1347
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
AMIR ABDULAHAD: XIX ASR OXIRI
–
XX ASR BOSHLARIDA BUXORO
AMIRLIGIDAGI SIYOSIY VA IJTIMOIY ISLOHOTLAR
Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich
Osiyo xalqaro universiteti Tarix va filologiya kafedrasi o’qituvchisi
Tel: +998936857755
https://doi.org/10.5281/zenodo.15754000
Buxoro amirligi XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida murakkab siyosiy, iqtisodiy va
ijtimoiy jarayonlarni boshdan kechirdi. Bu davrda hokimiyat tepasiga kelgan Amir
Abdulahadxon (1885
–
1910) mamlakatni zamonaviylashtirishga harakat qilgan islohotchi
hukmdor sifatida tarixda muhim o‘rin egallaydi. U Rossiya imperiyasi ta’siri ostida bo‘lgan
Buxoro amirligini saqlab qolish va ichki boshqaruv tizimini isloh qilishga intildi. Mazkur
maqolada Amir Abdulahadxon davridagi siyosiy, harbiy va ma’rifiy sohalardagi islohotlar
hamda ularning tarixiy ahamiyati ilmiy tahlil qilinadi.
Amir Abdulahadxonning taxtga chiqishi va siyosiy holat
Amir Abdulahadxon otasi Amir Muzaffarxon vafotidan so‘ng 1885 yilda taxtga o‘tirdi.
Bu davrda Buxoro amirligi tashqi siyosatda Rossiya imperiyasi bilan mustahkam aloqada
bo‘lgan. Amir Abdulahad Rossiya bilan aloqalarni mustahkamlashni davom ettirdi. U o‘zining
hukmronligi davomida Rossiya hukumatining maslahatlari va bosimi ostida bir qator islohotlar
o‘tkazishga harakat qildi.
Ma’muriy va harbiy islohotlar
Abdulahadxon o‘z faoliyati davomida boshqaruv tizimini markazlashtirish, davlat
idoralarining samaradorligini oshirish uchun bir qancha choralarni amalga oshirdi. U Buxoroda
yangi harbiy qismlarni tashkil etdi, qurollanishni kuchaytirdi. Rossiyadan harbiy mutaxassislar
chaqirildi. Shuningdek, davlat boshqaruvi tizimini yanada takomillashtirish uchun zamonaviy
usullardan foydalanishga harakat qilindi. Biroq bu islohotlar asosan yuzaki xarakterga ega bo‘lib,
mahalliy zodagonlarning qarshiligi sababli keng miqyosda amalga oshmadi.
Maorif va madaniyat sohasidagi o‘zgarishlar
Amir Abdulahadxon davrida maorif sohasida ham muhim o‘zgarishlar yuz berdi. U yangi
usulda ta’lim beradigan maktablarni ochishga ruxsat berdi. Garchi bu maktablar soni ko‘p
bo‘lmasa
-da, ular Buxoroda jadidchilik harakatining rivojlanishiga zamin yaratdi. Yangi usul
maktablarida matematika, geografiya, rus tili kabi fanlar o‘qitildi. Ammo bu sohadagi islohotlar
ham ko‘p hollarda mahalliy ulamolar va konservativ kuchlarning bosimi ostida sekin amalga
oshirildi.
Ijtimoiy va iqtisodiy holat
Amir Abdulahadxon davrida aholining ijtimoiy ahvoli murakkab bo‘lib, qashshoqlik, yer
-
suv munosabatlarining nomutanosibligi, adliya tizimidagi korrupsiya keng tarqalgan edi. Biroq
Amir bu muammolarni hal qilishda yetarlicha qat’iyat ko‘rsatmadi. Uning hukmronligi davrida
Rossiyaga iqtisodiy qaramlik kuchaydi. Ayniqsa, temiryo‘l qurilishi, tashqi savdo va moliya
tizimi Rossiyaning nazorati ostida bo‘ldi.
Xulosa
Amir Abdulahadxon Buxoro amirligini Rossiya imperiyasi bosimi ostida boshqargan,
zamonaviy islohotlarni amalga oshirishga harakat qilgan hukmdor sifatida tarixda muhim o‘rin
egallaydi. Uning siyosiy va maorif sohalaridagi islohotlari muayyan natijalar bergan bo‘lsa
-da,
ularni to‘liq amalga oshirishga jamiyatning ichki qarshilik kuchlari to‘sqinlik qildi.
1348
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Abdulahadxon islohotlari Buxoro jadidchilik harakatiga yo‘l ochdi va keyinchalik bu harakat
mustamlakachilikka qarshi kurashda muhim o‘rin tutdi.
REFERENCES
1.
Sayfutdinov, F. . (2025). MANG‘ITLAR DAVRI SAROYLAR ARXITEKTURASI:
TARIXIY KONTEKST VA BADIIY XUSUSIYATLARNING O’RGANILISH
TARIXI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 439
–
448. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/82182
2.
Sayfutdinov, F. (2025). BUKHARA ARCHITECTURE: HISTORICAL HERITAGE
AND ITS SIGNIFICANCE.
Modern Science and Research
,
4
(3), 485
–
492. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74121
3.
Sayfutdinov, F. (2025). BUXORO ME’MORCHILIGI: TARIXIY MEROS VA UNING
AHAMIYATI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 572
–
579. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/72130
4.
Sayfutdinov, F. (2025). 1918-1920 YILLAR XALQARO MUNOSABATLAR
TARIXIDA
VERSAL
–
VASHINGTON
KANFRENSIYALARINING
AHAMIYATI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1066
–
1073. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/68491
5.
Sayfutdinov , F., & Sharipov , D. (2025). CENTRAL ASIAN INTEGRATION:
HISTORICAL DEVELOPMENT AND PROSPECTS.
Journal of Universal Science
Research
,
3
(1(Special
issue),
300
–
304.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/article/view/65623
6.
Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX FANINI
O'QITISHDAGI AHAMIYATI.
7.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
8.
Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the People of
Karakalpak.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL
EDUCATION
,
4
(3), 149-155.
9.
Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI: MADANIY
VA ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
852-858.
10.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XX ASR 2
-YARMI XXI ASR BOSHLARI
ZARAFSHON VOHASIDA ETNOSLARARO MUNOSABATLAR.
TA’LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
3
(9), 1
–
5. Retrieved from
https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/7941
11.
Sayfutdinov , F. . (2024). ILLUMINATION OF THE SPIRITUAL LIFE OF THE
KARAKALPAK PEOPLE IN RESEARCH.
Journal of Universal Science
Research
,
2
(5), 441
–
452. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-
scientific-research/article/view/34891
12.
Sayfutdinov , F. (2024). MANG’IT AMIRLARI DAVRIDA BUXORO AMIRLIGI
ME’MORCHILIK SOHASI RIVOJI.
Modern Science and Research
,
3
(10), 620
–
629.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/45335
1349
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
13.
Ilniyazovich, S. F. (2024). Historiography of Various Expeditions and their Results in the
Regions Inhabited by Karakalpaks in the First Half of the 20th Century.
EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(9), 159-165.
14.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XIX ASRDA XONLIKLARNING O‘ZARO
SAVDO MUNOSABATLARI.
JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND
TEACHING
,
2
(8),
111
–
114.
Retrieved
from
http://jsrt.innovascience.uz/index.php/jsrt/article/view/284
15.
Sayfutdinov, F. (2023). ILLUMINATION OF KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOGRAPHIC STUDIES.
Modern Science and Research
,
2
(12), 910
–
917. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/27281
16.
Sayfutdinov, F. (2024). HISTORIOGRAPHY OF INFORMATION ABOUT THE
POPULATION OF THE ZARAFSHAN OASIS. (20TH CENTURY).
Modern Science
and Research
,
3
(2), 911
–
914. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
17.
Sayfutdinov , F. (2024). ETHNIC COMPOSITION OF THE ZARAFSHAN OASIS
(2ND HALF OF THE 20TH CENTURY).
Modern Science and Research
,
3
(1), 577
–
581.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28335
18.
Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). LAND OWNERSHIP RELATIONS BASED
ON THE NATIONAL ECONOMY OF KARAKALPAK.
International Journal Of
Literature And Languages
,
3
(11), 20
–
https://doi.org/10.37547/ijll/Volume03Issue11-
19.
Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). STUDY OF THE KARAKALPAK PEOPLE
IN ETHNOLOGICAL SCIENTIFIC WORKS HISTORY .
International Journal Of
History
And
Political
Sciences
,
3
(12),
61
–
68.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-11
20.
Sayfutdinov, F. (2023). ANALYSIS OF DATA ON LAND OWNERSHIP AND
LIVESTOCK FARMING OF KARAKALPAKS.
Modern Science and Research
,
2
(10),
650
–
657.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
21.
Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich, . (2023). USING GIS SOFTWARE AND THE
IMPORTANCE OF DIGITAL HISTORY IN THE STUDY OF HISTORY
.
International Journal Of History And Political Sciences
,
3
(10), 31
–
33.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue10-06
22.
Sayfutdinov, F. (2023). THE IMPORTANCE OF DIGITAL TECHNOLOGY IN
TEACHING HISTORY.
Modern Science and Research
,
2
(10), 719
–
723. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/24678
23.
Ilniyoz o’g’li, S. F. (2023).
XIX ASRDA XONLIKLARNING O ‘ZARO SAVDO
MUNOSABATLARI. JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING, 2 (8),
111
–
114
.
24.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
25.
Xayrullayev , U., Sayfutdinov , F., & Rahmonova , S. (2025). SHAYBONIYLAR
DAVLATI VA USMONLI TURKLAR DAVLATI O’RTASIDAGI DASTLABKI
1350
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
ALOQALAR TAVSIFI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 147
–
154. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60142
26.
Sayfutdinov, F., & Sharopov, J. (2025). XALQLARNING BUYUK KO’CHISHLARI:
TARIXIY TAHLIL.
Modern Science and Research
,
4
(5), 750
–
755. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/98969
27.
Sayfutdinov , F. . (2025). MANG‘IT AMIRLARI SAROYLARINING QURILISH
TARIXI VA SIYOSIY HAYOTDAGI ROLI.
Modern Science and Research
,
4
(5), 752
–
758. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/89869
28.
Gulyamov, A. (2025). MANG ‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA DAVLAT
BOSHQARUVI, TUZUMI VA ICHKI SIYOSATI.
Modern Science and Research
,
4
(1),
790-798.
29.
Gulyamov, A., & Xamidova, R. (2025). ABU RAYHON BERUNIY BUYUK
QOMUSIY OLIM.
Modern Science and Research
,
4
(2), 758-766.
30.
Gulyamov, A. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA ISTIQOMAT QILGAN MILLIY-
ETNIK GURUHLAR.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1020-1028.
31.
Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah
Rules and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.
EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(9), 189-194.
32.
Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in
the Bukhara Emirate.
Miasto Przyszłości
,
53
, 964-969.
33.
Haqqulov, M. (2025). NARSHAXIYNING" BUXORO TARIXI" ASARI TAHLILI.
Modern Science and Research, 4(4), 1036-1045.
34.
Haqqulov, M. (2025). THE DEVELOPMENT OF THE SCIENCE OF HADITH IN
HISTORICAL ANALYSIS. Modern Science and Research, 4(4), 467-474.
35.
3. Haqqulov, M. (2025). AMIR TEMUR VA TEMURIYLAR DAVRI TARIXIY
GEOGRAFIYASI. Modern Science and Research, 4(3), 584-593.
36.
Haqqulov, M., & Sadulloyeva, M. (2025). THE TEACHER-STUDENT
RELATIONSHIP BETWEEN IMAM AL-BUKHARI AND IMAM AT-TIRMIDHI.
Modern Science and Research, 4(3), 440-447.
37.
Haqqulov, M., Yarashova, M., & Muyiddinov, B. (2025). SHARAFIDDIN ALI
YAZDINING “ZAFARNOMA” ASARI TAHLILI.
Modern Science and Research, 4(4),
398-408.
38.
Gadayeva, M. (2025). PARANJIDAN VOZ KECHILGAN KUN:” YANGI HAYOT”
BOSHLANISHI.
Modern Science and Research
,
4
(5), 771-777.
39.
Gadayeva, M. (2025). TARIX DARSLARIDA OQUVCHILARNING BILIM,
MALAKA VA KONIKMALARINI HOSIL QILISH VA BAHOLASH.
Modern Science
and Research
,
4
(5), 792-800.
40.
Gadayeva, M. (2025). TARIXIY BILIMLARNI SHAKLLANTIRISH JARAYONI VA
TARIX DARSLARINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO ‘LLARI.
Modern
Science and Research
,
4
(4), 1423-1431.
41.
Gadayeva, M. (2025). SOMONIYLAR DAVRIDAGI DEVONLAR VA BUGUNGI O
‘ZBEKISTON
RESPUBLIKASI
VAZIRLIKLARINING
TAQQOSIY
TAHLILI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 381-388.
42.
Gadayeva, M. (2025). CHOLPONNING SHERLARIDA ERK, OZODLIK VA
OZLIK MASALALARI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 549-563.
1351
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
43.
Gadayeva,
M.
(2025).
ABDULHAMID
CHOLPONNING
JADIDCHILIK
HARAKATIDAGI ORNI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1013-1019.
44.
Gadayeva, M. (2025). TURKISTONLIK GENERAL AYOL, MILLAT ONASI-
QURBONJON DODXOHNING MARD, JASUR VA VATANPARVARLIGI
HAQIDA.
Modern Science and Research
,
4
(1), 344-352.
45.
Sadullayev , U. . (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT. Medicine,
Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(4), 376
–
385.
46.
Sadullaev , U. . (2024). USE OF INFORMATION TECHNOLOGY IN EDUCATION.
Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(5), 344
–
352.
47.
Sadullaev, U. (2024). EDUCATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE: A NEW
ERA OF OPPORTUNITY. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice,
2(6), 238
–
241.
48.
Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),
276-280.
49.
Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),
276-280.
50.
Shokir o’g’li, S. U. (2024). The Development of Culture and Art during the Timurid Era:
the Development of Architecture and its Characteristics. EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 133-138.
51.
Shokir o’g’li, S. U. (2024). The Development of Culture and Art during the Timurid Era:
the Development of Architecture and its Characteristics. EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 133-138.
52.
Sadullayev, U. (2024). EDWARD ALLWORTH AND THE STUDY OF MODERN
UZBEKS. Modern Science and Research, 3(2), 303-308.
53.
Shokir o’g’li, S. U. (2024). MODERN SCIENCE А
ND RESEARCH. MODERN
SCIENCE, 2181, 3906.
54.
Sadullayev, U. (2024). ETHNOGENESIS AND ETHNIC HISTORY OF THE UZBEK
PEOPLE. Modern Science and Research, 3(2), 355-361.
