Dekabr, 2024-Yil
761
SHAXSTIŃ TEMPERAMENTIN ÚYRENIW
Mambetiyarova Venera Reyimbaevna
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va Psixologiya kafedrasi assistanti:
Bekturg’anova Nursuliw Barliqbay qizi
Berdaq atindaği qaraqalpaq mámleketlik universiteti Shimbay fakulteti 2-kurs ámeliy
psixologiya student
bekturganovanursiliw@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14477952
Annotaciya.
Shaxstıń temperamentin úyreniw insan psixologiyasınıń zárúrli
baǵdarlarınan biri bolıp, onıń tuwma qásiyetlerin analiz qılıw múmkinshiligin beredi.
Temperament shaxstıń psixofiziologikalıq tiykarları bolıp, ol insannıń emotsional jaǵdayları,
turpayı hám iskerligin belgilewde zárúrli rol oynaydı. Bul tema tekǵana ilimiy tárepten qızıqlı,
bálki pedagogika, psixoterapiya, menejment sıyaqlı kóplegen tarawlarda ámeliy áhmiyetke iye.
Temperament túsinigi jáne onıń ilimiy tiykarları
Temperament - shaxstıń tuwma psixofiziologikalıq qásiyetlerin ańlatiwshı túsinik bolıp, ol
insannıń emotsional reakciyaları, operativligi, energiyası hám turaqlılıǵın belgileydi.
Temperament teoriyası áyyemgi dáwirlerden berli úyrenip kelinip atır. Áyyemgi grek alımı
Gippokrat temperamentti insan denesindegi suyıqlıqlar teń salmaqlılıqı menen baylanıslı dep
esaplaǵan. Keyinirek, I. P. Pavlovdıń izertlewleri temperamentin nerv sistemasınıń qásiyetleri
menen baylanıslı ekenligin kórsetdi.
Shaxstıń temperamentin úyreniw insan psixologiyasi hám fiziologiyasın ańǵarıwdaǵı eń
zárúrli tarawlardan biri esaplanadı. Temperament shaxstıń psixofiziologikalıq qásiyetleri jıyındısı
bolıp, insannıń turpayı, emotsional reaksiyaları hám aktivlik dárejesine tásir kórsetedi. Bul tema
tekǵana jeke rawajlanıwdı túsiniwde, bálki tálim, psixoterapiya hám kadrlar basqarıwı
tarawlarında da zárúrli áhmiyetke iye.
Temperamentdi úyreniw metodları
Temperamentdi anıqlaw hám úyreniw ushın tómendegi usıllardan paydalanıladı :
Psixologiyalıq testler:
Eysenck temperamentti testi, Strelau metodı sıyaqlı metodikalar járdeminde
shaxstıń temperamentti anıqlanadı.
Dekabr, 2024-Yil
762
Baqlaw:
Глава 1
Shaxstıń túrli jaǵdaylardaǵı turpayı baqlanadı hám analiz etiledi.
Intervyu hám sorawnamalar :
Глава 2
Shaxstıń ózine sorawlar beriw arqalı ishki qásiyetleri anıqlanadı.
Глава 3
Temperamentdiń shaxs rawajlanıwına tásiri
Глава 4
Temperament insannıń oqıw, jumıs hám jeke turmısındaǵı tabısına sezilerli
dárejede tásir kórsetedi. Mısal ushın:
Sangvinikler hám xolerikler joqarı energiyası sebepli liderlik rolıne sáykes keledi.
Melanxolikler óziniń tereń analiz qılıw qábileti menen dóretiwshilik tarawlarda tabıs
qazanadı.
Flegmatikler turaqlılıqtı talap etetuǵın tarawlarda tabıslı boladı.
Temperamentti anıqlaw usılları :
Psixologiyalıq testler hám metodikalar járdeminde shaxstıń temperament túri anıqlanadı.
Shaxstıń turpayı, emotsional reaksiyaları hám kommunikativ qábiletlerin baqlaw arqalı
analiz etiledi.
Sorawnamalar hám intervyular járdeminde tereń úyreniledi.
Temperamenttiń áhmiyeti:
Shaxstıń temperamentin biliw tálim processinde individual jantasıwdı tańlaw, professional
iskerlikte nátiyjelililikti asırıw hám shaxslar ara qatnaslardı bekkemlewde zárúrli bolıp tabıladı.
Temperament sonıń menen birge, stresske qarsı shıdamlılıq hám maslasıwshanlıq dárejesin de
belgileydi.
Juwmaq hám usınıslar :
Temperament shaxstı tuwrı túsiniwde jáne onıń rawajlanıwın báǵdarlawda zárúrli faktor
esaplanadı. Onı úyreniw processinde individual jantasıwdı támiyinlew, shaxstıń kúshli táreplerin
qollap-quwatlaw hám hálsiz táreplerin rawajlandırıw ushın psixologiyalıq qurallardan paydalanıw
usınıs etiledi.
REFERENCES
1.
Oskinbaeva, G. (2023). PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF SELF-
DEVELOPMENT DURING THE STUDENT PERIOD. Modern Science and Research,
2(7),
359–362.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/22238
Dekabr, 2024-Yil
763
2.
Davletbaevna O. G. TALABALIK DAVRIDA O'ZINI O'ZI RIVOJLANTIRISHNING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. – 2023.
3.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European International
Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
4.
Venera, Mambetiyarova. "Socio-Psychological Features of Relationships of Children and
Their Parents." (2023).
5.
Go’zal D., Gulsevar J. OILADA O’SMIRLAR TARBIYASI //THEORY AND
ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH. – 2023. – Т. 2. – №. 19. – С. 41-
44.
1.
6.Dauletova G. M. MOSLASHISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK SIFATLARI
//Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 37-40.
6.
Go’zal D. O. ’SMIRLAR ORGANIZMIDA RO’Y BERADIGAN O’ZGARISHLAR
//THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF
PEDAGOGY. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 50-55.
7.
Muratbayevna, Dauletova Gozal, and Madaminova Nargiza Qurbanbayevna.
"BOLANING RIVOJLANISH DAVRI PSIXOLOGIYASI." Scientific Impulse 1.1 (2022):
33-35.
8.
Dauletova, G. M. "Personality development in adolescence." Science and Education in
Karakalpakstan 114 (2023).
9.
Даулетова, Г. (2023). ЎСМИРЛИК ЁШИДА ШАХСНИНГ РИВОЖЛАНИШИ.
Журнал «Вестник физической культуры и спорта» Нукусского филиала Узбекского
государственного университета физической культуры и спорта, 1(1), 102–105.
извлечено от https://science.uzdjtsunf.uz/index.php/science/article/view/194
10.
Dauletova, G. M. "O’SMIRLIK YOSHDAGI PSIXOLOGIK O’ZGARISHLAR."
ХАБАРШЫСЫ 3 (2022): 81.
