Роль собак в распространении цистицеркоза овец.

inLibrary
Google Scholar
Журнал:
Выпуск:
CC BY f
62-64
0

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.
Поделиться
Аминжонов, Ш., & Аликулов, З. (2023). Роль собак в распространении цистицеркоза овец. in Library, 4(4), 62–64. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/30700
Шерзод Аминжонов, Ветеринарный научно-исследовательский институт

Директор лаборатории гельминтозоонозов, доктор ветеринарных наук, старший научный сотрудник ВНИИ ветеринарии

Зохид Аликулов, Ветеринарный научно-исследовательский институт
tayanch doktorant
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В статье кратко описаны цестодозы овец, сенороз и цистицеркоз, а также результаты дегельминтизации собак с целью их профилактики.

Похожие статьи


background image

62

Maxsus son 4. 2023

VETERINARIYA

MEDITSINASI

Mavzuning dolzarbligi.

Respublikamizning chor-

va chilik tarmog‘iga mayda va yirik shoxli hayvonlar-

ning sistiserkozi katta iqtisodiy zarar keltirishini bar-

cha fermer xo‘jaliklari misolida yillar davomida kuza-

tishimiz mumkin. Shuning uchun bu borada turli qarorlar

ishlab chiqildi, qator izlanishlar, ilmiy tajribalar yanada

kuchaydi. O‘zbekiston Respublikasi Pezdidentining

2022 yil 8-fevraldagi PQ 121-sonli “Chorvachilikni

yanada rivojlantirish va chorva ozuqa bazasini mustax-

kamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi qarori sohani

yanada rivojlantirishga xizmat qiladi. Respublikamizda

sifatli va yetarli miqdorda qishloq xo‘jaligi mahsulot-

larini yetishtirish bilan birga ularni turli talofatlardan

asrash, har xil kasalliklarning oldini olish orqali ham

iqtisodiy samaraga erishish mumkinligi hech kimga sir

emas. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida yil mavsumida

abiotik ekologik omillar (havo namligi, harorat, atmos-

fera bosimi) keskin o‘zgarib turadi. Ushbu ekologik

omillar barcha tirik organizmlarga , shu jumladan sest-

odozlarning taraqqiyotiga, ularning asosiy va oraliq

xo‘jayinlari organizmiga o‘z tasirini ko‘rsatadi.

Qo‘ychilik xo‘jaliklarida uchraydigan sistiserkoz

va senuroz kabi gelmintozlar chorvachilikka ulkan iqti-

sodiy zarar yetkazish bilan bir qatorda inson salomatli-

giga ham katta xavf tug‘diradi.

Sistiserkoz

–subklinik ko‘rinishda kechuvchi sest-

odoz bo‘lib, qo‘y-echki, qoramol va cho‘chqalarn-

ing muskullari, diafragmasi, tili, jag‘ muskullarida

va ko‘pincha charvisida parazitlik qiladi. Kasallikni

Taenia hydatigena

ning lichinkalik shakli

Cysticercus

tenuicolus

keltirib chiqaradi. Kasallik organizmning

allergik javob qaytarilishi bilan xarakterlanadi. Kasal-

likning boshlang‘ich (o‘tkir) davrida oshqozon-ichak

faoliyatining buzilishi (ichketish), tana haroratining

ko‘tarilishi, xolsizlanish, qorin devorini paypaslaganda

og‘riq sezishi kuzatiladi. Keyingi davrda klinik belgilar

sezilmaydi, hayvon oriqlab borishi hamda ko‘rinadigan

shilliq pardalarning anemiyasi kuzatiladi [3,4].

Alikulov Zohid Inadulla o‘g‘li,

tayanch doktorant,

Aminjonov Sherzod Mirabosovich,

v.f.d, ilmiy rahbar,

Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti

UDK. 619:636.3:576

QO‘YLAR SISTISERKO‘ZINING TARQALISHIDA ITLARNING O‘RNI

Аnnotatsiya:

Ushbu maqolada qo‘ylarning sestodoz kasalliklari senuroz va sistiserkoz haqida, ularning oldini olish

maqsadida itlarni gijjasizlantirish tadbirlarining natijalari qisqacha bayon etilgan.

Kalit so‘zlar.

sestodoz, senuroz, sistiserkoz, taenia hydatigena, cysticercus tenuicolus, Multiceps multiceps, arekolin.

Cysticercus tenuicolus-

tiniq qobiq bilan qoplangan,

kattaligi tovuq tuximidek keladigan pufak bo‘lib, uning

ichidagi tiniq suyuqlikda pufak pardasiga yopishib tur-

adigan bitta skoleksi bo‘ladi.

Parazitning voyaga yetgan shakli -

Taenia hydati-

gena

it, bo‘ri, shog‘ol va tulkilarning asosan ingichka

ichagida rivojlanib, voyaga etadi. Uning uzunligi 5m,

kengligi 7,5 mm gacha yetadi. Voyaga yetgan parazit

hayvonlar tezagi bilan minglab tuxumlar saqlovchi ye-

tilgan bo‘g‘inlar ajratadi. Bazan bo‘g‘inlar ichaklarda

yoriladi va tezak bilan parazit tuxumlari ham chiqadi.

Chiqqan bo‘g‘inlar harakat qilib, yorilib tashqi muhit-

ga tuhumlarni tarqatadi. Oraliq xo‘jayin hisoblanuvchi

qo‘ylar mazkur bo‘g‘in va tuxumlari bilan zararlan-

gan ozuqa va ichimlik suvi orqali kasallanadi. Oshqo-

zon-ichak tizimiga tushgan teniya tuxumlaridan onkos-

fera ajralib chiqib, ingichka ichakning shilliq pardasini

teshib, kapilyar qon tomirlariga o‘tadi va qon-limfa

oqimi bilan muskul to‘qimalari, yurak, diafragma, char-

vi, chaynash muskullari, til hamda parenximatoz organ-

larga borib joylashadi va rivojlanib, 3 oydan keyin sisti-

serk pufagini hosil qiladi [2,3].

It, bo‘ri, shog‘ol va tulkilar sistiserk pufagini iste-

mol qilib zararlanadi va parazit 2-5 oy ichida jinsiy

voyaga yetgan shaklga aylanib, organizmda ko‘p yil

yashashga qodir [1,2].

A.O.Oripov, R.B.davlatov, N.E.Yo‘ldoshev (2016)

ma’lumotlariga ko‘ra, Respublikamizda bu kasallik

qo‘y-echkilarda 70-80% gacha uchrashi aniqlangan.

Т.Н.Сивкова, Е.А.Доронин-Доргеленский (2018)

ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoning ayrim mamlakatlar-

ida, jumladan Sharqiy Efi opiyada 26%, G‘arbiy Avs-

traliyada 20,5%, Saudiya Arabistonida 23% qo‘ylarda

kasallik uchrashi aniqlangan.

Shu tufayli ham bu kasalliklarga qarshi kurashishda

kasallik qo‘g‘atuvchilarining asosiy xo‘jayinlari bol-

gan itlarni doimiy ravshda gijjasizlantirib turish muhim

ahamiyat kasb etadi.


background image

63

Maxsus son 4. 2023

VETERINARIYA

MEDITSINASI

1-jadval.

Otarlardagi cho‘pon itlarini gijjasizlantirish natijalari

T/r

Bosh cho‘ponlarning

Ismi familyasi

Itlar

soni

Jinsi

Yoshi

Rangi

Gijjasizlantirish natijalari

T.hydatigena

M.multiceps

1

Nurboev Erkin

1

erkak

4

sariq

2 egzem

yo‘q

1

urg‘ochi

5

sariq ola

3 egzem

yo‘q

2

Amonov Odil

1

erkak

5

oq

1 egzem

yo‘q

1

erkak

2

malla

2 egzem

yo‘q

3

Ahmedov Hamid

1

erkak

2

qora

3 egzem

yo‘q

1

erkak

6

qora

2 egzem

1 egzem

4

Sharipov Ashraf

1

urg‘ochi

3

sariq

3 egzem

yo‘q

5

Xalilov Xayyom

1

erkak

4

malla

yo‘q

yo‘q

6

Tilapov O‘rol

1

erkak

4

oq

yo‘q

1 egzem

1

urg‘ochi

5

oq

yo‘q

yo‘q

7

Omonov Amandulla

1

erkak

1

malla

yo‘q

yo‘q

1

erkak

2

sariq ola

yo‘q

yo‘q

8

Maqsudov Maruf

1

erkak

2

qora ola

yo‘q

yo‘q

1

erkak

6

qora

yo‘q

1 egzem

1

urg‘ochi

5

sariq

1 egzem

1 egzem

9

O‘tapov ergash

1

urg‘ochi

3

qora

yo‘q

yo‘q

1

erkak

4

malla

yo‘q

1 egzem

10

Xumayev Aliboy

1

erkak

6

qora

yo‘q

yo‘q

1

erkak

3

oq

yo‘q

yo‘q

11

Do‘stbayev Rajabboy

1

erkak

4

qora ola

yo‘q

yo‘q

1

urg‘ochi

5

qora ola

2 egzem

yo‘q

12

Ziyatov O‘rolboy

1

urg‘ochi

3

oq

yo‘q

yo‘q

1

erkak

4

qora ola

1 egzem

1 egzem

1

erkak

4

qo‘ng‘ir

2 egzem

yo‘q

1

urg‘ochi

6

qo‘ng‘ir

yo‘q

2 egzem

13

Kubaev Baxrom

1

erkak

1

sariq

yo‘q

yo‘q

1

urg‘ochi

3

oq

2 egzem

1 egzem

14

Klichev Baxit

1

urg‘ochi

1,5

oq

2 egzem

yo‘q

1

erkak

2

oq

2 egzem

1 egzem

1

urg‘ochi

2

oq

yo‘q

yo‘q

15

Qurbonov Maruf

1

erkak

4

qora

yo‘q

yo‘q

1

erkak

3

sariq

yo‘q

yo‘q

16

Raximov Sherali

1

urg‘ochi

6

qora ola

1 egzem

1 egzem

1

erkak

1

qora

yo‘q

yo‘q

1

erkak

4

malla

yo‘q

yo‘q

Tadqiqotning maqsadi

.

Respublikamizning

qo‘ychilikka ixtisoslashgan xo‘jaliklarida qo‘ylar

orasida asosiy sestodozlar hisoblangan sistiserkoz va

senuroz kasalliklarining epizootologik holatini o‘rgan-

ish, oldini olish maqsadida ularning asosiy xo‘jayini hi-

soblangan itlarni gijjasizlantirishdan iborat.

Tadqiqot obekti va usullari.

Tadqiqotlarimiz

Navoiy viloyati, Nurota tumanidagi “Zarolmos qora-

ko‘l” fermer xojaligida olib borildi. Ilmiy tadqiqotlar-

imiz davomida otarlardagi cho‘pon itlarini gijjasizlanti-

rish ishlari o‘tkazildi.

Tadqiqot natijalari.

Qo‘ychilikka ixtisoslashgan


background image

64

Maxsus son 4. 2023

VETERINARIYA

MEDITSINASI

xo‘jaliklarda qo‘ylar orasida turli xil parazitar kasal-

liklarning tarqalishida itlar muntazam ishtirok etishi sa-

babli, ularni gijjasizlantirib boorish- sestodalarga qarshi

tadbirlar orasidagi muxim va samarali hisoblanadi. Tad-

qiqotlarimiz davomida itlarni gijjasizlantirishda areko-

lin kimyoviy preparatini har kg tirik vaznga 0,5 mg dan

2-3 ml suvga eritib og‘iz orqali ichirildi.

Vodorod bromli arekolin – oq rangli kukun shakli-

da, suvda yaxshi eriydi, xidsiz. Uning ta’siri asetilxolin

va karboxolinlar yoki surgi dorilar tasiriga o‘xshaydi.

U qo‘llanganda ayniqsa, ichaklarning to‘lqinsimon

xarakati faoliyati tezlashadi, ichak bezlarining sekretsi-

yasi kuchayadi. Preperat gijjalarning tanasiga shimiladi

va asab muskullariga salbiy tasir ko‘rsatish oqibatida

ularni falajga aylantiradi. Natijada ichaklar devorlari-

ga yopishib turgan tasmasimon gijjalar itlarning naja-

si bilan tashqariga ajralib chiqadi. Preparat itlarda qu-

sushni chaqiradi. Shu tufayli uning bir qismi tashqariga

chiqarib tashlanadi. Bunday vaqtda dorini qayta ichirish

lozim.

Biz tadqiqotlarimiz davomida Navoiy viloyati,

Nurota tumanidagi qo‘ychilik xo‘jaliklarida 16 ta otar-

lardagi 36 ta turli yoshdagi itlarda gijjasizlantirish

ish-

larini olib bordik. Tadqiqot natijalari quyidagi jadvalda

aks ettirilgan.

Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 36 ta turli yoshdagi it-

larga vodorod bromli arekolinni

har kg tirik vaznga 0,5

mg dan 2-3 ml suvga eritib og‘iz orqali ichirganimizda

15 bosh itdan

T.hydatigena,

10 bosh itdan

M.multiceps

ajralib tushdi. Zararlangan itlarning 6 boshida esa har

ikkala parazit bilan zararlanganligi malum bo‘ldi.

Xulosalar:

1. Qo‘ylar orasida sestodozlarning keng tarqalishiga

asosiy sabab, xo‘jaliklarda kasallikka qarshi profi laktik

chora-tadbirlarning etarlicha tashkil etilmaganligi bilan

izohlash mumkin.

2. Qo‘ylarning sestodoz kasalliklari bilan zararla-

nishida itlar muhim o‘rin egallaganligi sababli, ular-

ni gijjasizlantirib borish-

sestodalarga qarshi tadbirlar

orasidagi muxim va samarali hisoblanadi.

3. Itlarni gijjasizlantirishda vodorod bromli areko-

linni

har kg tirik vaznga 0,5 mg dan 2-3 ml suvga eritib

og‘iz orqali ichirish samarasi yuqori hisoblanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:

1. Aminjonov М.А. “Senuroz”. Monografi ya. Tosh-

kent, 2009.

2. Aminjonov Sh.М. “Hayvon va odamlarda sist ex-

inokokkozi-gidatidozi va ularga qarshi chora-tadbirlar

”. Monografi ya. Toshkent, 2012.

3. Оripov А.О., Davlatov R.B., Y

o‘ldoshev

N.E.

“Veterinariya gelmintologiyasi”.O

‘quv qo‘llanma

.

Toshkent, 2016.

4. Т.Н.Сивкова, Е.А.Доронин-Доргеленский

“Ларвальные цестодозы. Биология, патология,

Ветеринарно-санитарная экспертиза и контроль”.

Учебное пособие. 2018


background image

236

Maxsus son 4. 2023

VETERINARIYA

MEDITSINASI

А.Т.Серикова, Ж.М.Нуржуманова, Ж.Табысбек – Распространение эймериозно-

стронгилятозной инвазии ангорских коз в Бескарагайском районе области Абай. ......................40
Д.С.Голубев, Д.Ф.Карелин, С.Л.Радченко – Сравнительное гистологического строение

желудка и кишечника щуки обыкновенной. .....................................................................................42
С.С.Халиков – Разработка Противопаразитарных препаратов методами механохимической

модификации известных субстанций. ...............................................................................................46
Ж.У.Еспанов, А.С.Даминов, А.С.Савина, Р.А.Егорова – Серологические методы прижизненной

диагностики оводовых болезней лошадей. ......................................................................................48
I.X.Rayimqulov, R.B.Davlatov, X.B.Yunusov – Parrandalarni ektoparazitlardan asraylik..................50
U.M.Asomiddinov, X.B.Yunusov, F.B.Ibragimov, F.I.Kurbanov, X.T.Yuldoshev – Baliqlarni

saprolignioz va protozoozlarida baliq go‘shtini veterinariya sanitariya jixatdan baholash. .................52
R.B.Davlatov, B.S.Rustamov – Kurk alar gistomonozining epizootologik xususiyatlari. ....................55
Г.Дж.Кутлиева, Б.И.Тураева, Х.Ф.Камолова – Спектр целлюлолитической активности штаммов

bacillus subtilis, выделенных из домашних животных. ....................................................................57
Z.I.Alikulov, Sh.M.Aminjonov – Qo‘ylar sistiserko‘zining tarqalishida itlarning o‘rni. .....................62
O.X.Rayimov, T.I.Tayloqov – Farg‘ona viloyatining ayrim tumanlarida qoramol trematodozlarining

epizootik holati. .....................................................................................................................................65
B.K.Uluqov, X.A.Safarov – Jizzax viloyatining ayrim tumаnlаridа qo‘ylаr gelmintozlаrining

tаrqаlishi ................................................................................................................................................68
A.R.Tursunqulov, T.D.Boltayev – Itlarning teniidlari bilan zararlanishi va ularni oldini

olish chora-tadbirlari. ............................................................................................................................70
H.Sh.Eshqulova – Sut mahsulotlarını ıshlab chıqarıshda tızımlı boshqaruv va ınnovatsıyalar

samaradorlıknıng asosıy omılı sıfatıda .................................................................................................72
Ш.М.Жахонгиров, Ф.Т.Абдиев – Фауна и эпидемиологическое значение москитов в очагах

лейшманиозов Узбекистана ...............................................................................................................76
Ш.М.Жахонгиров, Ф.Т.Абдиев – Эпидемические значения москитов в очагах лейшманиозов в

Сурхандарьинской oбласти ................................................................................................................78
З.А.Алибоев, А.С.Даминов, Э.М.Солиев – Сирдарё Вилоятининг айрим хўжаликларида

қорамоллар орасида гельминтозларнинг тарқалиши ......................................................................79
С.С.Сейтвелиева, A.C.Даминов – Современное состояние паразитов Бухарского оленя (Cervus

hanglu bactrianus) вольерного содержания на территории Зарафшанского национального

природного парка ................................................................................................................................82
Х.А.Кувватов, А.С.Даминов – Цестодозлар билан зарарланган балиқларнинг эпизоотологик

мониторинги. .......................................................................................................................................84
Ж.М.Исаев, С.С.Халиков, И.А.Улашев, Орипов А.О. – Противогельминтные препараты

методами механохимии для овец. ......................................................................................................86

Библиографические ссылки

Aminjonov М.А. “Senuroz”. Monografi ya. Toshkent, 2009.

Aminjonov Sh.М. “Hayvon va odamlarda sist ex-inokokkozi-gidatidozi va ularga qarshi chora-tadbirlar ”. Monografi ya. Toshkent, 2012.

Оripov А.О., Davlatov R.B., Yo‘ldoshev N.E. “Veterinariya gelmintologiyasi”.O‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2016.

Т.Н.Сивкова, Е.А.Доронин-Доргеленский “Ларвальные цестодозы. Биология, патология, Ветеринарно-санитарная экспертиза и контроль”. Учебное пособие. 2018

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов