ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
5
KO’HNA QUMBOSTI MAHALLASINING PAYDO BO’LISHI
Azimova Munisa A’zamovna
Osiyo Xalqaro Universiteti
Tarix ta’lim yo’nalishi 1-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11112963
Annotatsiya. Ushbu maqola Shofirkon tumani etnologiyasi, uning joylashgan o’rni.
Shofirkon atamasi kelib chiqish va ma’nolari bundan tashqari, Shofirkon tumanida
joylashgan yodgorliklari va Ko’hna Qumbosti mahallasining paydo bo’lishi haqida ma’lumotlar
yoritilgan.
Kalit so’zlar: Ko’hna Qumbosti, Shofirkon, Vardonze, Saidpok avliyo, zarko’prik,
olovdam, o’roq, temirchilik, kashtachilik, tikuvchilik, etikdo’zlik, kulolchilik.
THE EMERGENCE OF THE OLD KUMBOSTI NEIGHBORHOOD
Abstract. This article is about the ethnology of Shafirkon district, its location. In addition,
the origin and meaning of the term Shafirkon, the monuments located in the Shafirkon district and
the emergence of Ko'hna Kumbosti neighborhood are covered.
Key words: Kokhna Kumbosti, Shafirkon, Vardonze, Saidpok avliya, zarkoprik, fire pit,
sickle, blacksmithing, embroidery, tailoring, shoemaking, pottery.
ВОЗНИКНОВЕНИЕ СТАРОГО РАЙОНА КУМБОСТИ
Аннотация. В данной статье рассматривается этнология Шафирконского
района, его местонахождение. Кроме того, освещены происхождение и значение термина
Шафиркон, памятники, расположенные в Шафирконском районе, а также возникновение
квартала Кохна Кумбости.
Ключевые слова: Кохна Кумбости, Шафиркон, Вардонзе, Саидпок авлия, заркоприк,
кострище, серп, кузнечное дело, вышивка, портняжное дело, сапожное дело, гончарное
дело.
Shofirkon tarixi haqida ota bobolarimdan eshitganlarimnini sizlarga aytsam o’tmishning
oq-qora va yaxshi yomon kunlari unga hamroh bo’ladi. O’sha xalqning o’zini tanishi,
qadriyatlarini e’zozlashi, ota- bobolarning mehnat va an’analarni uqib olishi eng muhimi o’zi
tug’ilib -o’sgan go’sha tarixini anglab, ular bilan faxrlanish hissini tuyishi chinnakamiga oliy
baxtdir.
Bu yurtning tarixi moziy bilan bo’ylashadi Tarixiy manbalarda ta’kidlanishicha,
Shofirkon Sharq Rumiy va Buxoroga qadar qadimiydir mashhur tarixchimiz Narshaxiy o’zining
“Buxoro tarixi” yilgi asarida bu ko’hna yurtning tug’ilishi, rivojlanishi, “Buyuk Ipak” yo’lidagi
mavqeyi arab va boshqa bosqinchilarga qarshi mustahkam devor bo’lganligi haqida batafsil fikr
yuritib, jumladan shunday yozib qoldirganlar. “Vardonze’’ bu katta qishloq bo’lib, ko’handizga,
katta va mustahkam hisorga ega. Bu joylar qadim zamonlardan buyon podshohlarning turar joylari
bo’lib kelgan. Vardonze Buxoro shahridan qadimiyroqdir uni Shohpur Malik bunyod qilgan. U
Sosoniylar sulolasidan bo’lgan Vardonze Buxoro shahridan qadimiyroq bo’lgan Kisronning
(Xisrav) farzandlaridan biri. Shohpur otasiga achchiq qilib
Buxoroga kelganida buxoroxudot uni yaxshi qabul qiladi. Shohpur ov qilishni yaxshi
ko’rar. U bir kuni ovga chiqib, (hozirgi Shofirkon) tomonga borib qoladi. Bu yer Shopurga uni
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
6
obod qilishni Buxoro Xudotdan so’raydi. Shohpur bu yerda katta anhor qozdirib, uni o’z nomi
bilan ,,Shoxpurkom’’ ya’ni ,,shoh o’g’li qazdirgan ariq” nomini olgan.
Hozirgi kunda kelib uni ma’nosi boshqacha ya’ni uni nomi o’zgargan Shofirkon nomini
olgan. Shofirkon tumanining bir chekka qishlog’ini o’rganib shu tadqiqotlarimni sizlarga aytib
bermoqchiman va shuni aytishim mumkinki, o’sha davrdan boshlab qumbosti ko’chalari yonidan
tuyalar bilan Buxoro amirligi tomon savdo-sotiq uchun narsalarni tuyalar bilan olib borganlar.
O’sha davrdagi temirchi oilalarida katta bo’lgan sulolalar hali hamongacha temirchilik
bilan shug’ullanib kelmoqdalar. Ulardan qolgan yodgorliklar hali-hanuzgacha ishlatilib
kelinmoqda.
Hozirgi kunda o’sha davrning eng nufuzli temirchi nomini olgan temirchilarning
farzandlari hali- hanuzgacha yonbag’rilariga o’roq, ketmon, chopqi, har xil narsalar yasab turadilar
va nargarchilik qilib xalq xizmatini qilib kelmoqda. O’sha davrdan qolgan kashtachilik,
tikuvchilik, chopondo’zlik, kulolchilik, etikdo’zlik va hokazolar bilan shug’ullanib kelmoqdalar.
Ularni yasashda ko’pgina mashaqqat va qiyinchilik bilan egallagan hunarlari yil davomida
avloddan-avlodga ko’chib kelmoqda. Ularning ustozlaridan Umarov Abdulloh bo’lganlar. U
kishining ko’pdan -ko’p shogirdlari yetishib chiqqan. O’sha davrda karvon saroylar o’tayotgan
paytda u yerdan botqoqlikka duch kelib o’sha yerda cho’kkanlar va zargarlarni karvoni bo’lgan va
zargarlik buyumlari ag’darlib o’sha yerni hali-hanuzgacha zar ko’prik nomi bilan atalib
kelinmoqdaolgan va bu tomonida. Saidpok degan avliyo yashab o’tganlar. O’sha avliyo atrofida
ikkita azmat tut daraxtlari bor balki bu daraxtlar pirlar yoshini aniqlashga yodam berar. Chunonchi
Saidpok Hazratlariga nisbatan beriluvchi shoxlari go’yo bulutlarga yetuvchi ulkan tut daraxtining
yer ustidagi aylanasi metrdan ko’proq diametri esa 2 metrdir. Havaskor tabiatshunoslar va qishloq
keksalari ana shu raqamlardan kelib chiqqan holda bu Azamat daraxtning yos hini 500 yilga yaqin
deb taxmin qilmoqdalar. Saidpok ota pok inson bo’lib ilm- fan taraqqiyoti bilan shug’ullanib
mashhur bo’lib o’tgan avliyo ota nomlarini olganlar hozirgi kunda o’sha davrdagi insonlarni
o’sha yerda dafn etilganligini bilib oldim.
Hozirgi kunga kelib uyerga juda ko’p insonlarni suyak qoldig’lari topilgan keyinchalik
qumbosti mahallasiga aylangan va hozirgi kunga kelib mahallada juda ko’p o’zgarishlar yuz berdi.
Mahallada magazinlar, dorixonalar, oshxonalar mahallada astvallar yotqizilgan. Dala
tadqiqotlarim davomida shuni aniqladimki haqiqatdan u yer malishexon masjidi o’sha davrda
maktab bo’lib, Arabistondan keladigan karvon bilan bir arab zodagoni kelib arab tilini o’rgatib
ketganlar. O’sha paytlar bobomning otalari yosh bo’lib. U kishi temirchi oilasidan bo’lganligi
sababli arabistonliklar u kishini hunarlariga va zehnlarini o’tkirligini ko’rib u kishini yasagan
buyumlariga havas qilib ular bobomning otalariga men bu o’g’lizga arab tilini o’rgataman deb
aytganlar va u kishiga arab tilini o’rgatib, bu o’g’lizni juda zehni o’tkir ekan deb tez kunda arab
tilini o’rgatib ketgan. O’shanda u kishiga hamma havas bilan qaragan deb aytib o’tdilar. O’shan
dan biyon hamma farzandlari- nevara evaralari ham arab tilini o’rgan ib kelmoqdalar .
Maleshaxon masjidini yonida otxona bor deb ham aytib o’tdilar uyerda otlar boqilgan deb
aytdilar. Otxonada otlarni boqib ularni chavandozlar kelib o’sha yerni o’zida chavandozlik
o’yinlarni o’tqazilgan va uyerni lazgi deb ataganlar. Hozirgi kunda uyerlarni buzib uylar qurganlar.
Haligacha uyerdan otlardan qolgan buyumlar topilgan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
7
REFERENCES
1.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). KHOJA ABDULKHOLIQ
GIJDUVANI.
Modern
Science
and
Research
,
3
(2),
87–93.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/30711
2.
Toshpo’latova, S. (2024). ETHNOLINGUISTICS OF ETHNOLOGIES OF
BUKHARA.
Modern Science and Research
,
3
(2), 1004–1011. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/29523
3.
Toshpo’latova, S. (2024). ETHNOLINGUISTICS.
Modern Science and Research
,
3
(2),
500–507.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
4.
Toshpo’latova, S. . (2024). RELIGIOUS ANTHROPOLOGY.
Modern Science and
Research
,
3
(1),
504–510.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
5.
Toshpo’latova , S., & Jo’rayeva , M. . (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.
Modern Science and Research
,
3
(2), 447–450.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/31046
6.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). M. S. ANDREYEV’S WAY OF LIFE.
American
Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769)
,
1
(10), 655–
659. Retrieved from
https://grnjournal.us/index.php/STEM/article/view/2280
7.
Shuhratovna, T. S. . (2024). Linguistic Anthropology.
EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(3), 432–437. Retrieved from
https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2792
8.
Toshpolatova Shakhnoza Shuhratovna. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF
NATIONAL COSTUMES AND RITUALS OF TAJIKS IN THE WORKS OF M. S.
ANDREYEV.
International Journal Of History And Political Sciences
,
3
(12), 42–47.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-08
9.
Toshpo’latova , S. (2023). M. S. ANDREYEV-SCIENTIFIC CAREER.
Modern Science
and Research
,
2
(12), 801–807. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
10.
Sh.Sh.Toshpo‘latova, & I.N.Naimov. (2023). M.S. ANDREYEV – O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.
Innovations in Technology and
Science
Education
,
2
(8),
1214–1222.
Retrieved
from
https://humoscience.com/index.php/itse/article/view/698
11.
Toshpulatova Shakhnoza Shuhratovna. (2023). ETYMOLOGY OF TAJIK MARRIAGE
CEREMONY.
International Journal Of History And Political Sciences
,
3
(11), 17–23.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue11-05
12.
Toshpo‘latova , S. S. (2023). TOJIKLAR MILLIY KIYIM-KECHAKLARI VA
“BESHMORAK” MAROSIMINING ETNOLOGIK TAHLILI.
SCHOLAR
,
1
(28), 395–
401. Retrieved from
https://researchedu.org/index.php/openscholar/article/view/5071
13.
Naimov, I. ., & Toshpo‘latova, S. . (2023). MARRIAGE CEREMONY OF TAJIKS IN
THE WORK OF MIKHAIL STEPANOVICH ANDREYEV “TADJIKI DOLINI
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
8
KHUF”.
International Journal of Intellectual Cultural Heritage
,
3
(1), 12–16. Retrieved
from
https://ihm.iscience.uz/index.php/ijich/article/view/205
14.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF M.S. ANDREYEV.
Modern Science and Research
,
2
(10), 291–
299. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/25092
15.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF
THE WORK OF M. S. ANDREYEV - "ARK BUKHARI".
Modern Science and
Research
,
2
(9),
404–409.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
16.
Toshpo’latova, S. . (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE
TAJIKS OF AFGHANISTAN.
Modern Science and Research
,
2
(9), 84–89. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/23903
17.
Bobohusenov, A. (2024). THE HISTORY OF THE STUDY OF ROCK PAINTINGS OF
THE BUKHARA OASIS. Modern Science and Research, 3(2), 945–952. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/31281
18.
Bobohusenov, A. (2024). THE HISTORY OF THE STUDY OF ROCK PAINTINGS OF
THE BUKHARA OASIS. Modern Science and Research, 3(2), 945–952. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/31281
19.
Bobohusenov, A. (2024). THE RESULTS OF THE ARCHAEOLOGICAL RESEARCH
WORKS CARRIED OUT IN BACTRIA. Modern Science and Research, 3(2), 671–675.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/30363
20.
Bobohusenov, A. & Ganiyev, H. . (2024). ORIGIN PROBLEMS OF SAK
ARCHAEOLOGICAL CULTURE OF CENTRAL ASIA. Modern Science and Research,
3(2), 641–645
21.
Ashurovich, B. A. . (2024). Results of the Archaeological Research Works Carried Out in
Bactria.
EUROPEAN
JOURNAL
OF
INNOVATION
IN
NONFORMAL
EDUCATION
,
4
(3),
113–119.
Retrieved
from
https://www.inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2686
22.
Bobohusenov, A. (2024). HISTORICAL GEOGRAPHY OF BUKHARA OASIS. Modern
Science
and
Research,
3(2),
634–640.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/29429
23.
Akmal , B. (2024). THE GREAT WALL OF THE EARLY MIDDLE AGES - KANPIRAK
WALL.
Modern
Science
and
Research,
3(1),
694–698.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28381
24.
Bobohusenov Akmal. (2023). BUXORO VOHSINING ANTIK DAVRI SHISHA
BUYUMLARI.
TADQIQOTLAR
,
25
(2),
208–211.
Retrieved
from
http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/307
25.
Bobohusenov Akmal Ashurovich. (2023). THE MATERIAL CULTURE OF THE
TOMBS OF THE ANCIENT AND EARLY MEDIEVAL PERIOD.
International Journal
Of
History
And
Political
Sciences
,
3
(11),
24–29.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
9
26.
Bobohusenov Akmal. (2023). ANTIK VA ILK O‘RTA ASRLAR DAVRI MOZOR-
QO‘RG‘ONLARI MODDIY MADANIYATI .
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ
В
МИРЕ
,
35
(3),
65–70.
Retrieved
from
https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10037
27.
Bobohusenov Akmal. (2023). ANTIK VA ILK O‘RTA ASRLAR DAVRI MOZOR-
QO‘RG‘ONLARI MODDIY MADANIYATI .
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ
В
МИРЕ
,
35
(3),
65–70.
Retrieved
from
https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10037
28.
Tursunova, M., & Bobohusenov, A. (2023). QADIMGI VARAXSHA DEVORIY
GANCH
VA
LOY
BEZAKLARI.
SCHOLAR,
1(28),
303–308.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10026873
29.
Bobohusenov Akmal. (2023). BUXORO VOHSINING ANTIK DAVRI SHISHA
BUYUMLARI.
TADQIQOTLAR
,
25
(2),
208–211.
Retrieved
from
http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/307
30.
Bobohusenov Akmal Ashurovich. (2023). VARAKHSHA MURAL GANCH AND CLAY
PAINTINGS.
International Journal Of History And Political Sciences
,
3
(12), 48–53.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-09
31.
Bobohusenov Akmal, & Naimov Ismat. (2023). BAQTRIYANING BRONZA DAVRI
ARXEOLOGIYA
YODGORLIKLARINING
JOYLASHUVI
VA
MODDIY
MADANIYATI.
Innovations in Technology and Science Education
,
2
(8), 73–80.
Retrieved from
https://humoscience.com/index.php/itse/article/view/557
32.
Bobohusenov,
A.
(2023).
BUXORO
VOHASINING
ANTIK
DAVRI
YODGORLIKLARI.
SCHOLAR
,
1
(28),
298–302.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/openscholar/article/view/5055
33.
Bobohusenov Akmal. (2023). BUXORO VOHASI QOYATOSH SURATLARINING
DAVRIY TASNIFI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ
,
29
(1),
142–146.
Retrieved
from
https://newjournal.org/index.php/01/article/view/8667
