ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1335
BOSHLANG‘ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA KO‘RGAZMALILIKNING
AHAMIYATI VA UNI QO‘LLASH
Sevara Karimova Shaxriddin qizi
Guliston davlat universiteti o‘qituvchisi.
Shoira Habibullayeva Farhod qizi
Guliston davlat universiteti 3 kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11373163
Annotatsiya. Boshlang‘ich sinf darslarida ko‘rgazmalilik va axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga, real hayotdagi shunday
muammolarga tanqidiy yondashishga, ijodiy izlanish va mantiqiy fikrlashni kengaytirish bilan
darslarga qiziqishlarini oshirishga yordam beradi. Ushbu maqolada matematika darslarida
ko‘rgazmalilikning ahamiyati va ularning dars davomida oladigan bilim va ko‘nikmalariga uning
ta’siri haqida qisqacha ma’lumotlar yoritiladi.
Kalit so‘zlar: ko‘rgazma qurollari, bog‘liqlik, zamonaviy texnologiyalar, didaktik
materiallar, o‘quv qo‘llanmalari.
THE SIGNIFICANCE AND ITS APPLICATION OF EXHIBITION IN PRIMARY
CLASS MATHEMATICS LESSONS
Abstract. The use of visualization and information and communication technologies in
primary school classes helps students to think independently, to approach such problems in real
life critically, to increase their interest in classes by expanding creative research and logical
thinking. This article provides a brief overview of the importance of visualization in mathematics
lessons and its impact on the knowledge and skills they acquire during the lesson.
Key words: visual aids, dependence, modern technologies, didactic materials, training
manuals.
ЗНАЧЕНИЕ И ПРИМЕНЕНИЕ ВЫСТАВКИ НА УРОКАХ МАТЕМАТИКИ В
НАЧАЛЬНОМ КЛАССЕ
Аннотация. Использование визуализации и информационно-коммуникационных
технологий на уроках начальной школы помогает учащимся мыслить самостоятельно,
критически подходить к решению подобных задач в реальной жизни, повышать интерес к
занятиям за счет расширения творческого поиска и логического мышления. В данной
статье представлен краткий обзор важности визуализации на уроках математики и ее
влияния на знания и навыки, которые они приобретают во время урока.
Ключевые слова: наглядные пособия, зависимость, современные технологии,
дидактические материалы, учебные пособия.
Bugungi kunda zamonamizda bo‘layotgan shiddatli rivojlanish natijasida o‘z kasbining
ustasi va professional kadrlarga bo‘lgan ehtiyoj ortib bormoqda. Mamlakatimizda ham kelgusida
Jahon andozalariga javob beradigan kadrlar tarbiyalash maqsadida qator qaror va farmonlar ishlab
chiqilmoqda. Bunga misol qilib O‘zbekiston Respublikasining Prezidentinig 2018-yil 5-
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1336
sentabrdagi “Xalq ta’limini boshqarish tiziminitakomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-
tadbirlar to‘g‘risidagi PF-5538-son Farmonini olishimiz mumkin. Bu Farmon:
-o‘qitish metodikasini takomillashtirish va xalq ta’limi sohasiga zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari va innovatsion loyihalarni joriy etish;
-yoshlarni tarbiyalash va ularning bandligini ta’minlash maqsadida maktabdan tashqari
ta’limning zamonaviy usullari va yo‘nalishlarini joriy etish kabi muhim qismlarni o‘z ichiga oladi.
Boshlang‘ich sinflarda ko‘rgazmalik va uni qo‘llashning ahamiyatini bilish uchun avvalo
uning ma’nosini chuqur anglashimiz zarur.
Ko‘rgazmali metodlar deganda, ta’lim jarayonida qo‘llaniladigan ko‘rgazmali qurollar va
texnika vositalariga ko‘p darajada bog‘liq bo‘lgan o‘quv materialini o‘zlashtirish shakllari
tushuniladi.
Ta’limning ko‘rgazmali vositalari bilimlarni o‘rganish va o‘zlashtirish darajasini
belgilaydi. Bunda, masalan, matematikada shakllar o‘rganilayotganda ularning yasalgan figuralari
va ularning nima uchun aynan bunday atalishi to‘g‘risida videotasvir ham namoyish qilinishi
mumkin. Ko‘rgazmalilik va turli xil manbalardan foydalanish o‘quvchilarni aktivlashtiradi,
ularning diqqatini uyg‘otadi va rivojlantiradi, o‘quv materialini mustahkam o‘zlashtirishni
ta’minlaydi va vaqtni tejash imkonini beradi. Bundan tashqari dars jarayonida tayyor multimediali
mahsulotlari va computer ta’limi darslaridan, o‘quv va sinfdan tashqari ishlarda internet tarmog‘i
vositalaridan foydalanib, multimediali ta’lim dasturlari va taqdimotlar yaratiladi.
Matematika o‘qish jarayonida yangi ta’lim texnologiyalaridan foydalanish shaxs
kamolotini ta’minlashga xizmat qiluvchi mustqail fikr yuritish, o‘z ustida ishlash, faoliyatiga
nisbatan ijodiy yondashish kabi xislatlarni ham shakllanishiga zamin yaratadi.Shu yerda bu
boradagi ichki imkoniyatlarni ochib berish haqida ish yuritamiz.
1-4 sinflardajoriy etiladigan yangi texnoogiya avvalo, fanlar orasidagi bog‘liqlikni
ta’minlash, ortiqcha qiyinchilikni bartaraf etish,o‘quvchi faoliyatini to‘g‘ri izga solish, vaqtidan
unumli foydalanish, tashabbuskorlik va ijodkorlik muhitini yaratish kabi qator maqsadlarni amalga
oshirish imkonini beradi.
Ko‘rgazmalilikdan matematika darslari xususiyatlaridan kelib chiqib, o‘yin musobaqalari
va olimpiada o‘yinlaridan foydalanish mumkin. Musobaqa o‘yinida topshiriqlarni bajarishning
tezligi va to‘riligiga e’tiborga olinsa olimpiada o‘yinlarida topshiriqning bajarilish sifati, mazmuni
biri nchi o‘ringa qo‘yiladi,
Har bir didaktik o‘yin o‘z navbatida quyidagi komponentlardan tuziladi: o‘yin maqsadi,
qoidalari, jihozi, mazmuni, natijasi.
O‘yin maqsadi uning qaysi ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi vazifani bajarishi bilan
aniqlanadi. Maqsad o‘quvchilarning bilimiga nisbatan aniqlanadi va biror bilimlarni esga tushirish,
foydalanish, bilib olish va boshqalar bilan aniqlanadi.
Ko‘rgazma samarali bo‘lishi uchun ba’zi bir talablarga rioya qilishi kerak. Ko‘rgazmali
qurollarga qo‘yiladigan umumiy talablar: mazmunining ilmiyligi, o‘quv dasturiga mosligi,
o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga mos bo‘lishi. Matematika o‘qitishdagi ko‘rgazma mazmun
jihatdan soda va aniq bo‘lishi kerak. Bu ko‘rgazma qurollar matematika o‘qitish bosqichlarida
ketma-ket quyidagi tartibda qo‘llaniladi:
a)
atrofdagi mavjud narsalar ( sinf xonasidagi narsalar, o‘simliklar, predmetlar);
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1337
b)
o‘quvchilarga yaxshi tanish bo‘lgan narsalarning tasvirlari va rasmlari;
c)
shu narsalarning shartli tasvirlari;
d)
sxema va boshqalar
Boshlang‘ich matematika o‘qitishda turli xil ko‘rgazma qurollari qo‘llaniladi, ularni
quyidagi turlarga bo‘lamiz:
a)
atrofdagi mavjud predmetlar, bularda o‘quvchilarda 1-kundan atrofdagi narsalardan
sanash, qo‘shish, ayirishda foydalanish mumkin.
b)
tasviriy ko‘rgazmali qurollar. Bunday ko‘rgazma qurollar turiga o‘quvchilarga tanish
bo‘lgan o‘quv jadvallari va rasmlardan boshqa qurollar kiradi. Masalan, arifmatek amllar
bajarishda 15 ta bir xil bo‘lgan gulning rasmi chizilgan kartondan foydalanish mumkin.
Shuningdek, bunday ko‘rgazmali qurollar turiga o‘lchov asboblarining modellari ( soat strelkasi,
tarozi) o‘lchov modeli ( metr, litr kabilar kiradi.)
c)
jadvallar. Jadval deb biror tartib bo‘yicha qatorlarga yozilgan son yoki matnli yozuvga
aytiladi.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, o‘qituvchi ijodkor bo‘lishi lozim. Har bir darsda
o‘quvchilarga yo‘q deganda yana bir yangilik bilan aytsa, o‘zi tayyorlagan kp’rgazmali
qurollardan keng foydalansa, albatta, yaxshi natijaga erishadi. Rang-barang va qiziqarli qilib
tayyorlangan ko‘rgazmalar o‘quvchilarni jalb qilmay qolmaydi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasining Prezidentinig 2018-yil 5-sentabrdagi “Xalq ta’limini
boshqarish tiziminitakomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risidagi PF-
5538-son Farmoni
2.
M.E.Jumayev va Z.G‘.Tadjiyeva “Boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitish metodikasi”
(oliy o‘quv yurti talabalari darslik) – T.”Fan texnologiya”, 2005-yil
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi
Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi
PF-5712-son Farmoni
4.
S. Karimova and Sh. Habibullayeva.The Role and importance of “NATURAL SCIENCES”
in the development of understanding of nature in general secondary schools. Rising
Flowers of Uzbekistan USA. Amazon
5.
Qayumova, S. (2022). БЎЛAЖAК БОСШЛAНҒИЧ СИНФ ЎҚИТУВCЧИЛAРИНИ
TIMSS
ХAЛҚAРО
БAҲОЛАШ
ДAСТУРИ
AСОСИДA
МЕТОДИК
ТAЙЁРГAРЛИГИНИ
РИВОЖЛAНТИРИШДA
МУЛТИМЕДИЯ
ВОСИТAЛAРИНИНГ ЎРНИ.
Science and innovation
,
1
(B4), 159-162.
6.
Shohsanam, K. (2023). THEORETICAL IMPORTANCE OF ARTIFICIAL
INTELLIGENCE.
Science and innovation
,
2
(Special Issue 3), 159-162.
7.
Kayumova, S. T. qizi, Sharipov , S. R., Abdullayev , K. A. ugli, & Nurmatov , I. S. (2023).
THE THEORETICAL FOUNDATIONS OF IMPROVING STUDENTS’ READING
PROFICIENCY BASED ON MODERN TRENDS.
RESEARCH AND EDUCATION
,
2
(12), 57–61.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1338
8.
To‘lqin qizi Kayumova, S., Sharipov, S. R., ugli Abdullayev, K. A., & Nurmatov, I. S.
(2023).
THE
THEORETICAL
FOUNDATIONS
OF
IMPROVING
STUDENTS'READING PROFICIENCY BASED ON MODERN TRENDS.
RESEARCH
AND EDUCATION
,
2
(12), 57-61.
9.
Kayumova, S. T. K. (2022). DIFFERENCES BETWEEN PISA AND TIMSS
INTERNATIONAL ASSESSMENT PROGRAM.
Academic research in educational
sciences
,
3
(NUU Conference 2), 753-757.
10.
Sh. Kayumova (2023). DIDACTIC PRINCIPLES FOR DEVELOPING NATIVE
LANGUAGE AND READING LITERACY OF FUTURE PRIMARY SCHOOL
TEACHERS. Science and innovation, 2 (B9), 57-60. doi: 10.5281/zenodo.8348958
11.
Sh. Kayumova (2023). DEVELOPMENT OF STUDENTS' READING LITERACY
THROUGH TRIZ PEDAGOGY. Science and innovation, 2 (B10), 157-160. doi:
10.5281/zenodo.8433398
12.
Qayumova, S. (2022). БЎЛAЖAК БОСШЛAНҒИЧ СИНФ ЎҚИТУВCЧИЛAРИНИ
TIMSS
ХAЛҚAРО
БAҲОЛАШ
ДAСТУРИ
AСОСИДA
МЕТОДИК
ТAЙЁРГAРЛИГИНИ
РИВОЖЛAНТИРИШДA
МУЛТИМЕДИЯ
ВОСИТAЛAРИНИНГ ЎРНИ.
Science and innovation
,
1
(B4), 159-162.
13.
Shahriddinоvna, K. S. (2023). Didactic Features Of Development Of Nature Perception
Skills Of Primary School Students.
Eurasian Journal of Learning and Academic Teaching
,
19
, 183-187.
14.
Shahriddinovna, K. S. (2023). INTRODUCING CHILDREN OF PRIMARY SCHOOL
AGE WITH THE WORLD.
American Journal of Applied Science and Technology
,
3
(06),
09-14.
15.
Shahriddinоvna K. S. Didactic Features Of Development Of Nature Perception Skills Of
Primary School Students //Eurasian Journal of Learning and Academic Teaching. – 2023.
– Т. 19. – С. 183-187.
16.
Shahriddinovna K. S. INTRODUCING CHILDREN OF PRIMARY SCHOOL AGE
WITH THE WORLD //American Journal of Applied Science and Technology. – 2023. –
Т. 3. – №. 06. – С. 09-14.
17.
Karimova, S. (2022). THE ROLE AND IMPORTANCE OF" NATURAL SCIENCES" IN
THE DEVELOPMENT OF UNDERSTANDING OF NATURE IN GENERAL
SECONDARY SCHOOLS.
Science and innovation
,
1
(B6), 214-218.
18.
Karimova S. THE ROLE AND IMPORTANCE OF" NATURAL SCIENCES" IN THE
DEVELOPMENT OF UNDERSTANDING OF NATURE IN GENERAL SECONDARY
SCHOOLS //Science and innovation. – 2022. – Т. 1. – №. B6. – С. 214-218.
19.
Karimova S. CHARACTERISTICS OF NATURAL TEACHING METHODOLOGНY
//Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2021. – Т. 1.
– №. 11. – С. 737-740.
20.
Karimova, S., & Ashurova, M. (2023). TYPES OF EDUCATION. Modern Science and
Research, 2(8), 161–163. Retrieved from
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1339
21.
Mamatova, X., Karimova, S., & Turgʻunboyeva, M. (2023). EDUCATION IS
UPBRINGING, KNOWLEDGE IS SALVATION. Modern Science and Research, 2(8),
164–166.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
22.
Mamatova , . H., Karimova, S., & Mamayusupova, . Z. (2023). PEDAGOGICAL
ANALYSIS IN THE WORKS OF ALISHER NAVOI. Modern Science and Research, 2(9),
5–8. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/23865
23.
Karimova S., Habibullayeva S. THE ESSENCE OF THE EDUCATIONAL PROCESS IN
PEDAGOGY //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 40-44.
24.
Karimova Sevara Shaxriddin Qizi. (2023). FORMATION OF NATURE AWARENESS
SKILLS OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS. International Scientific and Current
Research
Conferences,
1(01),
43–45.
Retrieved
from
https://www.orientalpublication.com/index.php/iscrc/article/view/1105
25.
Mamatova H., Karimova S., Mamayusupova Z. PEDAGOGICAL ANALYSIS IN THE
WORKS OF ALISHER NAVOI //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. –
С. 5-8.
26.
Sevara, K., & Maftuna, S. (2024, February). BOSHLANG ‘ICH SINFLARDA ONA TILI
DARSLARIGA QO ‘YILGAN ZAMONAVIY TALABLARNING XUSUSIYATI VA
AHAMIYAT. In
International conference on multidisciplinary science
(Vol. 2, No. 2, pp.
65-67).
27.
Sevara, K., & Mahliyo, X. (2024, February). BOSHLANG‘ICH SINF
28.
O‘QUVCHILARIDA MATEMATIK QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISHDA
QO‘LLANILADIGAN METODLAR. In
International conference on multidisciplinary
science
(Vol. 2, No. 2, pp. 68-70).
