572
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
BUXORO ME'MORCHILIGI: TARIXIY MEROS VA UNING AHAMIYATI
Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich
Osiyo Xalqaro Universiteti Tarix va Filologiya kafedrasi o‘qituvchisi.
Tel: +99893-685-77-55.
E- mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15027098
Buxoro qadimdan buyuk sivilizatsiyalar chorrahasida joylashgan, boy tarixiy va madaniy
merosga ega bo‘lgan shahar hisoblanadi. U Markaziy Osiyoning eng yirik ilmiy, madaniy va
savdo markazlaridan biri bo‘lib, asrlar davomida musulmon Sharqida ilm-ma’rifat va ma’naviyat
markazi sifatida tanilgan. Ayniqsa, Buxoro me’morchilik san’ati Sharq me’morchiligining nodir
namunalaridan biri sifatida e’tirof etiladi. Bu yerdagi obidalar, madrasalar, masjidlar va
minoralar xalqaro miqyosda tan olingan va bugungi kunda ham dunyo ahlining e’tiborini
tortmoqda.
Me’morchilik san’ati — bu xalqning tarixiy taraqqiyoti, madaniyati va estetik
qarashlarining mujassam ifodasidir. Buxoro me’morchiligi ham qadim zamonlardan to hozirgi
kungacha o‘zining betakror uslubi, rang-barangligi va shakllari bilan ajralib turadi. Bu maqolada
Buxoro me’morchilik maktabining shakllanish bosqichlari, asosiy yodgorliklari va ularning
ahamiyati yoritib beriladi.
Buxoro me’morchiligining ilk bosqichlari
Buxoro hududida dastlabki me’morchilik obidalari miloddan avvalgi asrlarga borib
taqaladi. Arxeologik qazishmalar natijasida aniqlanishicha, qadimiy Buxoro shahrida mudofaa
devorlari, ibodatxonalar va saroylar qurilgan. VII-VIII asrlarda islom dini keng tarqalishi bilan
yangi me’moriy shakllar paydo bo‘ldi. Jumladan, masjidlar, madrasa va minoralar qurilishi
boshlandi.
IX-X asrlarda Somoniylar sulolasi hukmronligi davrida Buxoro shaharsozlik va
me’morchilikda katta yutuqlarga erishdi. Bu davrda qurilgan eng muhim inshootlardan biri —
Ismoil Somoniy maqbarasi bo‘lib, u Markaziy Osiyoda to‘liq g‘ishtdan qurilgan ilk yodgorlik
hisoblanadi. A. Asqarov yozadi: “Ismoil Somoniy maqbarasi sharq me’morchiligida yangi
bosqichni boshlab berdi. Uning nafis g‘isht terish uslubi va geometrik naqshlari keyingi
davrlarda ham o‘rnak bo‘ldi” Maqbara to‘g‘ri to‘rtburchak shaklida bo‘lib, gumbaz bilan
yopilgan. Uning devorlari naqshinkor g‘ishtlardan terilgan, har bir g‘isht o‘z o‘rnida bezak
sifatida xizmat qiladi.
Bu uslub keyingi yuz yillar davomida Buxoro me’morchiligida asosiy tamoyillardan
biriga aylangan.
Karaxoniylar va Saljuqiylar davridagi yodgorliklar
573
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
XI-XII asrlarda Karaxoniylar va Saljuqiylar hukmronligi Buxoro me’morchiligiga yangi
nafas berdi. Bu davrda monumental inshootlar qurilishi rivojlandi. Minorai Kalon — aynan shu
davrda qurilgan va Buxoroning ramziga aylangan. Arslonxon tomonidan 1127-yilda barpo
etilgan bu minora 47 metr balandlikka ega va butun shaharni ko‘rib turuvchi minoralardan biri
hisoblanadi. A. Xolmatov ta’kidlashicha: “Minorai Kalon faqatgina diniy vazifalarni
bajarmagan, balki shahar mudofaasi va axborot tarqatish vositasi sifatida ham xizmat qilgan” Bu
davrga oid yana bir muhim yodgorlik — Mag‘oki Attor masjidi. Bu masjid yer sathidan pastda
joylashgani bilan diqqatga sazovor va islomgacha bo‘lgan davrlarda ham ibodat maskani
bo‘lganligi taxmin qilinadi.
Temuriylar va Shayboniylar davrida me’moriy taraqqiyot
XIV-XV asrlarda Temuriylar davrida Buxoro yana yuksak taraqqiyotga erishdi. Bu
davrda madrasalar, masjidlar, saroylar qurilishi avj oldi. Ulug‘bek madrasasi (1417-1420 yillar)
aynan shu davrga to‘g‘ri keladi. Bu madrasa ilm-ma’rifat maskani bo‘lib, o‘zining mukammal
me’moriy yechimlari bilan ajralib turadi. E. Rtveladze shunday deydi: “Ulug‘bek madrasasi
nafaqat Buxoroning, balki butun Movarounnahrning yirik ilmiy markazi bo‘lgan”.
Shayboniylar davrida (XVI asr) Buxoroda yangi ansambllar qurildi. Mir Arab madrasasi
(1535-yil) aynan bu davr yodgorligi bo‘lib, zamonaviy Buxoroning eng go‘zal binolaridan
biridir.
Bu madrasa arab me’moriy an’analarini va mahalliy bezak san’atini mujassamlashtirgan.
Rtveladzening fikricha: “Mir Arab madrasasining naqsh va mozaikalari rang-barang va
chuqur ma’noga ega bo‘lib, diniy va ma’rifiy ahamiyat kasb etgan”
Ashtarxoniylar va Mang‘itlar davridagi qurilish ishlari
XVII-XVIII asrlarda Ashtarxoniylar sulolasi hukmronlik qildi. Bu davrda Labihovuz
ansambli qurildi. Ansamblga Nodir Devonbegi madrasasi, xonaqohi va ho‘pondan iborat binolar
kiradi. Nodir Devonbegi madrasasining asosiy bezaklari hayvon tasvirlari va sirlangan koshinlar
bilan boyitilgan bo‘lib, bu islom me’morchiligida kam uchraydigan hodisa hisoblanadi.
XVIII-XIX asrlarda Mang‘itlar sulolasi hukmronligi davrida Buxoro me’morchiligi yana
jonlandi. Abdulazizxon madrasasi (1652-yil) va Chor Minor (XIX asr) bu davr yodgorliklaridan
hisoblanadi. Sh. Vohidov bu haqida shunday yozadi: “Abdulazizxon madrasasi naqsh va
bezaklarining rang-barangligi va geometrik uyg‘unligi bilan ajralib turadi. Unda Eron va
Hindiston me’moriy an’analarining ta’siri seziladi” Chor Minor o‘zining to‘rt minorasi bilan
o‘ziga xos me’moriy yechimga ega. Har bir minora turli hududlarning madaniyati va uslublarini
aks ettiradi.
Buxoro me’morchiligining asosiy xususiyatlari
Buxoro me’morchiligi bir nechta muhim xususiyatlarga ega:
574
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
1. G‘ishtdan foydalanish. G‘isht Buxoro me’moriy inshootlarida asosiy qurilish materiali
hisoblanadi. G‘ishtlardan turli naqsh va bezaklar ishlangan.
2. Naqsh va bezaklar. Arabeska, geometrik shakllar va koshin bezaklar keng qo‘llaniladi.
3. Gumbaz va minoralar. Ko‘pchilik masjid va madrasalar markazida katta gumbaz va
minoralar barpo etilgan.
4. Fasad va portallar. Inshootlarning asosiy qismi portal bilan bezatilgan bo‘lib, ular
monumental ko‘rinishga ega.
5. Hovli va ichki bog‘lar. Madrasalarda va xonaqohlarda keng hovlilar va ichki bog‘lar
tashkil etilgan.
Xulosa
Buxoro me’morchiligi dunyo me’morchilik san’atida o‘ziga xos va betakror o‘ringa ega.
Bu me’moriy meros o‘zining tarixiy, diniy va estetik ahamiyati bilan ajralib turadi.
Buxorodagi Ismoil Somoniy maqbarasi, Mir Arab madrasasi, Minorai Kalon va
Labihovuz ansambli kabi obidalar xalqimiz tarixining iftixorli sahifalaridir.
Bugungi kunda bu yodgorliklar O‘zbekiston va jahon madaniy merosining ajralmas qismi
sifatida muhofaza qilinmoqda. Ularni asrab-avaylash va keyingi avlodlarga yetkazish har
birimizning burchimizdir.
REFERENCES
1.
Sayfutdinov, F. (2025). 1918-1920 YILLAR XALQARO MUNOSABATLAR
TARIXIDA
VERSAL
–
VASHINGTON
KANFRENSIYALARINING
AHAMIYATI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1066–1073. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/68491
2.
Sayfutdinov F., & Sharipov D. (2025). CENTRAL ASIAN INTEGRATION:
HISTORICAL DEVELOPMENT AND PROSPECTS.
Journal of Universal Science
Research
,
3
(1(Special
issue),
300–304.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/article/view/65623
3.
Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX FANINI
O'QITISHDAGI AHAMIYATI.
4.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
5.
Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the People of
Karakalpak.
EUROPEAN
JOURNAL
OF
INNOVATION
IN
NONFORMAL
EDUCATION
,
4
(3), 149-155.
575
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
6.
Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI: MADANIY
VA ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
852-858.
7.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XX ASR 2-YARMI XXI ASR BOSHLARI
ZARAFSHON
VOHASIDA
ETNOSLARARO
MUNOSABATLAR.
TA’LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
3
(9), 1–5. Retrieved from
https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/7941
8.
Sayfutdinov F. (2024). ILLUMINATION OF THE SPIRITUAL LIFE OF THE
KARAKALPAK PEOPLE IN RESEARCH.
Journal of Universal Science Research
,
2
(5),
441–452.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-
research/article/view/34891
9.
Sayfutdinov F. (2024). MANG’IT AMIRLARI DAVRIDA BUXORO AMIRLIGI
ME’MORCHILIK SOHASI RIVOJI.
Modern Science and Research
,
3
(10), 620–629.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/45335
10.
Ilniyazovich, S. F. (2024). Historiography of Various Expeditions and their Results in the
Regions Inhabited by Karakalpaks in the First Half of the 20th Century.
EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(9), 159-165.
11.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XIX ASRDA XONLIKLARNING O‘ZARO
SAVDO
MUNOSABATLARI.
JOURNAL
OF
SCIENCE,
RESEARCH
AND
TEACHING
,
2
(8),
111–114.
Retrieved
from
http://jsrt.innovascience.uz/index.php/jsrt/article/view/284
12.
Sayfutdinov, F. (2023). ILLUMINATION OF KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOGRAPHIC STUDIES.
Modern Science and Research
,
2
(12), 910–917. Retrieved
from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/27281
13.
Sayfutdinov, F. (2024). HISTORIOGRAPHY OF INFORMATION ABOUT THE
POPULATION OF THE ZARAFSHAN OASIS. (20TH CENTURY).
Modern Science and
Research
,
3
(2),
911–914.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/29503
14.
Sayfutdinov F. (2024). ETHNIC COMPOSITION OF THE ZARAFSHAN OASIS (2ND
HALF OF THE 20TH CENTURY).
Modern Science and Research
,
3
(1), 577–581.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28335
15.
Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, (2023). LAND OWNERSHIP RELATIONS BASED ON
THE NATIONAL ECONOMY OF KARAKALPAK.
International Journal Of Literature
And Languages
,
3
(11), 20–27. https://doi.org/10.37547/ijll/Volume03Issue11-04
576
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
16.
Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). STUDY OF THE KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOLOGICAL SCIENTIFIC WORKS HISTORY.
International Journal Of History
And Political Sciences
,
3
(12), 61–68. https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-11
17.
Sayfutdinov, F. (2023). ANALYSIS OF DATA ON LAND OWNERSHIP AND
LIVESTOCK FARMING OF KARAKALPAKS.
Modern Science and Research
,
2
(10),
650–657.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/25727
18.
Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich, (2023). USING GIS SOFTWARE AND THE
IMPORTANCE OF DIGITAL HISTORY IN THE STUDY OF HISTORY .
International
Journal
Of
History
And
Political
Sciences
,
3
(10),
31–33.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue10-06
19.
Sayfutdinov, F. (2023). THE IMPORTANCE OF DIGITAL TECHNOLOGY IN
TEACHING HISTORY.
Modern Science and Research
,
2
(10), 719–723. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/24678
20.
Ilniyoz o’g’li, S. F. (2023).
XIX ASRDA XONLIKLARNING O ‘ZARO SAVDO
MUNOSABATLARI. JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING, 2 (8), 111–
114
.
21.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
22.
Rahmonova S., Xayrullayev U., & Sayfutdinov, F. (2025). “ОММАВИЙ
МАДАНИЯТ”НИНГ МОҲИЯТИ, ТАРИХИЙ ИЛДИЗИ, ХАРАКТЕРИ ВА
РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ.
Modern Science and Research
,
4
(1), 479–488.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/61669
23.
Xayrullayev , U., Sayfutdinov , F., & Rahmonova , S. (2025). SHAYBONIYLAR
DAVLATI VA USMONLI TURKLAR DAVLATI O’RTASIDAGI DASTLABKI
ALOQALAR TAVSIFI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 147–154. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60142
24.
Gadayeva, M. (2025). TURKISTONLIK GENERAL AYOL, MILLAT ONASI-
QURBONJON
DODXOHNING
MARD,
JASUR
VA
VATANPARVARLIGI
HAQIDA.
Modern Science and Research
,
4
(1), 344-352.
25.
Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI TARIXI, YOXUD O'RTA ASR
AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.
26.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
577
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
27.
Muxamedovna, G. M., Shuhratovna, T. S., & Shokir ogli, S. U. TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
28.
Rahmonova, S. (2023). YUKSAK MA’NAVİYATLİ AVLOD-UCHİNCHİ RENESSANS
BUNYODKORLARİ. Наука и технология в современном мире, 2(3), 76-79.
29.
Rahmonova, S. (2024). THE REFORMS IMPLEMENTED IN NEW UZBEKISTAN ARE
THE FOUNDATION OF THE THIRD RENAISSANCE. Modern Science and Research,
3(2), 394-399.
30.
Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of
Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology. SPAST Reports,
1(7).
31.
Haqqulov, M. (2024). O ‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI BO
‘LGAN “TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-613.
32.
Haqqulov, M. (2025). USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH TARIXI.
Modern Science and Research, 4(1), 663-672.
33.
Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI. Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice, 2(11), 154-159.
34.
Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-
MАDАNIY
SОHАLАRIDА
ОILАNING RОLI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
36
(2), 149-153.
35.
Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah Rules
and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.
EUROPEAN JOURNAL
OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(9), 189-194.
36.
Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in
the Bukhara Emirate.
Miasto Przyszłości
,
53
, 964-969.
37.
Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA
BUXORO,
XIVA
VA
KO’CHMANCHILAR
BILAN
OLIB
BORGAN
DIPLOMATIYASI.
Modern Science and Research
,
3
(10), 64-68.
38.
Obid o’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA
BUXORO,
XIVA
VA
KO’CHMANCHILAR
BILAN
OLIB
BORGAN
DIPLOMATIYASI.
39.
Boltaev, O. (2024). BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK
ROAD.
Analytical Journal of Education and Development
,
4
(10), 293-297.
40.
Boltayev, O. (2023). A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND
DIPLOMATIC PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH
CENTURY.
Modern Science and Research
,
2
(9), 145-149.
578
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
41.
Toshpo’latova,
S.
(2024).
TARIX
FANINI
O’QITISHDA
SAMARALI
METODLAR.
Modern Science and Research
,
3
(11), 774-782.
42.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.
Журнал универсальных
научных исследований
,
2
(5), 453-462.
43.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.
Modern Science and
Research
,
3
(5), 522-529.
44.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot
District.
Modern Science And Research
,
3
(5), 148-151.
45.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.
Modern Science and Research
,
3
(2), 447-450.
46.
Toxirovich, N. J. (2025). MASOFAVIY TA'LIM JARAYONIDA TALABALAR
ISHONCHI SHAKLLANISHINING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI. PEDAGOGIK
TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 679-684.
47.
Toxirovich, N. J. (2025). MASOFAVIY TA'LIM JARAYONIDA TALABALAR
ISHONCH HISSINI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 2(2), 210-214.
48.
Nozimov, J. (2024). Talabalar masofaviy ta'lim jarayonida ishonch tuyg'usini
shakllantirishning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari. Medicine, pedagogy and technology:
theory and practice, 2(10), 384-388.
49.
Xayrullayev, U. (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT
(RED APPLE II). Modern Science and Research, 3(2), 1071-1073.
50.
Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE" RED APPLE" MYTHOLOGY OF
THE TURKS. Modern Science and Research, 3(1), 568-572.
51.
Umidjon, X. (2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and West.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),
179-183.
52.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.
Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(4), 376-385.
53.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.
Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(4), 376-385.
54.
Sadullaev
U.
(2024).
USE
OF
INFORMATION
TECHNOLOGY
IN
EDUCATION.
Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice
,
2
(5), 344–
352.
55.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
579
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
56.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 994-1003.
57.
Ярашова, М. . (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ
ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ.
Modern Science and Research
,
3
(10), 362–368.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901
58.
Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ
УСУЛЛАРИ.
Modern Science and Research
,
3
(11), 782–787. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057
59.
Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf
Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari.
Miasto
Przyszłości
,
52
,
622–625.
Retrieved
from
https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679
60.
Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA
ULAR BILAN BOG’LIQ ATAMALAR TAVSIFI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
621–632.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
