Том 4 № 8 (2025)
Статьи
O‘ZBEKISTONDA JAMG‘ARIB BORILADIGAN PENSIYA TA’MINOTI TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Ushbu tezisda O‘zbekiston Respublikasida jamg‘arib boriladigan pensiya ta’minoti tizimini takomillashtirish yo‘llari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Mavjud pensiya tizimining demografik, institutsional va iqtisodiy jihatdan barqarorligi muhokama etilib, asosiy muammolar – norasmiy bandlik, majburiy jamg‘arma badallarining sustligi, investitsiya faoliyatining pastligi kabi omillar yoritilgan. Muallif tomonidan pensiya hisoblarini raqamlashtirish, moliyaviy savodxonlikni oshirish, shuningdek pensiya jamg‘armalarini investitsiya faoliyatiga faol jalb etish orqali tizimning moliyaviy barqarorligini ta’minlash bo‘yicha takliflar ilgari surilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda ijtimoiy ta’minot tizimini isloh qilish va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan samarali strategiyalar ishlab chiqishda qo‘l keladi.
ИЧКИ ИШЛАР ОРГАНЛАРИНИНГ “МАҲАЛЛА ЕТТИЛИГИ” БИЛАН ҲАМКОРЛИГИНИНГ АСОСИЙ ЙЎНАЛИШЛАРИ
Ушбу мақолада ички ишлар органлари ҳодимлариниг маҳалла еттилиги ҳодимлари билан ҳамкорлиги, ташкил этиш асослари, асосий йўналишлари, маҳалла еттилигининг вазифалари, унинг қандай йўлга қўйилганлиги, ҳозирги кўриниши, ушбу соҳада амалга оширилаётган ишлар, камчиликлар ва ҳамкорликнинг самарадорлиги ҳақида ёритилган.
ДЕЙСТВИЕ ГЕОМАГНИТНЫХ БУРЬ НА СОСТОЯНИЕ АВТОНОМНОЙ НЕРВНОЙ СИСТЕМЫ У БОЛЬНЫХ С ВЕГЕТАТИВНЫМИ РАССТРОЙСТВАМИ
В данной работе исследуется влияние геомагнитных бурь на состояние автономной (вегетативной) нервной системы у пациентов с вегетативными расстройствами. На основе анализа 87 случаев, наблюдаемых в течение 2024 года, выявлена зависимость между частотой обострений вегетативных симптомов и периодами высокой геомагнитной активности. Установлено, что воздействие геомагнитных бурь средней и высокой интенсивности может провоцировать развитие симпатоадреналовых и вагоинсулярных кризов. Полученные результаты подчеркивают необходимость профилактических мер в периоды геомагнитной нестабильности.
IKKINCHI TARTIBLI CHIZIQNING DIAMETRI VA QO‘SHMA DIAMETRLAR
Mazkur maqolada ikkinchi tartibli chiziqlarning diametrlari va qo‘shma diametrlar tushunchasi o‘rganiladi. Diametrlarning geometrik va algebraik xossalari, shuningdek qo‘shma diametrlarning o‘zaro munosabatlari nazariy va amaliy misollar asosida ko‘rib chiqiladi.
APPROACHES OF COGNITIVE LINGUISTICS
For decades, Cognitive Linguistics (CL) has drawn scholars' impeccable attention in all fields from different aspects since the significance of this topic could urge them to work on and analyze shreds of evidence and findings in order to reach a bold destination. An introductory chapter provides deep insights to explore essential topics that are linked to this term directly and indirectly with relevant experiences. Furthermore, the article explores the significance of bi/multilingualism in cognitive linguistics considering high-quality research papers that can assist to clues.
ОСНОВНЫЕ ФАЗЫ ЭКОНОМИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматривается экономическое развитие Узбекистана после обретения независимости. Описываются сложности, возникшие в период распада СССР, включая экономические и политические конфликты. Унаследованная от Советского Союза экономика не соответствовала условиям независимого развития, что потребовало создания новых моделей и стратегий. Работа анализирует этапы экономического становления страны, рост малого бизнеса и современные тенденции социально-экономического развития.
ХОДИМЛАРНИНГ МЕХНАТДАН ҚОНИҚИШ ДАРАЖАСИНИ ОШИРИШ
В данной работе рассматривается влияние мотивации сотрудников и рабочей среды на уровень удовлетворенности трудом. В современных условиях успех организаций во многом зависит от стратегий управления человеческими ресурсами, при этом такие факторы, как мотивация и рабочая среда, играют ключевую роль в повышении общей производительности сотрудников и их отношения к работе.
STRESSNI KAMAYTIRISHDA AEROB MASHQLARNING PSIXOFIZIOLOGIK FOYDASI
Aerob mashqlar inson ruhiy salomatligini yaxshilashda, asab tizimidagi taranglikni kamaytirishda va stress holatlarini yengillashtirishda muhim vosita hisoblanadi. Ular orqali organizmda endorfin, serotonin va dopamin kabi ijobiy psixologik holatlarni shakllantiruvchi gormonlar ajralib chiqadi, bu esa kayfiyatni ko‘taradi va depressiv holatlarning oldini oladi.
TRANSFORMER ARXITEKTURASI ASOSIDA TABIIY TILNI QAYTA ISHLASH USULLARINI TADQIQ QILISH
Mazkur ilmiy ishda Transformer arxitekturasi asosida tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) usullarini tadqiq qilish yoritilgan. Transformer modellarining asosiy komponentlari – Self-Attention va Multi-Head Attention mexanizmlari tahlil qilinib, ularning NLP vazifalaridagi roli o‘rganildi. Tadqiqot davomida Python dasturlash tilida TensorFlow va HuggingFace kutubxonalari yordamida BERT va GPT modellarini amaliyotda qo‘llash tajribasi o‘tkazildi.
TRADITIONS OF LEXICOGRAPHY IN THE UZBEK LANGUAGE AND MODERN STAGES OF DEVELOPMENT
This article provides a comprehensive study of the historical evolution and contemporary advancement of lexicography in the Uzbek language. The paper outlines the pivotal role that early Turkic dictionaries have played in shaping the scientific study of the language, examining foundational texts such as Mahmud al-Kashgari's "Dīwān Lugāt al-Turk" and Al-Zamakhshari's works. The article also analyzes recent reforms in Uzbekistan’s language policy and the implementation of state-level strategies aimed at reinforcing the status of Uzbek as the official language.
ALISHER NAVOIY ASARLARIDA XAT MOTIVI (“LAYLI VA MAJNUN” DOSTONI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Alisher Navoiyning Layli va Majnun dostoni misolida xat motivining badiiy-falsafiy ahamiyati tahlil qilinadi. Xat obrazining nafaqat muhabbat kechinmalarini ifodalovchi vosita, balki ijtimoiy ziddiyatlarni ochib beruvchi, shuningdek, tasavvufiy tafakkurni aks ettiruvchi ramziy timsol sifatida ishlatilganiga e’tibor qaratiladi. Muallif Majnunning xatlari orqali insoniy muhabbatning ilohiy mohiyatga ko‘tarilishi, qalb izhorining so‘z orqali emas, ma’naviy tuyg‘ular orqali yetkazilishi kabi jihatlarni badiiy tahlil qiladi. Xat motivi vositasida Navoiyning obrazlar olami yanada chuqurlashadi, dramatik ziddiyat kuchayadi va dostonning ruhiy-falsafiy qatlamlari ochiladi.
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ЛИДЕРСТВА В МОЛОДЕЖНЫХ КОЛЛЕКТИВАХ
В данной статье рассматриваются понятие лидерства в молодежной среде и факторы, влияющие на становление лидера.
ALKYLATION REACTIONS OF ISOCYANATES
In this article, the course of the reaction and the influence of the isomer composition on the radical nature, branching and length of the molecule, solvent, and the “hardness” or “softness” of the methylating agent were studied by determining the reactivity of the N-H alkylation of carbamate and bis-carbamate derivatives with alkyl halides.
KOREYS TILIDA GAPIRISH QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISHNING SAMARALI USULLARI
Ushbu maqolada koreys tilida gapirish qobiliyatini samarali rivojlantirish usullari tahlil qilinadi. Gapirish malakasini oshirish til o‘rganishda eng muhim vazifa hisoblanadi, chunki bu qobiliyat tilni amaliy foydalanishga yo‘naltiradi va muloqot qobiliyatlarini shakllantiradi. Maqolada til o‘rganuvchilar uchun interaktiv metodlar, nutqni shakllantirish texnikalari, kommunikativ vaziyatlarda faol ishtirok etish va madaniy kontekstni chuqur anglash kabi samarali yo‘nalishlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va onlayn platformalarning koreys tilidagi so‘zlashuv ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni ham tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari koreys tilini o‘rganayotgan talabalar va o‘qituvchilar uchun amaliy ko‘rsatmalarni taqdim etadi hamda til o‘rganishda yuzaga keladigan qiyinchiliklarni yengishga yordam beradi.
СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ЛЕЧЕНИЮ ОСЛОЖНЕНИЙ ЭНДОСКОПИЧЕСКИХ ТРАНСПАПИЛЛЯРНЫХ ВМЕШАТЕЛЬСТВ
В настоящее время желчнокаменная болезнь (ЖКБ) является одной из наиболее распространенных патологий гепатобилиарной системы, уступая по частоте только неинфекционным заболеваниям печени. Вместе с тем, наблюдается тревожная тенденция к увеличению числа случаев осложненного течения ЖКБ, включая холедохолитиаз (ХЛ) и механическую желтуху (МЖ). Эти осложнения диагностируются у 10–35% пациентов с ЖКБ, что подчеркивает их значимость в структуре заболеваемости.
НА СПОРТИВНУЮ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ НЕРВНОЙ СИСТЕМЫ ВЛИЯНИЕ
В этой статье влияние типа нервной системы на спортивную деятельность и темперамент играют важную роль. Спортсмен должен быть готов не только физически, но и психологически, каждый спортсмен реагирует по-разному во время соревнований или тренировок в зависимости от своего внутреннего состояния, то есть темперамента. Несмотря на все разнообразие подходов, многие исследователи считают, что тип нервной системы является биологической основой, формирующей спортивную деятельность, а личностные особенности, определяемые темпераментом, являются наиболее устойчивыми и долгосрочными.
МАҲАЛЛИЙ ДАВЛАТ ҲОКИМИЯТИ ОРГАНЛАРИНИНГ ҲУҚУҚБУЗАРЛИКЛАР ПРОФИЛАКТИКАСИ СОҲАСИДАГИ ВАКОЛАТЛАРИ
ушбу мақолада маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг ҳуқуқбузарликлар профилактикасидаги ваколатлари унинг тушунчаси, асосий йўналишлари, ўзига ҳос ҳусусиятлари, ташкилий ҳуқуқий асослари, ушбу йўналишда хорижий давлатларнинг илғор иш тажрибалари ёритилган, ушбу фаолиятда мавжуд муаммолар таҳлил қилинган ҳамда уларнинг ечимлари юзасидан таклиф ва тавсиялр ишлаб чиқилган.
ALISHER NAVOIY “YO LABDURUR” RADIFLI TUYUQ TAHLILI
Mazkur bo‘limda o‘zbek tilida “iroda” konseptining leksik-semantik tahlili amalga oshirilgan. Tilshunoslikda “iroda” tushunchasi ong, qaror, intilish, mustahkamlik, chidamlilik, maqsadga yo‘naltirilganlik kabi jihatlar orqali talqin etilishi ko‘rsatib berildi. Tahlil jarayonida o‘zbek tiliga xos bo‘lgan sinonim birliklar, antonimlar, metaforik ifodalar, maqollar va barqaror iboralar vositasida “iroda” konseptining semantik maydoni aniqlab olindi. Shuningdek, konseptga oid asosiy leksik birliklarning tilda qo‘llanish chastotasi, uslubiy belgilari va nutqiy kontekstlardagi funksional yuklamalari tadqiq etildi. “Iroda” konsepti orqali o‘zbek xalqining dunyoqarashi, qadriyatlari va psixologik holatlari til orqali qanday ifodalangani ochib berildi.
MENOPAUSE SYMPTOMS, HEALTH EFFECTS, AND WAYS TO MANAGE SYMPTOMS
This article provides a comprehensive, evidence-based analysis of menopause, a critical biological transition in women’s lives marked by the cessation of menstrual cycles due to ovarian follicular depletion and declining estrogen and progesterone levels. It explores the multifaceted symptoms of menopause, including vasomotor symptoms (hot flashes, night sweats), mood disturbances, cognitive complaints, and genitourinary syndrome, which affect 75-85% of women to varying degrees. The long-term health implications, such as increased risks of osteoporosis, cardiovascular disease, metabolic disorders, and shifts in cancer risk profiles, are examined in detail, emphasizing estrogen’s protective roles. Management strategies are thoroughly discussed, encompassing hormone replacement therapy (HRT), non-hormonal pharmacological options (e.g., SSRIs, gabapentin), lifestyle interventions (exercise, diet, smoking cessation), and psychological support (CBT, mindfulness).
TEACHING TECHNOLOGY OF PHYSICAL EDUCATION LESSONS ON THE BASIS OF THE PEDAGOGICAL EDUCATION INNOVATION CLUSTER
The article presents some ideas on the technology of teaching physical education lessons based on the innovative cluster of pedagogical education. One of the important aspects of the pedagogical skills of a physical education teacher is to arouse interest in students in completing tasks. The effectiveness of the physical education process largely depends on how it is carried out. On this basis, students are taught to analyze their actions and creatively search for ways to improve them. This is done either verbally or through self-analysis of the performed actions. The participants' way of thinking is important in mastering the movement technique being studied.
ТEНДEНЦИЯ PОСТA СОЦИAЛЬНЫХ ТPEБОВAНИЙ К ПPОФEССИИ YЧИТEЛЯ
В стaтьe aнaлизиpyeтся тeндeнция pостa социaльных тpeбовaний к пpофeссии yчитeля. Вмeстe с paзвитиeм общeствa, измeнeниями в сфepe обpaзовaния и тpeбовaниями глобaльного миpa peзко paсшиpяются зaдaчи, ожидaeмыe от yчитeля. Yчитeль тeпepь выстyпaeт нe только кaк знaющий, но и кaк спeциaлист, воспитывaющий личность и фоpмиpyющий миpовоззpeниe. В peзyльтaтe этих измeнeний повышaeтся и кaчeствeнный ypовeнь социaльных тpeбовaний к пeдaгогичeским кaдpaм.
LATE POSTERIOR SEGMENTAL COMPLICATIONS AFTER ND YAG CAPSULOTOMY AND WAYS TO MINIMIZE THEM
Despite the widespread use of Nd:YAG capsulotomy and its recognized efficacy, late posterior segmental complications - damage to the optical zone of the intraocular lens and vitreoretinal changes - remain an underestimated problem. IOL pitting compromises image quality even with preserved visual acuity, and vitreomacular traction and posterior hyaloid membrane tears can serve as a trigger for late retinal detachment. Clear threshold values of permissible total laser energy and retinal monitoring algorithms for patients with different axial eye length have not been formulated yet, which leads to variability of tactics and heterogeneity of outcomes. Considering the increasing number of highly myopic patients and increasing average life expectancy after IOL implantation, systematic study of risk factors and development of personalized recommendations for laser energy reduction and dispensary monitoring are of great clinical importance to prevent late visual loss.
КОМПЕТЕНТНОСТНЫЙ ПОДХОД КАК ОСНОВНОЙ ПРИНЦИП ПЕРЕХОДА НА НОВЫЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ ОРИЕНТИРЫ В ВЫСШЕЙ ШКОЛЕ
Содержание подготовки педагога той или иной специальности так же было представлено в квалификационной характеристике — нормативной модели профессиональных качеств педагога (профессиограмме), отображающей научно обоснованный состав профессиональных знаний, умений и навыков. Квалификационная характеристика – это, по существу, свод обобщенных требований к учителю на уровне его теоретического и практического опыта.
O‘ZBEK AMALIY BEZAK SAN’ATIDA MILLIY AN’ANALARNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI: INNOVATSION IJODIY YONDASHUVLAR VA DASTURIY MAHSULOTLAR TATBIQI
Ushbu maqola O‘zbek amaliy bezak san’atida milliy an’analarning raqamli transformatsiyasini o‘rganadi. Unda an’anaviy naqshlarni innovatsion ijodiy yondashuvlar va dasturiy mahsulotlar yordamida qayta ishlash tahlil qilinadi. Tadqiqot raqamli vositalarning talabalarning ijodiy qobiliyatlarini sezilarli oshirishini ko‘rsatadi, bu esa zamonaviy san’at ta’limida ularning ahamiyatini ta’kidlaydi.
KORONAR ARTERIYALARNING KRITIK STENOZLARI FONIDA OG‘RIQSIZ MIOKARD ISHEMIYASINING UCHRASHISH CHASTOTASINI BAHOLASH
Yurak ishemik kasalligi (YuIK) dunyo bo‘yicha kasallanish va o‘limning yetakchi sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Uning bir shakli bo‘lgan og‘riqsiz miokard ishemiyasi (OMI) ayniqsa xavfli hisoblanadi. Bu holatda bemorda yurak mushagida ishemik jarayonlar rivojlanadi, biroq sub’ektiv shikoyatlar, xususan, anginoz og‘riq bo‘lmaydi. Ayniqsa ≥90% darajadagi kritik stenozlar fonida simptomlarsiz kechuvchi yurak ishemiyasi miokard infarkti, yurak yetishmovchiligi, aritmiya va hatto to‘satdan yurak o‘limi xavfini bir necha bor oshiradi. Shu sababli simptomlarsiz kechayotgan, lekin angiografik yoki funksional tekshiruvlar orqali aniqlangan ishemiya holatlarini erta aniqlash va monitoring qilish — zamonaviy kardiologiyada ustuvor yo‘nalish hisoblanadi.
THE ROLE OF COTTON PICKING MACHINES AND MACHINE-BUILDING PLANTS IN UZBEKISTAN DURING THE SOVIET UNION
This article discusses the widespread use of cotton picking machines in cotton harvesting in Uzbekistan during the Soviet Union, as well as the role and importance of cotton picking machines and machine-building plants.
ВОЗМОЖНОСТИ НЛП В РАЗВИТИИ КОММУНИКАТИВНЫХ НАВЫКОВ.
В статье рассматривается применение нейролингвистического программирования (НЛП) в процессе обучения русскому языку как иностранному, изучение возможностей использования НЛП для повышения эффективности обучения.
OKKOZIONAL BIRLIKLARNING POETIK VAZIFASI (CHO‘LPON SHE’RIYATI MISOLIDA)
Okkazionalizm bir marta qo‘llanilishi va ta’sirchanligi, obraz yaratishda nihoyatda qulayligi bilan til birliklaridan farqlanib turadi. Yozuvchi yoki shoir okkazional birliklarni qo‘llar ekan, biror narsa, hodisa yoki tushunchani aniq, rang-barang ifodalashga harakat qiladi. Biz mazkur maqolada Cho‘lpon she’riyati misolida okkozional birliklarning poetik vazifasini tahlil qilganmiz.