Dekabr, 2024-Yil
908
SHAXSNI O'RGANISHNING BIOGRAFIK METODI HAQIDA
Mambetiyarova Venera Reyimbaevna
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va Psixologiya kafedrasi assistanti
Kosheterova Guljamal
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Chimboy fakulteti Amaliy psixologiya yo'nalishi talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14532142
Annotatsiya.
Shaxsni o‘rganishning biografik metodi — shaxsning hayotiy yo‘li, tajribasi
va rivojlanishini aniqlash uchun uning biografiyasini tahlil qilishga asoslangan ilmiy-uslubiy
yondashuvdir. Ushbu metod orqali shaxsning individual xususiyatlari, hissiy kechinmalari, o‘ziga
xos qarashlari va shaxsiy rivojlanishiga ta’sir qiluvchi omillar chuqur o‘rganiladi. Biografik
metod psixologiya, pedagogika, sotsiologiya va tarix fanlarida keng qo‘llaniladi.
Kalit sózlar:
Shaxsni o‘rganish, hayot yo‘li, tajriba tahlili, avtobiografiya, biografik
ma’lumotlar, subyektivlik, intervyu, yozma manbalar, hayotiy voqealar, shaxsiy rivojlanish,
psixologik tahlil, ijtimoiy muhit, idividual xususiyatlar, kundalik va xatlar, ótmish tajribasi, tarixiy
kontekst, shhaxsiy tajriba, ó‘ziga xoslik, biografik tahlil, ilmiy uslub.
Kirish
Biografik metod — bu shaxsni o‘rganishning chuqur va keng qamrovli usullaridan biri
bo‘lib, uning hayotiy tajribasi va shaxsiy rivojlanishini tahlil qilishga asoslanadi. Ushbu metod
psixologiya, pedagogika, sotsiologiya va tarix fanlarida keng qo‘llanilib, shaxsning ichki dunyosi
va ijtimoiy sharoitlar ta’sirini o‘rganishda samarali hisoblanadi.
Biografik metodning mohiyati
Biografik metod shaxsning hayotiy bosqichlari, tajribalari va o‘ziga xosliklarini aniqlashga
yo‘naltirilgan bo‘lib, quyidagi asosiy maqsadlarga ega:
Shaxsning hayotiy voqealari va ularning psixologik ta’sirini o‘rganish.
Hayot davomida shakllangan qiyinchiliklar va ularni yengish strategiyalarini tahlil qilish.
Atrof-muhit va ijtimoiy omillarning shaxs shakllanishidagi rolini aniqlash.
Metod shaxsning o‘tmish tajribasini bugungi holati bilan bog‘lash imkonini beradi. Uning
maqsadi — shaxsning ichki dunyosini, maqsadlarini va rivojlanish yo‘lini tushunishdir.
Biografik metodning qo‘llanilish usullari
1. Ma'lumot yig‘ish manbalari:
Intervyular va so‘rovnomalar: Shaxsning o‘zidan yoki uning yaqinlaridan hayotiy voqealar
haqida axborot olish.
Dekabr, 2024-Yil
909
Yozma manbalar: Kundaliklar, xatlar, avtobiografiyalar.
Tarixiy va arxiv ma’lumotlari: Shaxsning jamiyatdagi o‘rnini aniqlash uchun ishlatiladi.
2. Tahlil jarayoni:
Olingan ma’lumotlarni tizimlashtirish va ularni tahlil qilish.
Hayotiy bosqichlarni ajratish va ularning shaxs rivojlanishiga ta’sirini baholash.
Shaxsiy tajribalar va ularning hozirgi holatga ta’sirini aniqlash.
3. Biografik materiallar turlari:
Subyektiv ma’lumotlar: Shaxsning o‘zi tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar.
Obyektiv ma’lumotlar: Shaxsning atrof-muhiti yoki mustaqil manbalar orqali olingan
ma’lumotlar.
Biografik metodning afzalliklari
Shaxsni keng qamrovda o‘rganishga imkon beradi.
Psixologik, ijtimoiy va tarixiy omillar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ochib beradi.
Shaxsiy tajribalarni chuqur tahlil qilish orqali shaxsning ichki dunyosini tushunishga
yordam beradi.
Shaxsning individualligini hisobga olgan holda, uni alohida yondashuv bilan o‘rganishga
imkon yaratadi.
Kamchiliklari
Subyektivlik xavfi: Shaxsning o‘zi tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar haddan tashqari
subyektiv bo‘lishi mumkin.
To‘liq bo‘lmagan ma’lumotlar: Ba’zi voqealar esdan chiqarilishi yoki yetarlicha aniq
taqdim etilmasligi mumkin.
Interpretatsiya qiyinchiliklari: Tadqiqotchi tomonidan noto‘g‘ri tushunish ehtimoli
mavjud.
Qiyoslashning cheklanganligi: Har bir shaxsning biografiyasi noyob bo‘lgani sababli, uni
boshqa shaxslar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqqoslash qiyin bo‘lishi mumkin.
Biografik metodning amaliy qo‘llanilishi
1. Psixologiya:
Shaxsning ruhiy jarayonlari va kechinmalarini o‘rganish.
Travmatik tajribalar va ularning hozirgi holatga ta’sirini aniqlash.
2. Pedagogika:
O‘quvchilar va talabalarning o‘quv faoliyatiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash.
Tarbiyaviy jarayonni yaxshilash uchun individual yondashuvni ishlab chiqish.
Dekabr, 2024-Yil
910
3. Sotsiologiya va tarix:
Ijtimoiy guruhlar va shaxslar o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganish.
Muayyan davr yoki madaniyat ta’sirini shaxs rivojlanishi orqali o‘rganish.
Biografik metodning ahamiyati
Biografik metodning asosiy ahamiyati shundaki, u shaxsning o‘ziga xosligini va uning
rivojlanish jarayonlarini o‘rganishga yordam beradi. Bu metod shaxsning ichki va tashqi omillar
bilan qanday o‘zaro ta’sirda bo‘lganini aniqlashga imkon beradi. Bundan tashqari:
Tarbiyaviy va psixologik ishlarni samarali tashkil etish imkonini beradi.
Shaxsning hayotiy tajribasi va dunyoqarashini chuqurroq tushunishga yordam beradi.
Jamiyat va shaxs o‘rtasidagi munosabatlarni tahlil qilish uchun vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa
Biografik metod shaxsni chuqur o‘rganish uchun samarali va kompleks yondashuv
hisoblanadi. U shaxsning hayot yo‘li va tajribalarini tahlil qilish orqali uning xulq-atvori,
qarashlari va rivojlanish omillarini aniqlashga imkon beradi. Metodning to‘g‘ri qo‘llanilishi
shaxsiy va ijtimoiy tadqiqotlarning samaradorligini oshiradi. Shu sababli, biografik metod nafaqat
ilmiy izlanishlarda, balki amaliy ishlar uchun ham juda muhimdir.
REFERENCES
1.
Рейимбаевна, М. В. "ВОЗМОЖНОСТИ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ
ТРЕНИНГОВ В РАЗВИТИИ ЖИЗНЕННЫХ ЦЕЛЕЙ У ПОДРОСТКОВ." Inter
education & global study 8 (2024): 455-461.
2.
Daribaev,
Atabay,
Arman
Sipatdinov,
and
Venera
Mambetiyarova.
"THE
RELATIONSHIP OF OUR YOUTH IN THE ERA OF GLOBALIZATION WITH THEIR
PARENTS DURING ADOLESCENCE." Modern Science and Research 3.5 (2024): 245-
247.
3.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Sipatdinov Arman Sharafatdinovich.
"GLOBALLASHUV ASRIDAGI YOSHLARIMIZNING O’SMIRLIK DAVRIDAGI
OTA-ONALAR BILAN MUNOSABATI." (2024).
4.
Jansulu, Tursinbaeva, and Mambetiyarova Venera. "SOTSIAL PSIXOLOGIYADA
SHAXS MUAMMOSI." (2024).
5.
Mambetiyarova, Venera, and Jansulu Tursinbaeva. "PERSONALITY PROBLEM IN
SOCIAL PSYCHOLOGY." Modern Science and Research 3.5 (2024): 303-305.
Dekabr, 2024-Yil
911
6.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European International
Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
7.
Alpamıs, Bazarbaev, and Mambetiyarova Venera. "SOCIAL PSIXOLOGIYADA KISHI
TOPARLAR PSIXOLOGIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning
zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari 31.2 (2024): 150-153.
8.
Mambetiyarova, Venera, and Sulaymon Nazarov. "RELATIONSHIP OF ADOLESCENT
CHILDREN IN THE FAMILY." Modern Science and Research 3.6 (2024).
9.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Nazarov Sulaymon. "RELATIONSHIP OF
ADOLESCENT CHILDREN IN THE FAMILY." (2024).
10.
Sipatdinov, Arman, and Venera Mambetiyarov. "KATTA MAKTABGACHA
YOSHDAGI BOLALARNING IJTIMOIYLASHISH JARAYONINI TO’G’RI
TASHKIL ETISH SHARTLARI." Modern Science and Research 3.10 (2024): 269-273.
11.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera, and Umirzakova Laylo Mansurjon Qizi.
"XARAKTER AKSENTUATSIYASI." Научный Фокус 2.19 (2024): 50-55.
12.
Venera, Mambetiyarova, and Shodiyorova Fazilat Obid Qizi. "SHAXSNING
EMOTSIONAL JABHASI VA UNI O’RGANISH METODLARI." Научный Фокус 2.19
(2024): 208-213.
13.
Reymbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"TATBIQIY
SOTSIAL
PSIXOLOGIYA." Научный Фокус 2.19 (2024): 47-49.
14.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera. "SHAXS TEMPERAMENTINI O’RGANISH
METODLARI." MASTERS 2.11 (2024): 9-16.
15.
Rayimbayevna, Mambetiyarova Venera. "PSIXOLOGIK ADAPTATSIYS VA OILA
INTEGRATSIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari 37.2 (2024): 150-153.
16.
Reyimbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"ETNOPSIXOLOGIYA
FANINING
PREDMETI,
VAZIFALARI
VA
METODLARI." Modern
education
and
development 15.7 (2024): 304-308.
17.
Mambetiyarova, Venera, and Aytbike Oralbaeva. "DIN PSIXOLOGIYASINING
ZAMONAVIY FANLAR TIZIMIDAGI TUTGAN O’RNI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 100-104.
Dekabr, 2024-Yil
912
18.
Ilyasova, Gulnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "OILA SHAXS
IJTIMOIYLASHUVIGA
TA’SIR
KO’RSATUVCHI
MUHIM
OMIL
SIFATIDA." Modern Science and Research 3.12 (2024): 601-604.
19.
Tursinbaeva, Jansulu, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "TATBIQIY
IJTIMOIY PSIXOLOGIYANING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA UNING
AMALIY QO’LLANILISHI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 605-608.
20.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Jumabayeva Marupa. "OTA-ONA VA
FARZANDLAR
MUNOSABATINING
XUSUSIYATLARI." TADQIQOTLAR.
UZ 51.6 (2024): 20-23.
21.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Dáwletbaeva Gúmisay. "PSIXOLOGIK
ADAPTATSIYA VA OILA INTEGRATSIYASI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024):
34-37.
22.
Maxsetbaeva, Dilnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "MILLIY
XARAKTER VA ETNIK IDENTIKLIKNING SHAKLLANISHI VA ULARNING
GLOBAL O ‘ZGARISHLARDAGI ROLI." Modern Science and Research 3.12 (2024):
597-600.
23.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Musaeva Gulnur. "ETNOS VA MILLAT
TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024): 38-
45.
24.
Bekbergenova, Diynara, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "DINNING
SHAXS SHAKLLANISHIDAGI O'RNI VA MOHIYATI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 593-596.
25.
Mambetiyarova,
Venera,
and
Feruza
Xojametova.
"ETNIK
GURUHLAR
PSIXOLOGIYASI
TIZIMIDA
ETNOSENTRIZMNING
YUZAGA
KELISH
BOSQISCHLARI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 106-110.
