Mart, 2025-Yil
448
FAYZULLA XO’JAYEV ILMIY FAOLIYATINING DASTLABKI DAVRI
Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
Rahimova Nigina
https://doi.org/10.5281/zenodo.15098872
Annotatsiya. Ushbu maqolada XX asr boshlarida Buxoro siyosiy maydonida eng ko’zga
ko’ringan shaxslardan biri Fayzulla Xo’jayevning faoliyati haqida to’xtalib o’tamiz. Fayzulla
Xo’jayev Yosh buxorolik jadidlar yetakchilaridan biri, Fayzulla Xoʻjayev davlat arbobi, tarixchi
va iqtisodchi olim, publitsist, jurnalist sifatida samarali ijod qilgani, Oʻzbek va rus tillarida
oʻzidan boy ilmiy meros qoldirgani haqida malumotlarni keltirib o’tamiz.
Kalit so’zlar: Ubaydulloxo’ja, Peshku, Zandane, Saidmurod, Xo’jayev, Novgorod,
Markaziy Osiyo, Ark, Kalon minorasi, Fitrat, Yevropa, Turkmaniston, Hindiston, Xitoy, Yaqin
Sharq, Turkiya, Misr, Britaniya, kapitalizm.
Fayzulla Xo’jayev Ubaydullaxo’ja o’g’li. 1896- yil 1- iyulda Buxoro shahrida amirlik
hududidagi yirik savdogar Ubaydulloxo’ja Qosimxo’ja o’g’li (1859-1912) oilasida dunyoga
keladi. Uning onasi Rayhon Saidmurod qizi 1871\1882-1938) Peshku Tumanidagi Zandane
qishlog’idan bo’lib bu mushtipar ayol oddiy dehqon oilasida voyaga yetgan edi. Xo‘jayevlar oilasi
Buyuk Ipak yo‘li orqali O‘rta Osiyoni Rossiya, Xitoy, Hindiston va Yaqin Sharq bilan bog‘lovchi
savdo yo‘nalishlarida katta boylik to‘plagan edi. Oilaning “Xo‘jayev” familiyasi—“xo‘ja” yoki
“xoja” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, ular o‘zlarini ilk islomiy konvertlar avlodlari deb
hisoblashgan. Bu esa ularning Buxoro jamiyatidagi ijtimoiy nufuzini oshirgan. Fayzullaning otasi
Ubaydulla Xo‘jayev XIX-asr oxirida oilaviy savdo ishlarini yanada kengaytirib, Rossiyaning
sanoat markazlari bilan aloqalar o‘rnatgan va Buxoroda katta yer-mulk egasiga aylangan edi.
Xo‘jayevlar oilasi bir nechta karvonsaroylar (savdo postlari va mehmonxonalar), keng qamrovli
qishloq xo‘jaligi yerlari va Moskvada hamda Nijniy Novgorodda tijorat vakolatxonalariga ega
bo‘lgan. Ushbu tijoriy imperiya yosh Fayzullaga moddiy farovonlik va ijtimoiy afzalliklar
yaratgan bo‘lsa-da, uning oilasi an’anaviy tuzilmalar va zamonaviy kapitalistik munosabatlar
o‘rtasida qolgan Markaziy Osiyo burjuaziyasining vakillaridan biri edi. Bu esa keyinchalik uning
siyosiy qarashlari va tanlovlariga katta ta’sir ko‘rsatdi. Fayzulla bolaligini Buxoro shahrida
o‘tkazdi. Bu davrda Buxoro hali ham an’anaviy boshqaruv tizimiga asoslangan bo‘lib, amir
Abdulahadxon (1885-1910) va uning o‘g‘li Olimxon (1910-1920) hukmronlik qilgan davr edi.
Mart, 2025-Yil
449
Garchi Rossiyaning ta’siri kuchayib borsa-da, shahar o‘rta asrlarga xos ijtimoiy tuzilma va
madaniy urf-odatlarni saqlab qolgan edi. Buxoro o‘sha davrda islomiy ta’lim va madaniyat
markazlaridan biri bo‘lib, yosh Fayzulla shahar ko‘chalari va bozorlarida yurib, uning boy tarixiy
va madaniy merosini o‘zlashtirib ulg‘aygan. U qadimiy Ark qal’asi, Kalon minorasi va ko‘plab
madrasalarni o‘z ichiga olgan shahar me’morchiligi go‘zalligiga guvoh bo‘lgan. Shuningdek,
Buxoro she’riyat, musiqa va hunarmandchilik kabi san’at turlarining markazi hisoblangan. Ammo
Fayzullaning bolaligi Buxoro jamiyatining chuqur inqirozi bilan ham o‘tgan. Amirlikning eskirgan
siyosiy tizimi, iqtisodiy turg‘unlik va madaniy izolyatsiya sharoitlari Rossiya imperiyasining
mintaqaviy ta’siri kuchayib borayotgan bir paytda tobora yaqqolroq sezila boshlagan edi. Aynan
shu ziddiyat—Buxoroning buyuk o‘tmishi va og‘ir hozirgi holati—Xo‘jayevning keyingi siyosiy
qarashlarining asosiy mavzularidan biriga aylandi. Boshlang‘ich ta’lim Xo’jayevning ta’lim olishi
uning hayotidagi dualistik (ikkilamchi) xarakterni aks ettirardi. U dastlab an’anaviy islomiy ta’lim
olgan. U maktabda (boshlang‘ich ta’lim muassasasi) arab tilini o‘rgangan, Qur’onni yod olgan va
asosiy diniy bilimlarni o‘zlashtirgan. Ushbu ta’lim unga Markaziy Osiyo madaniyatining asosi
bo‘lgan fors-arab intellektual an’analarini chuqur anglash imkoniyatini bergan. Ammo Fayzulla
Xo‘jayev ko‘plab tengdoshlaridan farqli o‘laroq, faqatgina an’anaviy diniy ta’lim bilan cheklanib
qolmadi. Uning otasi savdo aloqalari va ilg‘or dunyoqarashi tufayli o‘g‘liga zamonaviy bilim olish
imkoniyatini yaratdi. 1908-yilga kelib, Fayzulla Buxorodagi islohotchi ziyolilar tomonidan tashkil
etilgan “yangi usul” (usul-i jadid) maktabida tahsil ola boshladi. Bu maktablar diniy ta’lim bilan
birga dunyoviy fanlarni ham o’rgatgan bo’lib, Markaziy Osiyodagi Jadidchilik harakatining ta’lim
sohasidagi muhim qismiga aylangan edi. Xo’jayevning yangi uslubdagi bilim olishga bo’lgan
intilishi uning keyinchalik modernizatsiya va islohot tarafdori bo’lishiga ta’sir ko’rsatdi. Yosh
Fayzulla Xo’jayevning ta’limi nihoyatda zukko o’quvchi bo’lib, tezda rus tilini o’rgandi va
matematika, geografiya hamda tarix fanlariga qiziqishini namoyon qildi. Uning til o’rganish
qobiliyati juda rivojlangan edi – u keyinchalik o’zbek, tojik, arab va rus tillarida bemalol so’zlasha
oladigan bo’ldi, shuningdek, bir nechta Yevropa tillari bo’yicha ham bilim oldi. Bu esa uning turli
madaniy ta’sirlar chorrahasida shakllangan shaxs ekanligini ko’rsatadi. Shakllanishga ta’sir
ko’rsatgan omillar: Birinchidan, uning otasi savdogarlik bilan shug’ullanganligi tufayli u
bolaligidan rus madaniyati va zamonaviy iqtisodiy tamoyillar bilan tanishdi. Shu bilan birga, u
an’anaviy diniy ta’lim ham oldi. Bu ikki dunyo – ya’ni zamonaviy va an’anaviy dunyo o’rtasidagi
ziddiyat va bog’liqlik uning dunyoqarashida muhim o’rin tutdi. Ikkinchidan, Xo‘jayev tahsil olgan
maktabdagi jadidchilik ruhidagi muhit ham unga katta ta’sir ko‘rsatdi.
Mart, 2025-Yil
450
Ayniqsa, Abdurauf Fitrat kabi o’qituvchilar uni islomni zamonaviy talqin qilishga, amirlik
rejimini tanqidiy baholashga o’rgatdi. Bu jadid ziyolilari islom jamiyatlari ilm-fan, ta’lim va
siyosiy islohotlarni tanlab qabul qilishi kerakligini ta’kidlab, madaniy va diniy qadriyatlarni saqlab
qolish muhimligini uqtirishdi. Fayzullo bolalik chogida eski usuldagi maktabga qatnab, savod
chiqaradi va buxoro madrasalaridan birida ikki yil talim olib Qur’oni Karimni yod oladi. Fayzulla
10 yoshdan sal oshganda otasi uni Maskvaga olib boradi.Bu paytda Maskva ko’chalarida birinchi
rus inqilobi harakati hali so’nmagan edi. Besh yil Maskvada o’tgan davr 1907-1912yil
Fayzullaning hayotida o’chmas iz qoldirdi. Bu yerda u xususiy muallimlar qo’lida ta’lim oladi.
Bungacha madrasa tahsili orqali sharq madaniyatidan ancha muncha xabardor bo’lgan
zakiy o’spirin endi Yevropa va Rassiya urf-odatlari ularning tartiblari bilan tanishadi. Fayzulla
yoshligidanoq o’zbek, tojik, rus, tillarini bir xilda mukammal bilar edi. Zamondoshlarinig
guvohlik berishicha Fayzullo Xo’jayev hatto nemis tilida ham o’z fikrini ravon bayon eta olardi.
Sharq-u G’arb ta’limini mukammal egallagan Fayzullagabu bilim juda as qotadi va qo’l
keladi. U XX asr boshlarida inqilob maydoniga kirib kelgan Buxoro va Turkiston yoshlari
o’rtasida chuqur bilimga ega bo’lgan zukko shaxs edi. Fayzullo Xo’jayevning atoqli davlat arbobi
bo’lib shakllanishida yoshligida olgan ta’limining o’rni bo’lakcha bo’lgan. . Ular Turkiya, Misr
va Britaniya Hindistonidagi modernizatsiya jarayonlarini Markaziy Osiyo uchun namunaviy
model sifatida ko’rib chiqishardi. Uchinchidan, uning otasi Ubaydulla Xo‘jayev Buxoradagi
dastlabki islohotchi doiralar bilan aloqada bo‘lib, ilg‘or g‘oyalarga moddiy ko‘mak ko‘rsatgan. Bu
oilaviy muhit yosh Fayzullaning ijtimoiy va siyosiy masalalarga qiziqishiga turtki bo’ldi.
To‘rtinchidan, Xo‘jayevning yoshlik yillari Rossiya imperiyasida, jumladan, Markaziy
Osiyoda kuchayib borayotgan siyosiy harakatlar davriga to‘g‘ri keldi. 1905-yilgi Rossiya inqilobi
asosan imperiyaning Yevropa qismiga ta’sir qilgan bo’lsa-da, uning aks-sadolari Markaziy
Osiyoga ham yetib keldi. Konstitutsion harakatlar, milliy uyg’onish g’oyalari va inqilobiy
mafkuralar Rossiya, Usmonli imperiyasi, Eronga va boshqa mamlakatlarga tarqalib, savdo
yo’llari, chet elda o’qib qaytgan talabalarning hikoyalari hamda yashirin nashrlar orqali Buxoraga
ham kirib kela boshladi. Bu esa Xo’jayevning siyosiy ongining shakllanishiga sezilarli hissa
qo’shdi. Fayzulla Xo’jayevning siyosiy shakllanishini to’g’ri tushunish uchun Buxoro
amirligining XIX-XX asr boshlaridagi holatiga e’tibor qaratish lozim. Buxoro amirligi asrlar
davomida yashab kelgan islomiy davlat bo‘lib, uning hududlari bugungi O‘zbekiston, Tojikiston
va Turkmanistonning ayrim qismlarini qamrab olgan. Xo’jayev tug’ilgan davrga kelib, amirlik
Rossiya imperiyasi tarkibidagi yarim mustaqil protektoratga aylangan edi. 1868-yilda Rossiya
bilan bo’lgan harbiy to’qnashuvlar natijasida Buxoro amiri rus hukmronligini tan olishga majbur
Mart, 2025-Yil
451
bo’ldi. Amirlik siyosiy jihatdan o’rta asrlarga xos tuzilishga ega edi. Uning boshida mutlaq
hokimiyat sohibi – amir turar va o’zini islom himoyachisi sifatida taqdim etardi. Amirga bevosita
bo’ysunadigan rasmiylar, diniy ulamolar va qabila boshliqlari ijtimoiy-siyosiy tizimning muhim
qismlarini tashkil qilardi. Yuridik tizim islom shariatiga asoslangan bolib, ulamolar jamiyatda
katta ta’sirga ega edi. Iqtisodiy jihatdan Buxoro amirligi asosan dehqonchilik, hunarmandchilik va
uzoq masofalarga savdo qilish bilan shug‘ullanardi. Soliq yukining og’irligi va amaldorlarning
adolatsizligidan eng ko’p jabr ko’rgan qatlam esa oddiy dehqonlar va shahar kambag’allari edi.
Bu siyosiy va iqtisodiy holat Buxoro amirligi ichida islohot zaruriyati haqidagi fikrlarning
ortishiga olib keldi. Aynan shunday muhitda Xo’jayev o’zining dastlabki siyosiy qarashlarini
shakllantira boshlagan edi. Buxoro amirligidagi ijtimoiy tuzilma va Rossiya ta’siri. Jamiyat qat’iy
ravishda turli tabaqalarga bo’lingan edi: hukmron tabaqa (jumladan, amir oilasi va yuqori
lavozimli amaldorlar), diniy ulamolar, savdogarlar, hunarmandlar, dehqonlar va ijtimoiy
ierarxiyaning eng quyi pog’onasida turgan qullar (garchi bu davrga kelib ularning soni kamaygan
bo’lsa ham). Buxoro boshqaruv tizimining eskirishi: Buxoro amirligining o’rta asrcha boshqaruv
tizimi qo’shni mintaqalardagi o’zgarishlardan tobora orqada qola boshladi. 1913 – yilda yosh
Fayzulla Buxoroga qaytdi va Amir siyosatiga qarshi kurash yo’liga kirdi. Fayzulla Xo’jayev
Buxoroni asriy qoloqlikdan taraqqiyot yo’liga olib chiqishini o’z oldiga asosiy maqsad qilib
qo’ydi. Buxoro Amirligi tobora qoloq davlatga aylanib borib qashshoqlik, jaxolat va zulmat
haqddan tashqari oshib ketgan bir davrda edi. Amir va amaldorlarning xalq ustiga haddan tashqari
jabr – zulmi keragidan ortiq soliqlarning ko’pligi oddiy xalqni tinka – madorini quritgan edi.
Buxoro amirligi boshqa davlatlar bilan savdo- sotiq munosabatlarini rivojlantirar ekan
boshqa davlatlarning O’rta Osiyoga qiziqishini yanada oshirib borar edi. Buxorodagi mavjud
cheklanmagan amir hokimyati hali hamon bor ekan ularga qarshi bir yoqadan bosh chiqarishga
yo’l qo’ymas edi. Bu esa xalq orasida kichik-kichik qo’zg’olonlar bo’lishiga sabab bo’lar edi.
Qo’zg’olonlar esa shavqatsizlik bilan bostirilar edi. Fayzulla Xo’jayev amirlikning bu
siyosatiga qarshi xalqda tug’ilgan norozilik sabablarini ochib bunday deb yozgan edi: “Huquqiy
garantiyalarining yo’qligi mahalliy kapitalizmning narmal rivojlanishi imkon bermasdi.
Kapitalizmga qadar bunday eski tartiblar amaldorlarni “boqish” butun ruhoniylar va unga chekka
o’lkalardagi qabila va urug’larning feudal boshliqlariga tayanib ishlash odatini Amir hukumati
zo’r berib qo’llab – quvvatlayotganligi Buxoroning progressiy rivojlanish yo’lini to’sib turgan kata
g’ov edi” deb takidlaydi. Tobora jarlikka kirib borayotgan amirlik buni bila turib qo’lidan hech
narsa kelaolmayotgan oddiy xalq yana qator siyosiy xatoliklarga yo’l qo’yayotgan amir, bugun
bo’lmasa erta taxt qo’lidan ketishini bilardi.
Mart, 2025-Yil
452
Bunday sharoitda Fayzulla Xo’jayev dehqonlar timsolida Amirlik hokimyatiga qarshi
muvoffaqiyat bilan uyushgan holda kurak olib boradigan revalutsion kuchini ko’ra olmas edi
Xo’jayev Amir zamonida son jihatidan ham salmoq jihatidan ham juda ozchilikni tashkil etgan
ishchilar sinifi to’rsida mutlaqo tasavvurga ega emas edi. Mana shuning uchun ham Xo’jayevning
fikricha o’sh vaqtda Buxoroda Amirlik siyosatiga qarshi birgalikda kurash olib borishi mumkin
bo’lgan birdan bir kuch jadidlar harakati edi. Jadidlar harakatiga amirning o’zi qarshi bo’lgan
chunki jadidlar boshlig’i bo’lmish Xo’jayev 1913 – yil otasi bilan haj safariga boradi va otasi o’sha
yerda vafot etadi. O’ligini olib kelayotgan yosh Fayzullani Buxoro sarbozlari shaharga
kirgizishmaydi. Shunda Fayzulla amir oldiga kirib otasini shu yerning yirik savdogarlaridan
hattoki siyosiy masalalarda ham aralasha oladigan bir Buxoroning o’g’loni bo’la turib nima uchun
Buxoroda ko’milmasligi bunga ruxsat yo’qligini talab qiladi. Shunda Amirlik kursisida o’tirgan
Sayid Olimxonni bu gaplari bilan hadik siratib qo’yadi. Amirning Fayzulladan hadiksirashining
sababi ham shundan edi. Rossiyada fevral inqilob g’alaba qo’zongandan keyin 1917 – yil aprelda
yosh Buxoroliklar Xo’jayev boshchiligida xalqqa bazibir demokratik erkinliklar berish kerakligini
to’g’risidagi talablar bilan amirga murojat qiladilar. Bu talablar Buroxoni taraqqiy ettirish uchun
sharoit yaratib berish xaqidagi talablar edi.
Xulosa qilib aytganda davlatimiz rahbari Sh. Mirziyoyevning “ Jadidlar merosi davlat
muzeyini tashkil etish to’g’risida” qaror qabul qilindi. Aynan Buxoro shahridagi tarixiy maskan
Xo’ja Gulrez ko’chasida joylashgan Hovli Poyon majmuasida “jadidlar merosi davlat muzeyi
tashkil etish bejiz emas. Bundan ko’zlangan maqsad o’zbek yoshlariga ma’rifatparvar jaded ota-
bobolarimiz boy merosini o’rganib Vatanimiz va Jahon tarixidagi muhim o’rni va ahamiyatini,
milliy istiqlolimizning manaviy asoslarini yaratishdagi hissasi va fidoyiliklari haqqoniy yoritish
hamda xalqimizga keng targ’ib qilishdir.
Foydalangan adabiyotlar:
1.
Р.А.НУРУЛЛИН, К. Х.ХАСАНОВ. Л.К. ШЕК
2.
ФАЙЗУЛЛА ХОДЖАЕВ ИЗБРАННБ1Е ТРУДБ1 В ТРЕХ ТОМАХ
3.
Q.Rajabov. Fayzulla Xo'jayev. Toshkent Abu matbuot-konsalt 2011.
4.
Fayzulla Xoʻjayev hayoti va faoliyati haqida yangi mulohazalar, T., 1997;
5.
Qahramon Rajabov. Fayzulla Xo’jayev. (tarixiy esse). ТОШКЕНТ «ABU MATBUOT-
KONSALT» 2011
Mart, 2025-Yil
453
6.
Ярашова, М. . (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ
ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ. Modern Science and Research, 3(10), 362–368.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901
7.
Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ
УСУЛЛАРИ. Modern Science and Research, 3(11), 782–787. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057
8.
Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf
Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari. Miasto
Przyszłości,
52,
622–625.
Retrieved
from
https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679
9.
Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA
ULAR BILAN BOG’LIQ ATAMALAR TAVSIFI. Modern Science and Research, 3(12),
621–632.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
10.
Ярашова, М. (2025). ПАРАНЖИ ВА УНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ. Modern
Science
and
Research,
4(1),
160–168.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60323
11.
Yarashova, M., Sa’dullayev, U., & Yo’ldosheva, F. (2025). BUXORO VOHASI
AYOLLARINING AN’ANAVIY BOSH KIYIMLARI- DO‘PPI VA RO‘MOL. Modern
Science
and
Research,
4(1),
600–607.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/64116
12.
Yarashova , M. ., & Sultonova, M. (2025). BUXORO VOHASI DAFN MAROSIMI
KIYIMLARI VA ULAR BILAN BOG’LIQ IRIM-SIRIMLAR. Modern Science and
Research, 4(1), 352–358. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
13.
Yarashova,
M.
(2025).
EDVARD
TAYLOR
–ETNOLOGIYADA
EVOLYUTSIONISTIK MAKTAB ASOSCHISI. Modern Science and Research, 4(2),
1005–1012.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
14.
Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:
YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV
TA’LIM. Modern Science and Research, 4(2), 73–80. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712
Mart, 2025-Yil
454
15.
Haqqulov,
M., Yarashova, M., & Yuldosheva, F. (2025). ТARIXIY
KARTOGRAFIYANING
ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA
TARAQQIYOTI. Modern Science and Research, 4(2), 81–91. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714
16.
Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. . (2025). O‘RTA ASRLARDA G‘ARBIY
YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O‘BYEKTI
AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI. Modern Science and
Research, 4(3), 122–131. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
17.
Yarashova , M. . (2025). IBN ARABIYNING INSON BORLIG‘IGA DOIR
QARASHLARI: ILM, RUH VA HAQIQAT. Общественные науки в современном
мире: теоретические и практические исследования, 4(1), 72–74. извлечено от
https://inlibrary.uz/index.php/zdif/article/view/64262
Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). РОЛЬ ХАНА УЗБЕКА В
РАСПРОСТРАНЕНИИ ИСЛАМА В ЗОЛОТОЙ ОРДЕ. Modern Science and Research,
4(3),
146–154.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
19.
Yuldosheva, F., Haqqulov, M., & Yarashova, M. (2025). QADIMGI TURKIY
XALQLARDA “QUT” MAROSIMI XUSUSIDA. Modern Science and Research, 4(3),
132–136.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
20.
Yuldosheva, F. . (2024). MIRZO ULUG’BEK KUTUBXONASI VA BUGUNGI
TAQDIRI. Modern Science and Research, 3(12), 741–749. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/-research/article/view/58564
21.
Yuldosheva , F. . (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR
O’ZBEK XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA. Modern Science and
Research, 3(11), 788–791. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
22.
Yuldosheva , F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI
TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA. GOLDEN
BRAIN,
1(16),
338–342.
Retrieved
from
Mart, 2025-Yil
455
23.
Yuldosheva , F. . (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z
TAQDIRINI ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH
DAVRINING RAMZI. Modern Science and Research, 4(1), 420–427. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/60832
24.
Yuldosheva, F. ., &Abdihamidova , F. . (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?.
Modern
Science
and
Research,
4(1),
359–366.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/63681
25.
Yuldosheva, F. . (2025). IBN BATTUTANING “SAYOHATNOMA” ASARI MUHIM
MANBA SIFATIDA. Modern Science and Research, 4(2), 573–580. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/66954
26.
Yarashova, M., Yuldosheva, F., &Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:
YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV
TA’LIM. Modern Science and Research, 4(2), 73–80. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712
27.
Haqqulov,
M., Yarashova, M., & Yuldosheva, F. (2025). ТARIXIY
KARTOGRAFIYANING ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA
TARAQQIYOTI. Modern Science and Research, 4(2), 81–91. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714
28.
Yuldosheva, F., Haqqulov, M., &Yarashova, M. (2025). QADIMGI TURKIY
XALQLARDA “QUT” MAROSIMI XUSUSIDA.
Modern Science and Research
,
4
(3),
132–136.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/72375 29
29.
Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA
O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science
and Research, 4(1), 177-186.
30.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ
ALLOMALARINING DIDAKTIK QARASHLARI. Modern Science and Research,
3(12), 985-993.
31.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI. Modern Science and Research, 3(12), 994-1003.
32.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI. Modern Science and Research, 3(12), 1228-1238.
Mart, 2025-Yil
456
33.
Toshpo'latova
Shaxnoza
Shuhratovna.
(2024).
ILK
UYG'ONISH
DAVRI
NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI
TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996
34.
Toshpo’latova, S. (2024). TARIX FANINI O’QITISHDA SAMARALI METODLAR.
Modern Science and Research, 3(11), 774-782.
35.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS. Журнал универсальных
научных исследований, 2(5), 453-462.
36.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR. Modern Science and Research,
3(5), 522-529.
37.
Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID
FIKRLAR. Modern Science and Research, 3(12), 353-361.
38.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot District.
Modern Science And Research, 3(5), 148-151.
39.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT. Modern Science and Research, 3(2), 447-450.
40.
Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of
Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology. SPAST Reports,
1(7).
41.
Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology. European Journal Of Innovation In
Nonformal Education, 4(3), 432-437.
42.
Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI. Innovations in Technology and
Science Education, 2(8), 1214-1222.
43.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani. Modern
Science and Research, 3(2), 87-93.
44.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara. Modern Science
and Research, 3(2), 1004-1011.
45.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics. Modern Science and Research, 3(2), 500-507.
46.
Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology. Modern Science and Research, 3(1),
504-510.
47.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life. American Journal of
Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769), 1(10), 655-659.
Mart, 2025-Yil
457
48.
Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of
Tajiks In The Works Of MS Andreyev. International Journal Of History And Political
Sciences, 3(12), 42-47.
49.
Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career. Modern Science and Research,
2(12), 801-807.
50.
Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony. International
Journal Of History And Political Sciences, 3(11), 17-23.
51.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF
THE WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI". Modern Science and Research,
2(9), 404-409.
52.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV. Modern Science and Research, 2(10), 291-
299.
53.
Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE
TAJIKS OF AFGHANISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 84-89.
54.
Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of
Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”. International Journal of Intellectual
Cultural Heritage, 3(1), 12-16.
55.
Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”
Marosimining Etnologik Tahlili. Scholar, 1(28), 395-401.
56.
Toshpo’latova, S., & Hoshimova, M. (2025). BERUNIY VA UNING DIDAKTIK
QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 344-351.
57.
Toshpo’latova, S. (2024). ILK UYG’ONISH DAVRI NAMOYONDALARNING
DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA
QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science and Research, 3(12), 643-651.
58.
Muyiddinov, B., Toshpo‘latova, S., & Gadayeva, M. (2025). TEMURIYLAR DAVRIDA
KUTUBXONACHILIK, HUJJATCHILIK VA ISH YURITISHNING O’ZIGA XOSLIGI.
Modern Science and Research, 4(2), 97-105.
59.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Muyiddinov, B. (2025). BO’LAJAK
O’QITUVCHILARNING
PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINI
TARKIB TOPTIRISH MODELI. Modern Science and Research, 4(2), 106-116.
Mart, 2025-Yil
458
60.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI
OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI. Modern Science and
Research, 4(2), 87-96.
61.
Toshpo‘latova, S. (2025). O’QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINI TARKIB TOPTIRISH MODELINING MAZMUNI VA
AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 581-590.
62.
Toshpo‘latova, S. (2025). BO’LAJAK TARIX O’QITUVCHILARINING PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK TAYYORGARLIGI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 235-245
