda ikkinchi vataniga
aylandi. Ularda savdo va hunarmandchilik rivojlangan. Bu yerdan Turkistonning boshqa
shaharlariga joylasha boshladilar. Ularning ibodatxonalar bilan jamoalari Shahrisabz, Shirobod,
Hisor, Samarqandda paydo boʻlgan.
Amir Temur tashabbusi bilan Buxoroga yahudiylarning yangi guruhi keldi. Ularning
aytishicha, Sherozda (Eron) Amir Temurga ajoyib go'zallikdagi ipak mato sovg'a qilingan. Uni
yasagan hunarmandlarga qiziqib qoladi. Ma’lum bo‘lishicha, hunarmandlar yahudiylar ekan. Amir
Temur ularni Buxoroga ko‘chib o‘tishni taklif qilganida, yahudiy hunarmandlari bir shart qo‘ydilar:
agar bir vaqtning o‘zida o‘nta oilaga ruxsat berilsa, ko‘chib ketishadi, chunki “ularning qonunlariga
ko‘ra, namozni kamida o‘n nafar voyaga yetgan erkak ishtirokida o‘qish mumkin”. Temur rozi
bo'ldi. Buxoroga o‘nta mohir bo‘yoqchilar oilasi ko‘chib kelgan. Ular Buxoro amirligi davrida
sanoatning alohida tarmogʻi: ipak va ipni boʻyash uchun boʻyash sexlarini yaratdilar.
XX asrning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining
oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning Toshkent, Samarqand, Qoʻqon, Andijon, Margʻilon
va Navoiy shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari
Rossiya imperiyasi bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy
davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham
taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga
hissa qo‘shgan. Buxorolik yahudiylar boshqa yahudiylar bilan bir din vakillari bo’lsalar ham, kelib
chiqishi umumiy bo’lsa ham, turli mintaqa va madaniyatlarda asrlar davomida yashaganliklari
uchun ular va boshqa yahudiylar o’rtasida madaniy farqlar kelib chiqqan. Ular uchun buxorolik
yahudiy bo’lish “pok” va “sof yahudiy” degan ma’noni anglatadi. Shu nuqtai nazardan buxorolik
yahudiylar Sharqiy Yevropa, jumladan, Markaziy Osiyodan sovet yerlariga kelib qo„nim topgan
ashkenaziy yahudiylarni o’z milliyligini yashirishda, diniy qoidalarga rioya qilmaslikda ayblab,
ularga nisbatan “rus yahudiylari” atamasini ishlatgan.
3. Bu atama tanlanganligi juda muhimdir. Chunki “rus yahudiylari” atamasida ularning rus
tilida “sof” va “haqiqiy” yahudiy emasligi ma‟nosi yashirin bo’lib, ularning aralashib ketgan
ekanligini ta’kidlash maqsad qilingan. Buning sababi shundaki, ular yahudiy bo'lmaganlarga
turmushga chiqadilar, pasportlarida o'zlarining shaxsini yashiradilar, yahudiylarning urf-odatlari va
an’analariga e’tibor bermaydilar.
4. Ammo buxorolik yahudiylar hamisha o’zlarining yahudiylik an’analarini himoya
qilishlarini va yahudiyligini saqlab qolishlarini da‟vo qilib kelishgan. Bu g’oyadan kelib chiqqan
holda, Ashkenazi yahudiylari bilan nikoh buxorolik yahudiylar uchun umuman yahudiy
bo’lmaganlar bilan nikoh sifatida qabul qilingan va ular bilan nikoh yahudiy bo’lmaganlar bilan
nikohdan kamroq ekanligi aniqlangan. Yahudiy aholisi ikki turga boʻlingan Oʻzbekistonda Buxoro
yahudiylari yahudiylikning asli, Ashkenaziy yahudiyligi esa yahudiylikning aralashgan shakli
Iyun, 2025-Yil
580
sifatida tushuniladi. Bu tushuncha, ular bilan bo'lgan nikohlarda aks etganidek, Ashkenazim uchun
qabristonlarda alohida joylarni tayyorlashga sabab bo’ldi.
5 Shu bois Buxoro yahudiylari hamisha mintaqaga keyin kelgan ashkenaziy yahudiylardan
oʻzlarini alohida tutib, ularga aralashmaslikka harakat qilgan. Buxoro yahudiyligining qaror topishi
borasida ham turlicha fikrlar mavjud. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Falastinda “Buxoro” koʻp
madaniyatli yahudiy dunyosida oʻziga xos etnik birlik sifatida shakllangan. Sayohat, ziyorat qilish,
tijorat faoliyati, pul almashtirish, ayg’oqchilik ishi va kitoblar muomalasi natijasida buxorolik
yahudiylar atamasi O’rta Osiyodagi diasporadan iborat bo’lgan. 1920-yillarda mintaqada Sovet
hokimiyati o‟rnatilgach, savdo va sayohatga qoʻyilgan qattiq cheklovlar u yerdagi yahudiylarning
boshqa yahudiy dunyosi bilan aloqa qilishiga toʻsqinlik qildi. Garchi ular vaqt oʻtishi bilan oʻzlarini
buxorolik yahudiylar deb atashda davom etgan boʻlsalar ham, bu tavsiflovchi nom ular orasida
yahudiylarning boshqa yahudiy dunyosi bilan aloqa qilishiga to’sqinlik qildi. Ravvin A.Borisovich
aytishicha, Buxoro shahridagi sinagogani yahudiylar emas, balki musulmonlar barpo etgan.
Sinagogani Nodir Devonbegi (XVII asrda yashagan Buxoro amirligi davlat arbobi, devonbegi)
qurdirgan. Shahar markazidagi Labi Hovuz bundan 450 yil oldin bunyod etilgan. Bizning
sinagogamiz ham ayni shu vaqtda qurib bitkazilgan. Savol tug‘iladi: nima uchun ularning yoshi bir
xil? Javob shundaki, Nodir Devonbegi Labi Hovuzni qurdirayotgan vaqtda sinagoganing o‘rnida
aholi yashaydigan uylar bo‘lgan. Aslida, reja bo‘yicha aholini bu yerdan ko‘chirib, Labi Hovuz
atrofiga 2 ta madrasa qurilishi kerak bo‘lgan. Aholi bu taklifga rozi bo‘lgan. Lekin mahallada
yashovchi bir yahudiy ayol bunga rozi bo‘lmaydi. O‘sha vaqtda Nodir Devonbegi yahudiy ayol
bilan hisoblashmasligi ham mumkin edi. Biroq u yahudiy ayolning qaroriga hurmat bilan
yondashadi hamda ayolning yoniga o‘zi boradi va qizim, men senga boshqa uy beraman. Bu yerda
madrasa va hovuz qurdirmoqchimiz. Nega yo‘q deyapsan, deydi. Shunda yahudiy ayol
yahudiylarning shaharda sinagogasi yo‘q ekani, shu sabab musulmonlar bilan birga masjidda ibodat
qilib kelishayotganini aytadi va devonbegidan sinagoga qurib berishni so‘raydi. Nodir devonbegi
bunga rozi bo‘ladi. Oʻrta Osiyo aholisi boʻyicha mavjud statistik maʼlumotlarga asoslanib,
buxorolik yahudiylarning sonini quyidagicha ekanligi maʼlum boʻlgan: 1800-yillarning oxirlarida
— 16 ming, 1910-yillarda — 20 ming, 1920-yillarning oxiri — 1930-yillarning boshlarida, 20 ming
yahudiy istiqomat qilgan.
Xulosa:
Buxoro yahudiylari asrlar davomida Markaziy Osiyoning diniy, madaniy va
iqtisodiy hayotida muhim o‘rin egallab kelgan. Ular zardushtiylik va islom ta’siridagi muhitda o‘z
diniy e’tiqodlarini saqlab qolgan, shu bilan birga, Buxoro madaniyatiga moslashgan holda
yashaganlar. Sovet davrida ayrim diniy cheklovlarga duch kelsalar-da, Buxoro yahudiylari o‘z
jamoaviy tuzilmasini asrab qolgan. Bugungi kunda ularning soni kamaygan bo‘lsa-da, tarixiy izlari
Buxoro shahrining madaniy xotirasida muhrlanib qolgan. Buxoro yahudiylari o‘z milliy va diniy
qadriyatlarini saqlagan holda, O‘rta Osiyo jamiyatining muhim tarkibiy qismi bo‘lganlar.
REFERENCES
1.
1. История Бухарских евреев с древнейших времён до настоящего времени (часть 1) -
23 апреля,2020
2.
Путь бухарских евреев: от ювелиров до меценатов, из Азии в Америку -2023
3.
N.AXMEDOV-BUXORO YAHUDIYLARI-2022
4.
Г.Хидоятов:Бухарские евреи-кто они и откуда пришли в Благородную Бухару?-2007
Iyun, 2025-Yil
581
5.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT. Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice, 2(4), 376-385.
6.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT. Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice, 2(4), 376-385.
7.
Sadullaev , U. . (2024). USE OF INFORMATION TECHNOLOGY IN EDUCATION.
Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(5), 344–352.
8.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–QADRIYATLAR
BESHIGI. Modern Science and Research, 3(12), 1228-1238.
9.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI. Modern Science and Research, 3(12), 994-1003.
10.
Sadullayev, U. (2024). MIRZA SIROJ HAKIM AND HIS LEGACY. Modern Science and
Research, 3(2), 902-910.
11.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ ALLOMALARINING
DIDAKTIK QARASHLARI. Modern Science and Research, 3(12), 985-993.
12.
Shokir o’g’li, S. U. (2023). The History of the Creation and Formation of the Neighborhood.
American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769),
1(10), 480-485.
13.
Sadullayev, U. . (2024). THE NEIGHBORHOOD IS THE CRADLE OF VALUES. Modern
Science and Research, 3(1), 607–613.
14.
Shokir O’g’li, S. U. (2023). The importance of the mahalla system’s reformations in new
Uzbekistan. International Journal Of History And Political Sciences, 3(10), 25-30.
15.
Sadullayev , U. (2023). THE ROLE OF THE NEIGHBORHOOD IN RAISING A
SPIRITUALLY MATURE GENERATION. Modern Science and Research, 2(10), 488–
493.
16.
Sadullayev, U. (2023). ABOUT THE EMERGENCE OF THE CONCEPT OF
NEIGHBORHOOD. Modern Science and Research, 2(12), 722–727.
17.
Shokir o’gli, S. U. (2023). The Essence of State Policy on Youth in New Uzbekistan.
American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769),
1(9), 554-559.
18.
Shokir o’gli, S. U. (2023). The Essence of State Policy on Youth in New Uzbekistan.
American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769),
1(9), 554-559.
19.
O’gli, S. U. S. (2023). ELUCIDATION OF ISSUES OF THE HISTORY OF BUKHARA
GUZARS IN OA SUKHAREVA AND HER STUDIES. International Journal Of History
And Political Sciences, 3(11), 30-35.
20.
Sadullayev, U. (2023). O’zbekistonda xotin-qizlarga berilayotgan e’tibor: mahalla
boshqaruvida xotin-qizlarning roli. In Oriental Conferences (Vol. 1, No. 1, pp. 551-556).
ООО «SupportScience».
21.
Shokir o'gli, U. S. (2023). MILLIY QADRIYATLARIMIZ ASROVCHISI. Journal of new
century innovations, 35(1), 79-80.
22.
Sadullayev, U. (2023). THE ROLE OF THE NEIGHBORHOOD IN THE SOCIAL
DEVELOPMENT OF SOCIETY. Modern Science and Research, 2(10), 755–757.
23.
Sadullayev, U. . (2023). THE ROLE OF WOMEN IN NEIGHBORHOOD
MANAGEMENT IN UZBEKISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 132–135.
Iyun, 2025-Yil
582
24.
Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI
SHAKLLANISHIDA MILLIY TARBIYA VA TAʼLIMNING AHAMIYATI. Modern
Science and Research, 4(1), 59–67.
25.
Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). IBN SINONING FALSAFIY
QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 52–58.
26.
Sadullayev , U. (2024). Zamonaviy o’zbek mahallalarida ijtimoiy o’zgarishlar. Medicine,
Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(10), 284–294.
27.
Umidjon, S. (2024). “MILLIY QADRIYATLARIMIZ ASROVCHISI”.
Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(11), 148-153.
28.
Sadullayev,
U.
(2024).
TARIX
DARSLARIDA
SUN'IY
INTELLEKTDAN
FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 600-608.
29.
Sadullayev, U., & Bekmurodova, F. (2025). JADIDCHILIK HARAKATI VA ABDURAUF
FITRAT.
Modern Science and Research
,
4
(3), 675-679.
30.
Sadullayev, U. (2025). ZAMONAVIY O’ZBEK MAHALLALARIDA YOSHLAR BILAN
ISHLASHNING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.
Modern Science and Research
,
4
(4),
1735-1743.
31.
Sadullayev, U. (2025). MAHMUDXO'JA BEHBUDIY VA UNING TURKISTON
JADIDCHILIGIDA TUTGAN O'RNI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 463-470.
32.
Sadullayev, U., & Nurnazarov, A. (2025). MAHMUD AZ-ZAMAXSHARIY VA UNING
ILMIY FAOLIYATI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 846-850.
33.
Sadullayev, U. (2025). ALISHER NAVOIY VA UNING INSONPARVARLIK
G'OYALARI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 965-973.
34.
Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA 1900-
1910-YILLARDAGI IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOT.
Modern Science and Research
,
4
(1),
68–76.
35.
Sadullayev , U. (2024). Zamonaviy o’zbek mahallalarida ijtimoiy o’zgarishlar.
Medicine,
Pedagogy and Technology: Theory and Practice
,
2
(10), 284–294.
36.
Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). IBN SINONING FALSAFIY
QARASHLARI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 52–58.
37.
Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI
SHAKLLANISHIDA MILLIY TARBIYA VA TAʼLIMNING AHAMIYATI.
Modern
Science and Research
,
4
(1), 59–67.
38.
Haqqulov, M. (2025). NARSHAXIYNING" BUXORO TARIXI" ASARI TAHLILI.
Modern Science and Research, 4(4), 1036-1045.
39.
Haqqulov, M. (2025). THE DEVELOPMENT OF THE SCIENCE OF HADITH IN
HISTORICAL ANALYSIS. Modern Science and Research, 4(4), 467-474.
40.
Haqqulov, M. (2025). AMIR TEMUR VA TEMURIYLAR DAVRI TARIXIY
GEOGRAFIYASI. Modern Science and Research, 4(3), 584-593.
41.
Haqqulov, M., & Sadulloyeva, M. (2025). THE TEACHER-STUDENT RELATIONSHIP
BETWEEN IMAM AL-BUKHARI AND IMAM AT-TIRMIDHI. Modern Science and
Research, 4(3), 440-447.
42.
Haqqulov, M., Yarashova, M., & Muyiddinov, B. (2025). SHARAFIDDIN ALI
YAZDINING “ZAFARNOMA” ASARI TAHLILI. Modern Science and Research, 4(4),
398-408.
Iyun, 2025-Yil
583
43.
Haqqulov, M., Gulyamov, A., & Srojeva, G. (2025). JADIDLARNING 1916 YILDAGI
XALQ QO’ZG’OLONIDA TUTGAN O’RNI. MILLIY HUKUMAT-TURKISTON
MUXTORIYATI VA UNING FAOLIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 100-108.
44.
Haqqulov,
M.
(2025).
YANGI
DAVRDA
AVSTRIYA
(GABSBURGLAR)
IMPERIYASINING IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI (XVI-XVIII ASRLAR). Modern
Science and Research, 4(2), 834-842.
45.
Haqqulov, M., & Sadulloyeva, M. (2025). IMOM BUXORIYNING “AL-JOME’AS
SAHIH” ILMIY AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 472-476.
46.
Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025). HISTORY OF MILITARY WORK IN THE
EMIRATE OF BUKHARA. Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)), 319-
325.
47.
Haqqulov,
M.,
Yarashova,
M.,
&
Yuldosheva,
F.
(2025).
ТARIXIY
KARTOGRAFIYANING ASOSIY YO ‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA
TARAQQIYOTI. Modern Science and Research, 4(2), 81-91.
48.
Sayfutdinov, F. (2025). 1918-1920 YILLAR XALQARO MUNOSABATLAR TARIXIDA
VERSAL – VASHINGTON KANFRENSIYALARINING AHAMIYATI. Modern Science
and Research, 4(2), 1066–1073. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/68491
49.
Sayfutdinov , F., & Sharipov , D. (2025). CENTRAL ASIAN INTEGRATION:
HISTORICAL DEVELOPMENT AND PROSPECTS. Journal of Universal Science
Research, 3(1(Special
issue),
300–304.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/article/view/65623
50.
Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX FANINI
O'QITISHDAGI AHAMIYATI.
51.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
52.
Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the People of
Karakalpak. EUROPEAN
JOURNAL
OF
INNOVATION
IN
NONFORMAL
EDUCATION, 4(3), 149-155.
53.
Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI: MADANIY VA
ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI. Modern Science and Research, 3(12), 852-
858.
54.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XX ASR 2-YARMI XXI ASR BOSHLARI
ZARAFSHON VOHASIDA ETNOSLARARO MUNOSABATLAR. TA’LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI, 3(9), 1–5. Retrieved from
https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/7941
55.
Sayfutdinov , F. . (2024). ILLUMINATION OF THE SPIRITUAL LIFE OF THE
KARAKALPAK PEOPLE IN RESEARCH. Journal of Universal Science Research, 2(5),
441–452.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-
research/article/view/34891
56.
Sayfutdinov , F. (2024). MANG’IT AMIRLARI DAVRIDA BUXORO AMIRLIGI
ME’MORCHILIK SOHASI RIVOJI. Modern Science and Research, 3(10), 620–629.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/45335
Iyun, 2025-Yil
584
57.
Ilniyazovich, S. F. (2024). Historiography of Various Expeditions and their Results in the
Regions Inhabited by Karakalpaks in the First Half of the 20th Century. EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 159-165.
