Патология сельскохозяйственных животных проверка на краску

inLibrary
Google Scholar
Журнал:
Выпуск:
CC BY f
28-29
0
0
Поделиться
Джураев, О. (2023). Патология сельскохозяйственных животных проверка на краску. in Library, 4(4), 28–29. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/30505
Олимжон Джураев, Ветеринарный научно-исследовательский институт

Ветеринарный научно-исследовательский институт, заведующий лабораторией патоморфологии, кандидат ветеринарных наук, старший научный сотрудник

Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В стате приведены данные о научно-практическом значении патолого-анатомического вскрытия как объективного и легко доступного для практических ветеринарных специалистов метода диагностики незаразных и заразных заболеваний. Освещены сведения по месту, времени и организации вскрытия, инструментов для вскрытия, меры личной профилактике, а также утилизации и уничтожению трупов животных.

Похожие статьи


background image

28

#12 (181) 2022

VETERINARIYA

MEDITSINASI

АНАТОМИЯ ВА ПАТФИЗИОЛОГИЯ

Majburiy so‘yilgan yoki o‘lgan hayvonlarning jasadini

yorib tekshirish (sinonimlari – seksiya, autopsiya, obduksiya)

- veterinariya mutaxassislari uchun yuqumsiz va yuqumli ka-

salliklarga tashxis qo‘yishda xolisona baho beruvchi va qiyin

bo‘lmagan usullardan biridir.

Qishloq xo‘jaligi hayvonlarini patologoanatomik yorib

tekshirish usuli diagnostika, ya’ni kasallikni aniqlash,

sud-veterinariya ekspertizasi va ilmiy tadqiqotlar maqsa-

dida o‘tkaziladi. Diagnostik yorishning maqsadi – hayvon

o‘limining sababini aniqlash, qo‘yilgan klinik diagnoz va

bajarilgan davolash tadbirlarining to‘g‘riligini tekshirishdir.

Bunda past qiymatli hayvonlarni diagnostik yorishni veter-

inariya mutaxassisi bir o‘zi o‘tkazishi mumkin, biroq qim-

matbaho hayvonlarni tajribali vetvrachlar va xo‘jalik va-

killari ishtirokidagi komissiya tekshiradi. Sud-veterinariya

ekspertizasida yorib tekshirish tergov organlari yoki sudning

qaroriga muvofi q o‘tkaziladi. Bunda xo‘jalik hamda hokimi-

yatning tegishli vakillari qatnashishlari shart. Ilmiy tadqiqot-

lar sifatida o‘tkaziladigan yorib tekshirish ishlari esa aniq bir

maq sadda hamda tegishli a’zolar va to‘qimа larning chuqur

va atrofl icha o‘rganilishi bilan farq qiladi.

Yorib tekshirishning bunday toifalanishi, albatta, ma’lum

darajada shartlidir, chunki diagnostik yorishning natijalari

ko‘pincha sud-veterinariya ekspertizasi uchun yoki ilmiy

ahamiyatga va, aksincha, sud-veterinariya ekspertizasi xulo-

salari diagnostik mohiyatga ega bo‘lishi mumkin. Shu tufay-

li, yorib tekshirishning ilmiy-amaliy ahamiyati juda katta va

ko‘p qirralidir.

Birinchidan, jasadlarni mohirona tekshirish barcha

a’zolar va tizimlardagi morfologik o‘zgarishlarning xususi-

yatlarini aniqlashga imkon beradi. Yorib ko‘rish natijalarini

klinik-epizootologik ma’lumotlar bilan taqqoslab, asosiy

kasallik, uning asoratlari va qo‘shimcha kasalliklarni tez

va to‘g‘ri aniqlash mumkin. Bu esa, o‘z navbatida, davo-

lash-profi laktika tadbirlarini tegishli tarzda va o‘z vaqtida

tashkil etishga hamda hayvonlar o‘limining oldini olishga

sharoit yaratadi. Keyingi yillarda chorvachilik texnologi-

yalarining rivojlanishi va xorijdan keltirilayotgan qishloq

xo‘jaligi hayvonlari bosh sonining tobora ortib borishi tufayli

patologoanatomik diagnostikaning ahamiyati yanada oshdi.

Binobarin, yorib tekshiruvchi mutaxassisning tajribasi ham-

da diagnozning tez va to‘g‘ri aniqlanishi yuqumli kasalliklar

tarqalishining oldini olishga, yuqumsiz kasalliklarning esa

sabablarini bartaraf etishga imkon tug‘diradi.

Ikkinchidan, klinik tashxis va davolash natijalarini

patologoanatomik nazorat etish yo‘l qo‘yilgan xatolarni

aniqlashni va veterinariya xodimlari malakasining oshishi-

ni osonlashtiradi. Hatto, eng yaxshi tibbiyot muassasalarida

O.A.Djurayev,

v.f.n., laboratoriya mudiri,

Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti

UDK 619.616:591.8

QISHLOQ XO‘JALIGI HAYVONLARINI PATOLOGOANATOMIK

YORIB TEKSHIRISH

Аннотация

В

стате приведены данные о научно-практическом значении

патолого-анатомического вскрытия как объективного и легко

доступного для практических ветеринарных специалистов

метода диагностики незаразных и заразных заболеваний.

Освещены сведения по месту, времени и организации вскрытия,

инструментов для вскрытия, меры личной профилактике, а

также утилизации и уничтожению трупов животных.

Annotation

The article presens data on the scientifi c and practical

signifi cance of pathological and anatomical autopsy as an objective

and easily accessible method for diagnosing non-contagious and

contagious diseases for practical veterinary specialists. Information

on the organization of the autopsy, time, place and tools for autopsy,

personal prevention, as well as disposal and destruction of corpses

are covered.

Kalit so‘zlar:

yorib tekshirish, sud-veterinariya ekspertizasi, ilmiy tadqiqotlar, prozektoriy, diagnostika, ichki a’zolar, morfologik

o‘zgarishlar, seksion to‘plam, dezinfeksiya.

ham klinik va patologoanatomik tashxislar orasida 10-12

foizgacha tafovut borligini unutmaslik lozim. Demak, no-

to‘g‘ri qo‘yilgan klinik diagnozlarning va veterinariya xo-

dimlari yo‘l qo‘ygan xato-kamchiliklarning o‘rtacha foizini

bilmay turib, davolash-profi laktika tadbirlarining yaxshilan-

ishiga erishish mushkul. Shu munosabat bilan G.V.Shorning

“Patologik anatomiya - klinikasiz, klinika esa - patologik

anatomiyasiz – mantiqsizdir” degan iborasini doimo yodda

tutish zarur (“О смерти человека”, М., 1925, с. 7).

Uchinchidan, yorib tekshirish hayvonlar a’zolarning

vazifasi va tuzilishining birligi, fi ziologik va patologik jaray-

onlarning hamda organizm va tashqi muhit sharoitlarining

o‘zaro bog‘liqligi to‘g‘risidagi veterinariya mutaxassisining

fi krlash qobiliyatini boyitadi va kengaytiradi.

Bundan tashqari, veterinariya amaliyotining xodim-

lari yorib tekshirishdagi qiziqarli topilmalar, kamdan-kam

uchraydigan patologik holatlar va ayrim kasalliklar

(o‘smalar, leykozlar, moddalar almashinuvi kasalliklari va

boshq.) bo‘yicha veterinariya fanini boyitish imkoniyatiga

ega.

Mazkur maqola yuqorida keltirilgan ma’lumotlarni ino-

batga olib hamda amaliy veterinariya mutaxassislarining ta-

lablari va ishlash sharoitlaridan kelib chiqib tayyorlandi.

Yorib tekshirishni tashkil etish

Tasdiqlangan amaldagi qonun-qoidalarga muvofi q,

o‘lgan hayvonlarni yorib tekshirish va xulosa berishga faqat-

gina davlat veterinariya xizmati hamda xo‘jaliklarning veter-

inariya mutaxassislari haqlidirlar. Bunda, har bir alohida ho-

latda va doimo, veterinariya-sanitariya qoidalari va shaxsiy

gigiyenaga qat’iy rioya qilish hamda infeksiya tarqalishining

oldini olish zarur.

Yorib tekshirishning joyi va vaqti

Hayvonlar jasadlarini yorib tekshirish uchun maxsus

jihozlangan bino (prozektoriy) veterinariya institutlari, res-

publika va viloyatlar veterinariya laboratoriyalarida bor, xo-

los. Ishlab chiqarishdagi veterinariya amaliyoti xodimlari esa

yorib tekshirishni biotermik yoki yangi qazilgan chuqurlar

oldida, ko‘pincha esa chorvachilik fermasining hududi yoki

bo‘sh turgan binosida bajarishadi. Iqlimning mo‘tadil payt-

larida jasadlarni patologoanatomik tekshirish unchalik mua-

mmo tug‘dirmaydi, ammo yomg‘ir-qorli havolarda yorib,

to‘liq tekshirish bir qadar qiyinchiliklarga olib keladi. Bino-

barin, chorvachilik fermalarida asfalt yoki beton poli mav-

jud hamda seksiya stoli, zarur asbob-uskunalar va so‘ruvchi

ventilyatsiya bilan jihozlangan xona ham qurish maqsadga

muvofi qdir.

Bunday sharoitlarning mavjudligi veterinariya xodimin-

ing ishini yengillashtiradi, patologoanatomik tekshirishni


background image

29

#12 (181) 2022

VETERINARIYA

MEDITSINASI

АНАТОМИЯ ВА ПАТФИЗИОЛОГИЯ

hamda dezinfeksiya tadbirlarini to‘liq va atrofl icha bajarish-

ga imkon yaratadi.

Yorib tekshirish jarayonini kunduzgi tabiiy yorug‘lik-

da bajarish maqsadga muvofi qdir, chunki bunda a’zo va

to‘qimalarning rangidagi o‘zgarishlarni aniqlash oson ke-

chadi. Biroq, kechiktirib bo‘lmaydigan paytlarda sun’iy

yorug‘likda yorib ko‘rish va ikkinchi kuni ma’lum muhitda

saqlangan ichki a’zolarni qaytadan tekshirib, bayonnomaga

zarur tuzatishlar kiritish mumkin.

Brusellyoz, tuberkulyoz va paratuberkulyozga diagnos-

tik maqsadda, shuningdek turli sabablar bilan brak qilingan,

hayvonlarni so‘yish va patologoanatomik tekshirish sanitari-

ya qushxonalari hamda chorvachilik fermalaridagi so‘yish

maydonchalarida amalga oshiriladi.

Yorib tekshirish asbob-uskunalari

Diagnostik yorib tekshirishlarda anatomik yoki seksion

to‘plamdan foydalaniladi. Mazkur to‘plamda turli hayvonlar

jasadlarini to‘liq yorish uchun zarur bo‘lgan barcha asboblar

mavjud. Biroq, bunday to‘plam yo‘qligida, seksiya yoki am-

putatsiya uchun katta pichoq, ichak qaychisi, yassi yoki yoy-

simon arracha, metall dastali bolg‘acha-boltacha, anatomik

pinset va o‘lchov lineykasi-dan iborat asboblar to‘plamini

veterinariya mutaxassisining o‘zi tayyorlashi mumkin. Bun-

da, shuningdek, yodning 5% li spirtli eritmasi, bint va qay-

roqtosh bo‘lishi zarur. Yorish asboblari doimo charxlangan

bo‘lishi shart.

Yorib tekshirishni tugatgandan so‘ng asboblar yaxshilab

yuviladi va o‘yuvchi natriy, xloramin, formalin kabi eritmalar

bilan dezinfeksiyalanadi, zoonoz kasalliklarda esa, bundan

tashqari, asboblarni qaynatish va artib quritish zarur. Seksiya

asboblari quruq joyda saqlanadi.

Jihozlangan maxsus yorish binolarida yuqorida keltiril-

gan asboblardan tashqari miya pichog‘i, tugmali va qovurg‘a

qaychilari, suyaktutqich qisqichlar, yassi iskana, zond, suyak

kesish uchun taxtakach, lupa, o‘lchov silindrlari, tarozi,

spirtovka, surtma va bosmalar tayyorlash uchun yog‘sizlan-

tirilgan buyum oynachalari, shuningdek patmaterialni fi k-

satsiya qilish va muzey preparatlarini saqlash uchun shisha

bankalar va sirlangan idishlar bo‘lishi shart.

Shaxsiy xavfsizlik va mehnatni muhofaza qilish

qoidalariga rioya etish

Patologoanatomik tekshirish jarayonida infeksiyaning

tarqalishi va yorib tekshiruvchi hamda uning yordamchila-

riga zoonoz kasalliklar yuqishining oldini olish uchun bar-

cha veterinariya-sanitariya qoidalariga qat’iy amal qilish

shart. Buning uchun, avvalo, molboqar-cho‘ponlar va joy-

lardagi veterinariya xodimlaridan hayvonnning kasallanishi

va o‘limi haqidagi ma’lumotlar aniqlanadi. Xuddi shunday

klinikali kasal hayvonlar mavjud bo‘lsa, ular to‘liq ko‘rikdan

o‘tkaziladi. Anamnez va klinik ko‘rik natijalari asosida bir-

lamchi (taxminiy) xulosaga kelish - yorib tekshirish jarayoni-

da profi laktika va veterinariya-sanitariya qoidalari bo‘yicha

tegishli tarzda zarur choralarni ko‘rishga imkon yaratadi.

Kuydirgi kasalligiga gumon qilinganda mikroskopik tek-

shirishlarda istisno qilinmaguncha jasad yorilmaydi. Kuydirgi-

ning ichak formasida oshqozon-ichaklar tizimining meteorizmi

oqibatida ko‘pincha sepsis jarayonlari rivojlanmay kasal hay-

vonlar o‘lishi sababli periferik qonning mikroskopiyasi salbiy

natija berishi mumkin. Bunday hollarda qorin bo‘shlig‘ini eh-

tiyotkorlik bilan yorib, kuydirgi karbunkullari odatda rivojla-

nadigan taloq va yo‘g‘on ichaklarning holati o‘rganiladi.

Zoonoz kasalliklarga gumon qilingan yoki eski jasadlar-

ni yorish uchun, qoidaga muvofi q, rezina qo‘lqoplar bilan

ishlash kerak. Yorib tekshiruvchi va uning yordamchilari xa-

lat, kleyonkali yenglar va fartuk kiyishlari shart. Dezinfek-

siya eritmalari bilan ishlov berilganda sifati buzilmaydigan

charm yoki rezina etik kiyish maqsadga muvofi qdir.

Yorib tekshirish jarayonida qo‘l yaralansa, ish to‘xtatila-

di, qo‘llar (qo‘lqoplar) sovun bilan yaxshilab yuviladi, yaraga

yodning 5% li spirtli eritmasi bilan ishlov beriladi. Shundan

so‘ng yarani bint bilan bog‘lab, ustidan qo‘lqop kiyiladi va

yorish davom ettiriladi.

Yorib tekshirishni tugatib, jasad yig‘ishtirib olingandan

keyin qo‘llar (qo‘lqoplar), yenglar, fartuk va etiklar sovun bi-

lan yaxshilab yuviladi. Shuningdek, ular yechilgandan so‘ng,

xloraminning 2 % li eritmasi, o‘yuvchi natriy (2%), lizol (3-

5%) yoki sovunli-karbolli aralashma bilan dezin-feksiyalana-

di. Xuddi shu eritmalar bilan foydalanilgan asboblar va yorib

tekshirilgan joy ham dezinfeksiya qilinadi.

Prozektoriyda chekish, ovqatlanish va turli suyuqlik

ichish qat’iy ta’qiqlanadi. Yorib tekshirishda yordam berish

uchun jalb qilingan shaxslarga shaxsiy profi laktika qoidalari

tushuntirilishi kerak. Jasadni yorib tekshirish jarayonida qu-

turish, kuydirgi yoki boshqa zoonoz kasalliklar bilan zararla-

nish ehtimoliga gumon qilinganda, juda tezlik bilan tegishli

tibbiyot muassasasiga murojaat qilish shart.

Jasadni utilizatsiya qilish va yo‘qotish

Jasadni utilizatsiya qilish nafaqat veterinariya-sanitariya

ahamiyatiga ega, balki bunda hayvonlar uchun yuqori sifat-

li oqsilli ozuqa, texnikaviy yog‘, teri-charm xomashyosi va

boshqa mahsulotlar olish imkoniyati mavjud. Utilizatsiya

korxonalarida hayvonlar jasadlariga ishlov berilib, tarkibida

60-63 % oqsil, 10-13 % yog‘ va 14-18 % mineral moddalar

mavjud go‘sht-suyak uni tayyorlanadi. Amaldagi veterinari-

ya qoidalariga muvofi q, yuqumsiz kasalliklardan o‘lgan hay-

vonlarning terisi ajratib olinadi.

Biroq, kuydirgi, manqa (sap), quturish, yomonsifat-

li shish (злокачественный отёк), emfi zematoz karbunkul,

qo‘ylar bradzoti, qoramol va cho‘chqalarning o‘lati, otlarn-

ing yuqumli anemiyasi va limfangoit kasalliklaridan o‘lgan

hayvonlarning terisini ajratish qat’iyan man qilinadi.

Yuqumli kasalliklardan o‘lgan va utilizatsiya qilish

imkoniyati bo‘lmagan jasadlar veterinariya xodimlarining

nazorati ostida kuydirish, hayvonlar qabristoniga ko‘mish

yoki biotermik chuqurlarga tashlash yo‘llari orqali yo‘qoti-

ladi. Jasadlarni ko‘mish 2 metrdan kam bo‘lmagan chuqur-

likda bajariladi va bunda chuqur oldidagi jasad qo‘yilgan

yerning bir qatlam tuprog‘i jasad bilan birga chuqurga ko‘mi-

ladi. Yorib tekshirish bino ichida bajarilgan bo‘lsa, jasadni

yig‘ishtirib olib, mexanik tozalashdan so‘ng stollar, pol ham-

da ifl oslangan barcha buyum va jihozlar 3-5 % li kaustik

soda, xloramin yoki xlorli ohak eritmalari bilan dezinfeksiya

qilinadi.

Kuydirgi, emfi zematoz karbunkul va boshqa xavfl i

yuqumli kasalliklardan o‘lgan yoki shubha qilinayotgan hay-

vonlarning jasadini yoqib yo‘qotish shart. Bunda chuqurga

jasadning ostidan o‘tin tashlanib, ustidan mazut, dizel yo-

qilg‘isi, kerosin yoki benzin quyiladi va kuyib, kul qolguncha

yoqiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:

1. Акулов А.В. и соавт. “Патологоанатомическая диагностика

болезней крупного рогатого скота”. – М., “Агропромиздат”, 1987, 399 с.

2. Ibodullayev F. “Qishloq xo‘jalik hayvonlarining patologik anatomi-

yasi”. – T., “O‘zbekiston”, 2000, 420 s.

3. “Лабораторные исследования в ветеринарии”. Под ред.

Б.И.Антонова. – М., “Агропромиздат”, 1986, 352 с.

4. Меркулов Г.А. “Курс патологогистологической техники”.

– М.”Медгиз”, 1976, 340 с.

5. “Патологическая анатомия селскохозяйственных животных”.

Под ред. В.П.Шишкова и Н.А.Налетова. – М.,”Колос”, 1980, 440 с.

Библиографические ссылки

Акулов А.В. и соавт. “Патологоанатомическая диагностика болезней крупного рогатого скота”. – М., “Агропромиздат”, 1987, 399 с.

Ibodullayev F. “Qishloq xo‘jalik hayvonlarining patologik anatomiyasi”. – T., “O‘zbekiston”, 2000, 420 s.

“Лабораторные исследования в ветеринарии”. Под ред. Б.И.Антонова. – М., “Агропромиздат”, 1986, 352 с.

Меркулов Г.А. “Курс патологогистологической техники”. – М.”Медгиз”, 1976, 340 с.

“Патологическая анатомия селскохозяйственных животных”. Под ред. В.П.Шишкова и Н.А.Налетова. – М.,”Колос”, 1980, 440 с.

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов