1066
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
1918-1920 YILLAR XALQARO MUNOSABATLAR TARIXIDA
VERSAL
–
VASHINGTON KANFRENSIYALARINING AHAMIYATI
Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich
Osiyo Xalqaro Universiteti Tarix va Filologiya kafedrasi o‘qituvchisi.
E- mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14902075
1919-yilgi Versal Shartnomasi: Birinchi Jahon Urushining Tugashi va Yangi Dunyo
Tartibi
1919-yil 28-iyunda Fransiyaning Versal shahrida imzolangan Versal shartnomasi
Birinchi Jahon Urushini rasman yakunladi va 20-asrning siyosiy landshaftini shakllantirishda
muhim rol o'ynadi. Bu shartnoma G'arbiy davlatlar, xususan, AQSh, Buyuk Britaniya, Fransiya
va Italiya tomonidan tuzilgan bo'lib, urushda mag'lub bo'lgan Germaniya uchun og'ir shartlarni
belgiladi. Shartnoma nafaqat urushni tugatdi, balki kelajakdagi xalqaro munosabatlar va ikkinchi
jahon urushining kelib chiqishiga ham ta'sir ko'rsatdi.
Versal Shartnomasining Asosiy Shartlari
Versal shartnomasi 440 moddadan iborat bo'lib, uning asosiy qoidalari quyidagilardan
iborat edi:
1.
Hududiy O'zgarishlar
:
Germaniya o'z hududining qismlarini yo'qotdi, jumladan, Elzas-Lotaringiya Fransiyaga
qaytarildi, Posen va G'arbiy Prussiya Polshaga berildi. Shuningdek, Reyn daryosining g'arbiy
qismi 15 yil muddatga ittifoqchilar tomonidan nazorat qilindi.
2.
Harbiy Cheklovlar
:
Germaniya harbiy qudvatini sezilarli darajada cheklash majburiyati yuklandi. Armiya 100
000 askardan oshmasligi, dengiz floti va havo kuchlariga cheklovlar qo'yilishi belgilandi.
Shuningdek, Germaniya zamonaviy qurollar ishlab chiqarish va import qilish huquqidan
mahrum etildi.
3.
Jarima To'lovi (Reparatsiyalar)
:
Germaniya urushda ko'rilgan zararni qoplash uchun ittifoqchilar davlatlariga katta
miqdorda pul to'lashga majbur bo'ldi. Dastlabki miqdor 132 milliard oltin markani tashkil etdi,
bu Germaniya iqtisodiyoti uchun og'ir yuk bo'ldi.
4.
Jinoyat Mas'uliyati
:
Shartnomaning 231-moddasiga ko'ra, Germaniya Birinchi Jahon Urushining boshlanishi
uchun to'liq mas'uliyatni o'z zimmasiga oldi. Bu modda nemis xalqi orasida katta norozilik va
g'azabni keltirib chiqardi.
1067
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
5.
Millatlar Ligasi
:
Shartnoma yangi xalqaro tashkilot – Millatlar Ligasining tashkil etilishini ko'zda tutardi.
Ushbu tashkilot kelajakdagi mojarolarni tinch yo'l bilan hal qilish maqsadida tuzilgan
bo'lsa-da, uning samaradorligi cheklangan bo'ldi.
Versal Shartnomasining Oqibatlari
Versal shartnomasi G'arbiy davlatlar tomonidan "tinchlik uchun shartnoma" sifatida
taqdim etilgan bo'lsa-da, u nemis xalqi uchun "zulm shartnomasi" sifatida qabul qilindi.
Shartnomaning og'ir shartlari, ayniqsa reparatsiyalar va jinoyat mas'uliyati moddalari,
Germaniyada katta norozilik va iqtisodiy inqirozga olib keldi. Bu esa natsizmning ko'tarilishiga
va Adolf Gitlerning hokimiyatga kelishiga zamin yaratdi.
Shartnoma, shuningdek, xalqaro munosabatlarda yangi muammolarni keltirib chiqardi.
Millatlar Ligasi samarali tarzda mojarolarni hal qila olmadi, va shartnomaning adolatsiz
shartlari ikkinchi jahon urushining kelib chiqishiga hissa qo'shdi.
1919-yilgi Versal Shartnomasi: Tarixiy Sharh va Oqibatlar
1919-yil 28-iyunda Fransiyaning Versal shahrida imzolangan Versal shartnomasi
Birinchi Jahon Urushini rasman yakunladi va 20-asrning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy
landshaftini chuqur o'zgartirdi. Bu shartnoma G'arbiy davlatlar, xususan, AQSh, Buyuk
Britaniya, Fransiya va Italiya tomonidan tuzilgan bo'lib, urushda mag'lub bo'lgan Germaniya
uchun og'ir shartlarni belgiladi. Versal shartnomasi nafaqat urushni tugatdi, balki kelajakdagi
xalqaro munosabatlar va ikkinchi jahon urushining kelib chiqishiga ham katta ta'sir ko'rsatdi.
Versal Shartnomasining Tarixiy Konteksti
Birinchi Jahon Urushi (1914–1918) dunyo tarixidagi eng halokatli urushlardan biri bo'lib,
unda 17 millionga yaqin odam halok bo'ldi va yana 20 milliondan ortiq odam yaralandi.
Urushning tugashi bilan g'alaba qozongan ittifoqchilar (asosan, Antanta davlatlari)
urushdan keyingi dunyo tartibini shakllantirish uchun Parij tinchlik konferensiyasini (1919)
o'tkazdilar. Bu konferensiyada Versal shartnomasi shakllantirildi, uning asosiy maqsadi
Germaniyani jazolash va kelajakda urushlar oldini olish edi.
Versal shartnomasini tuzishda "Katta To'rtlik" deb nomlanagan davlatlar yetakchi rol
o'ynadi:
AQSh Prezidenti Vudro Vilson
,
Buyuk Britaniya Bosh vaziri Devid Lloyd Jorj
,
Fransiya Bosh vaziri Jorj Klemenso
,
Italiya Bosh vaziri Vittorio Orlando
.
1068
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
Vilsonning "14 nuqta" dasturi shartnomaning asosiy tamoyillaridan biri bo'lsa-da,
Fransiya va Buyuk Britaniya Germaniyani jazolashga intilishi natijasida shartnoma og'ir
shartlarni o'z ichiga oldi.
Versal Shartnomasining Tarixiy Bahosi
Versal shartnomasi tarixdagi eng muhim xalqaro shartnomalardan biri bo'lib, u nafaqat
Birinchi Jahon Urushini yakunladi, balki 20-asrning siyosiy va iqtisodiy rivojlanishiga chuqur
ta'sir ko'rsatdi. Biroq, uning adolatsiz shartlari va nemis xalqi uchun og'ir oqibatlari kelajakdagi
mojarolarning oldini olish o'rniga ularni keltirib chiqardi.
Tarixchilar Versal shartnomasini ikki nuqtai nazardan baholaydilar: bir tomondan, u
urushni tugatish va tinchlikni ta'minlashga qaratilgan edi; ikkinchi tomondan, uning shartlari
juda qattiq va adolatsiz edi, bu esa yangi mojarolarga olib keldi. Versal shartnomasi tarixdan
saboq olishning muhim misoli sifatida qolmoqda: tinchlik shartnomalari adolatli va barqaror
bo'lishi kerak, aks holda ular yangi mojarolarga olib kelishi mumkin.
Xulosa
1919-yilgi Versal shartnomasi nafaqat Birinchi Jahon Urushini yakunladi, balki 20-
asrning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishiga chuqur ta'sir ko'rsatdi. Uning adolatsiz
shartlari va nemis xalqi uchun og'ir oqibatlari ikkinchi jahon urushining kelib chiqishiga hissa
qo'shdi. Versal shartnomasi tarixdan saboq olishning muhim misoli sifatida qolmoqda: tinchlik
shartnomalari adolatli va barqaror bo'lishi kerak, aks holda ular yangi mojarolarga olib kelishi
mumkin
REFERENCES
1.
Sayfutdinov, F., & Sharipov, D. (2025). CENTRAL ASIAN INTEGRATION:
HISTORICAL DEVELOPMENT AND PROSPECTS.
Journal of Universal Science
Research
,
3
(1(Special
issue),
300–304.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/article/view/65623
2.
Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX FANINI
O'QITISHDAGI AHAMIYATI.
3.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
4.
Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the People of
Karakalpak.
EUROPEAN
JOURNAL
OF
INNOVATION
IN
NONFORMAL
EDUCATION
,
4
(3), 149-155.
1069
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
5.
Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI: MADANIY
VA ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
852-858.
6.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XX ASR 2-YARMI XXI ASR BOSHLARI
ZARAFSHON
VOHASIDA
ETNOSLARARO
MUNOSABATLAR.
TA’LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
3
(9), 1–5. Retrieved from
https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/7941
7.
Sayfutdinov F. (2024). ILLUMINATION OF THE SPIRITUAL LIFE OF THE
KARAKALPAK PEOPLE IN RESEARCH.
Journal of Universal Science Research
,
2
(5),
441–452.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-
research/article/view/34891
8.
Sayfutdinov F. (2024). MANG’IT AMIRLARI DAVRIDA BUXORO AMIRLIGI
ME’MORCHILIK SOHASI RIVOJI.
Modern Science and Research
,
3
(10), 620–629.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/45335
9.
Ilniyazovich, S. F. (2024). Historiography of Various Expeditions and their Results in the
Regions Inhabited by Karakalpaks in the First Half of the 20th Century.
EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(9), 159-165.
10.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XIX ASRDA XONLIKLARNING O‘ZARO
SAVDO
MUNOSABATLARI.
JOURNAL
OF
SCIENCE,
RESEARCH
AND
TEACHING
,
2
(8),
111–114.
Retrieved
from
http://jsrt.innovascience.uz/index.php/jsrt/article/view/284
11.
Sayfutdinov, F. (2023). ILLUMINATION OF KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOGRAPHIC STUDIES.
Modern Science and Research
,
2
(12), 910–917. Retrieved
from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/27281
12.
Sayfutdinov, F. (2024). HISTORIOGRAPHY OF INFORMATION ABOUT THE
POPULATION OF THE ZARAFSHAN OASIS. (20TH CENTURY).
Modern Science and
Research
,
3
(2),
911–914.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/29503
13.
Sayfutdinov F. (2024). ETHNIC COMPOSITION OF THE ZARAFSHAN OASIS (2ND
HALF OF THE 20TH CENTURY).
Modern Science and Research
,
3
(1), 577–581.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28335
14.
Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, (2023). LAND OWNERSHIP RELATIONS BASED ON
THE NATIONAL ECONOMY OF KARAKALPAK.
International Journal Of Literature
And Languages
,
3
(11), 20–27. https://doi.org/10.37547/ijll/Volume03Issue11-04
1070
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
15.
Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). STUDY OF THE KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOLOGICAL SCIENTIFIC WORKS HISTORY.
International Journal Of History
And Political Sciences
,
3
(12), 61–68. https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-11
16.
Sayfutdinov, F. (2023). ANALYSIS OF DATA ON LAND OWNERSHIP AND
LIVESTOCK FARMING OF KARAKALPAKS.
Modern Science and Research
,
2
(10),
650–657.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/25727
17.
Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich, . (2023). USING GIS SOFTWARE AND THE
IMPORTANCE OF DIGITAL HISTORY IN THE STUDY OF HISTORY.
International
Journal
Of
History
And
Political
Sciences
,
3
(10),
31–33.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue10-06
18.
Sayfutdinov, F. (2023). THE IMPORTANCE OF DIGITAL TECHNOLOGY IN
TEACHING HISTORY.
Modern Science and Research
,
2
(10), 719–723. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/24678
19.
Ilniyoz o’g’li, S. F. (2023).
XIX ASRDA XONLIKLARNING O ‘ZARO SAVDO
MUNOSABATLARI. JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING, 2 (8), 111–
114
.
20.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
21.
Rahmonova S., Xayrullayev , U., & Sayfutdinov, F. . (2025). “ОММАВИЙ
МАДАНИЯТ”НИНГ МОҲИЯТИ, ТАРИХИЙ ИЛДИЗИ, ХАРАКТЕРИ ВА
РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ.
Modern Science and Research
,
4
(1), 479–488.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/61669
22.
Xayrullayev , U., Sayfutdinov , F., & Rahmonova , S. (2025). SHAYBONIYLAR
DAVLATI VA USMONLI TURKLAR DAVLATI O’RTASIDAGI DASTLABKI
ALOQALAR TAVSIFI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 147–154. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60142
23.
Xayrullayev, U. (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT
(RED APPLE II). Modern Science and Research, 3(2), 1071-1073.
24.
Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE" RED APPLE" MYTHOLOGY OF
THE TURKS. Modern Science and Research, 3(1), 568-572.
25.
Umidjon, X. (2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and West.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),
179-183.
1071
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
26.
Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk
Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-
959.
27.
Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.
Science and Education, 3(10), 385-389.
28.
Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan
during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN
NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.
29.
Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-
MАDАNIY
SОHАLАRIDА
ОILАNING RОLI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 36(2), 149-153.
30.
Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah
Rules and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations. EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 189-194.
31.
Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in
the Bukhara Emirate. Miasto Przyszłości, 53, 964-969.
32.
O Boltayev A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND DIPLOMATIC
PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH CENTURY.
Modern Science and Research 2 (9), 145-149
33.
O Boltaev BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK ROAD
Analytical Journal of Education and Development 4 (10), 293-297
34.
B Okhun Evidences from Beruni's Work" Moniques Left from Ancient People" In
Discovering the Personality of Iskandar Zulqarnain EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION 4 (9), 195-198
35.
Nozimov, J. T. (2024). PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF CHILDREN FOR
FORMATION OF DEVELOPMENT FOR PREPARATION FOR UNIVERSITY.
Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(5), 575-578.
36.
Нозимов Ж. Т. и др. Социально-психологические особенности формирования
духовных потребностей в профессиональном развитии студентов //Science and
Education. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 455-459.
37.
Nozimov, J. (2019). The use of the trainings in developing intercultural competence in
students. In Психология образования будущего: От традиций к инновациям (pp. 112-
114).
38.
Vahobovna, S. G. (2024). JAHON IQTISODIY INQIROZI DAVRIDA KANADA
IQTISODIYOTI.
1072
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
39.
Srojeva, G. (2024). TA’LIM SOHASIDA XALQARO HAMKORLIK.
40.
Vahobovna, S. G. (2024). MAKTABGACHA TA'LIM–TARBIYA MUASSASALARI
MODDIY TEXNIKA BAZASINI MUSTAHKAMLASH.
41.
Vahobovna, S. G. (2024). MAKTABGACHA TA'LIM MUASSASIDA MA'NAVIY-
AXLOQIY TARBIYA VA MA'RIFIY ISHLARNING SAMARALI SHAKLLARI.
42.
Vahobovna, S. G. (2023). TA'LIMDA UZVIYLIK-BOSH ME'ZON.
43.
Sadullayev , U. . (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT. Medicine,
Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(4), 376–385.
44.
Sadullaev , U. . (2024). USE OF INFORMATION TECHNOLOGY IN EDUCATION.
Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(5), 344–352.
45.
Sadullaev, U. (2024). EDUCATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE: A NEW ERA
OF OPPORTUNITY. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(6),
238–241.
46.
Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),
276-280.
47.
Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),
276-280.
48.
Gadayeva, M. (2025). TURKISTONLIK GENERAL AYOL, MILLAT ONASI-
QURBONJON
DODXOHNING
MARD,
JASUR
VA
VATANPARVARLIGI
HAQIDA.
Modern Science and Research
,
4
(1), 344-352.
49.
Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI TARIXI, YOXUD O'RTA ASR
AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.
50.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
51.
Muxamedovna, G. M., Shuhratovna, T. S., & Shokir ogli, S. U. TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
52.
Gadayeva, M. (2024). MARKAZIY OSIYODA JADID AYOLLARI TARIXI.
Modern
Science and Research
,
3
(12), 652-658.
53.
Yuldosheva , F. . (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR
O’ZBEK XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA.
Modern Science and
Research
,
3
(11),
788–791.
Retrieved
from
1073
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
54.
Yuldosheva , F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI
TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA.
GOLDEN
BRAIN
,
1
(16),
338–342.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php//article/view/3908
55.
Yuldosheva F. . (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z
TAQDIRINI ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH
DAVRINING RAMZI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 420–427. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60832
56.
Yuldosheva, F. & Abdihamidova F. (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?.
Modern
Science
and
Research
,
4
(1),
359–366.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/63681
57.
Rahmonova Sanoat Shuhrat qizi. (2024). SPIRITUAL AND EDUCATIONAL
REFORMS
ARE
THE
FOUNDATION
OF
A
NEW
UZBEKISTAN.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14503228
58.
Rahmonova, S. (2023). DYNAMICS AND MAIN DIRECTIONS OF SPIRITUAL AND
CULTURAL EFORMS IMPLEMENTED IN UZBEKISTAN. Modern Science and
Research, 2(10), 850-854.
59.
Rahmonova, S. (2023). YANGI O ‘ZBEKISTONDA MA’NAVIY-MADANIY
ISLOHOTLAR. Current approaches and new research in modern sciences, 2(10), 40-43.
60.
Rahmonova, S. (2023). YUKSAK MA’NAVİYATLİ AVLOD-UCHİNCHİ RENESSANS
BUNYODKORLARİ. Наука и технология в современном мире, 2(3), 76-79.
