ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
333
TEMPERAMENT
Mambetiyarova Venera Reyimbaevna
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va Psixologiya kafedrasi assistant.
Seytmuratov Erlan Zaripbay uli
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Chimboy fakulteti Amaliy psixologiya yo'nalishi talabasi.
Jan'abaeva Gulbanu Salamat qizi
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Chimboy fakulteti Amaliy psixologiya yo'nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14453024
Annotatsiya. Ushbu maqola temperamentning asosiy turlari, ularning xususiyatlari va
inson shaxsiyati bilan bog‘liq o‘rni haqida so‘z yuritadi.
Temperament — insonning tug‘ma hissiy va psixologik xususiyatlari bo‘lib, ijtimoiy
munosabatlar, faoliyat va hissiy reaktsiyalarni shakllantiradi. Maqolada to‘rt asosiy temperament
turi: sangvinik, xolerik, flegmatik va melankolik keltirilgan va har bir turga xos xususiyatlar va
afzalliklar muhokama qilinadi. Shuningdek, temperamentni tushunish va anglashning shaxsiy
rivojlanishdagi ahamiyati ta'kidlanadi.
Kalit so‘zlar: Temperament; Sangvinik; Xolerik; Flegmatik; Melanholik; Shaxsiyat;
Psixologik xususiyatlar; Inson psixologiyasi; Hissiy reaktsiyalar; Shaxsiy rivojlanish.
TEMPERAMENT
Abstract. This article discusses the main types of temperament, their characteristics and
their role in human personality. Temperament is the innate emotional and psychological
characteristics of a person that shape social relationships, activities and emotional reactions. The
article presents four main types of temperament: sanguine, choleric, phlegmatic and melancholic,
and discusses the characteristics and advantages of each type. It also emphasizes the importance
of understanding and comprehending temperament in personal development.
Keywords: Temperament; Sanguine; Choleric; Phlegmatic; Melancholic; Personality;
Psychological characteristics; Human psychology; Emotional reactions; Personal development.
ТЕМПЕРАМЕНТ
Аннотация. В данной статье говорится об основных типах темперамента, их
характеристиках и их месте по отношению к личности человека. Темперамент – это
врожденные эмоционально-психологические характеристики человека, которые
формируют социальные отношения, деятельность и эмоциональные реакции. В статье
представлены четыре основных типа темперамента: сангвиник, холерик, флегматик и
меланхолик, а также рассмотрены особенности и преимущества каждого типа. Также
подчеркивается важность понимания и понимания темперамента в личностном развитии.
Ключевые слова: Темперамент; сангвиник; Холерик; Флегматик; Меланхолия;
Личность; Психологические характеристики; Психология человека; Эмоциональные
реакции; Личное развитие.
Kirish
Har bir inson o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, bu xususiyatlar uning hissiy holati,
ijtimoiy munosabatlari va xatti-harakatlarini shakllantiradi. Bu tabiiy farqlar shaxsiyatning bir
qismi sifatida paydo bo‘lib, uning «temperament» deb ataladigan asosiy jihatlariga ta'sir qiladi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
334
Temperament — insonning tug‘ma hissiy va psixologik xususiyatlarining to‘plamidir, u
kishining harakatlarini, qaror qabul qilishini va atrof-muhitga qanday munosabatda bo‘lishini
belgilaydi. Insonning temperamentini tushunish va anglash, uning o‘zini to‘g‘ri rivojlantirishiga,
boshqalar bilan samarali aloqalar o‘rnatishiga yordam beradi. Maqolada temperamentning to‘rt
asosiy turi — sangvinik, xolerik, flegmatik va melankolik — hamda ularning ijtimoiy va
psixologik jihatlari haqida so‘z yuritiladi. Ushbu turli temperamentlar o‘rtasidagi farqlarni anglash,
insonning shaxsiy va ijtimoiy hayotini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega.
Temperament — insonning tug‘ma hissiy va psixologik holatini belgilovchi, uning o‘zini
tutish va boshqalar bilan o‘zaro aloqalarini tashkil etuvchi xususiyatlar yig‘indisidir. Har bir
odamda o‘ziga xos temperament bo‘lib, bu uning hissiy reaktsiyalari, energiya darajasi, ijtimoiy
munosabatlarga nisbatan munosabati va xatti-harakatlarini shakllantiradi.
Temperamentning tarixi
Temperament haqidagi tushuncha qadimgi yunon faylasuflari va shifokorlari tomonidan
rivojlantirilgan. Aristotel va Galenning ta'limotlariga ko‘ra, temperament insonning to‘rt asosiy
suyuqligi bilan bog‘liq edi: qonni, sariq safro, qora safro va balg‘am. Bu suyuqliklarning har biri
insonning temperamentiga ta'sir qilgan deb hisoblangan. Galen bu g‘oyalarni rivojlantirib,
temperamentni to‘rtta asosiy turga ajratgan: sangvinik, xolerik, flegmatik va melankolik.
To‘rt asosiy temperament turi
1. Sangvinik: Sangviniklar ijtimoiy, energiyaga boy va optimistik insonlar hisoblanadi.
Ular yangi odamlar bilan tanishishni, muhokama qilishni va guruhda faoliyat yuritishni
yoqtiradilar. Sangviniklar tezda yangi imkoniyatlarni qidirib, o‘zgarishlarga moslashishga qodir.
Ular juda ijobiy va hazilkash bo‘lishadi, ammo ba'zida o‘z maqsadlariga yetishda diqqatni
jamlashda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. 2. Xolerik: Xoleriklar qat'iyatli, tashkilotchi
va maqsadga yo‘naltirilgan shaxsiyatlarga ega. Ular tezda harakat qilishni, muammolarga yechim
topishni va boshqaruvni yoqtiradilar. Xoleriklar ko‘pincha rahbarlik sifatlariga ega bo‘lib, ularda
kuchli ishtiyoq va intilish mavjud. Biroq, ular ba'zida sabrsizlik va xushmuomalalikni yo‘qotishlari
mumkin. 3. Flegmatik: Flegmatiklar sokin, barqaror va tinch insonlardir. Ular o‘z his-tuyg‘ularini
ko‘rsatishda ehtiyotkor bo‘lib, inqirozli vaziyatlarda ham sabrli qolishadi. Flegmatiklar odatda
o‘zaro munosabatlarida ishonchli va xotirjamdirlar, ammo ba'zida passivlik va qaror qabul qilishda
sekinlik ko‘rsatishlari mumkin. 4. Melankolik: Melankoliklar ichki dunyosiga ko‘proq e'tibor
beradigan, chuqur hissiyotli va tafakkurli insonlardir. Ular ko‘pincha nozik va murakkab
hissiyotlarga ega, shu bilan birga, ijodkorlik va chuqur fikrlash xususiyatlariga ega.
Melankoliklar juda ham mas'uliyatli va mehnatkash bo‘lishi mumkin, ammo ba'zida
haddan tashqari o‘zini sinab ko‘rishlari va noxush holatlar haqida qayg‘urishlari mumkin.
Temperament va Shaxsiyat
Temperament va shaxsiyat o‘rtasidagi farqni tushunish muhimdir.
Temperament tug‘ma xususiyat bo‘lib, odatda o‘zgarishsiz qoladi, shu bilan birga
shaxsiyatni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shaxsiyat esa ko‘proq hayot tajribasi, tarbiya va
atrof-muhit ta'siri bilan shakllanadi. Temperamentning har bir turi o‘ziga xos afzalliklari va
kamchiliklariga ega bo‘lib, ular insonning turli vaziyatlarda qanday munosabatda bo‘lishini
belgilaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
335
Temperamentni anglashning muhimligi
Temperamentni anglash va qabul qilish, o‘z-o‘zini rivojlantirish uchun muhimdir. Inson
o‘zining temperamentini tushunib, uning kuchli tomonlarini samarali ishlatish va zaif tomonlarini
yaxshilash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Masalan, sangvinik kishilar o‘zlarining ijtimoiy faoliyatini
yanada samarali qilishlari mumkin, xoleriklar esa rahbarlik qobiliyatlarini rivojlantirishi mumkin.
Flegmatiklar tinch va barqaror muhitda ishlashni afzal ko‘rishadi, melankoliklar esa ijodiy
va hissiy faoliyatlarni rivojlantirishlari mumkin.
Xulosa
Temperament - insonning shaxsiyatining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, har bir shaxsni
noyob qiladi. Har bir temperament turi o‘zining ijobiy va salbiy tomonlariga ega, ammo ular bir-
birini to‘ldirib, muvozanatni yaratadi.
Temperamentni tushunish va qabul qilish, o‘zaro munosabatlarda muvaffaqiyatli bo‘lish
va o‘z salohiyatini to‘liq namoyon etish uchun juda muhimdir. Shaxsiy o‘sish va rivojlanishda
temperamentning rolini inobatga olish, insonning hayotida ko‘plab imkoniyatlarni ochib beradi.
REFERENCES
1.
Oskinbaeva, G. (2023). PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF SELF-
DEVELOPMENT
DURING
THE
STUDENT
PERIOD. Modern
Science
and
Research, 2(7),
359–362.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/22238
2.
Davletbaevna O. G. TALABALIK DAVRIDA O'ZINI O'ZI RIVOJLANTIRISHNING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. – 2023.
3.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European International
Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
4.
Venera, Mambetiyarova. "Socio-Psychological Features of Relationships of Children and
Their Parents." (2023).
5.
Go’zal D., Gulsevar J. OILADA O’SMIRLAR TARBIYASI //THEORY AND
ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH. – 2023. – Т. 2. – №. 19. – С. 41-44.
6.
Dauletova
G.
M.
MOSLASHISHNING
IJTIMOIY-PSIXOLOGIK
SIFATLARI
//Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 37-40.
7.
Go’zal D. O.’SMIRLAR ORGANIZMIDA RO’Y BERADIGAN O’ZGARISHLAR //THE
THEORY OF RECENT SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF PEDAGOGY. –
2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 50-55.
8.
Muratbayevna, Dauletova Gozal, and Madaminova Nargiza Qurbanbayevna. "BOLANING
RIVOJLANISH DAVRI PSIXOLOGIYASI." Scientific Impulse 1.1 (2022): 33-35.
9.
Dauletova, G. M. "Personality development in adolescence." Science and Education in
Karakalpakstan 114 (2023).
10.
Даулетова, Г. (2023). ЎСМИРЛИК ЁШИДА ШАХСНИНГ РИВОЖЛАНИШИ.
Журнал «Вестник физической культуры и спорта» Нукусского филиала Узбекского
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
336
государственного университета физической культуры и спорта, 1(1), 102–105.
извлечено от https://science.uzdjtsunf.uz/index.php/science/article/view/194
11.
Dauletova, G. M. "O’SMIRLIK YOSHDAGI PSIXOLOGIK O’ZGARISHLAR."
ХАБАРШЫСЫ 3 (2022): 81.
