ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
353
O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID FIKRLAR
Toshpo’latova Shaxnoza Shuhratovna
Osiyo Xalqaro Universiteti
“Tarix va filologiya” kafedrasi, Tarix fani o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13958472
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Qur’oni Karim, hadisi Shariflarda oila va oilaviy
munosabatlar va oilaviy tarbiyaga oid bir butun izchil qarashlar tizimi mavjud bo‘lib, u o‘z ichiga
oilaning shakllanishi, rivojlanishi va mustaxkamlanishiga qaratilgan barcha jihatlarni qamrab
oladi. Bu qarashlar ilohiyot nuqtai nazaridan o‘rtacha qo‘yilsada ular kishilarning turmush
tarzlari, oilaviy munosabatlari talabidan kelib chiqganligi uchun ham kundalik turmushga
muvofiqligi haqida bayon etilgan.
Kalit so’zlar:
Qur’oni Karim, hadisi Sharif, Ibn Sinoning “Tadbiri al-manozil” nomli
asari, “Avesto”, Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy, Abu Nasr Farobiy, Abu Rayhon Beruniy, Abu
Ali Ibn Sino, Muhammad qoshg‘ariy, YUsuf Xos Xojib, Kaykovus, Alisher Navoiy, Xusayn Voiz
Koshifiy.
THOUGHTS ON FAMILY PEDAGOGY IN THE MIDDLE AGES
Abstract.
In this article, there is a whole system of consistent views on family and family
relations and family education in the Holy Qur'an, Hadith Sharifs, which includes all aspects
aimed at the formation, development and strengthening of the family. If these views are averaged
from theological point of view, it is stated that they are compatible with everyday life because they
arise from the demands of people's lifestyles and family relationships.
Key words:
Holy Qur'an, Hadith Sharif, Ibn Sina's work called "Tadbiri al-Manozil",
"Avesta", Muhammad ibn Musa al-Khorazmi, Abu Nasr Farabi, Abu Rayhan Beruni, Abu Ali Ibn
Sina, Muhammad Qashg Ariy, Yusuf Khos Khajib, Kaikovus, Alisher Navoi, Husayn Vaiz Koshifi.
МЫСЛИ О СЕМЕЙНОЙ ПЕДАГОГИКЕ В СРЕДНЕВЕКОВЬЕ
Аннотация.
В данной статье представлена система последовательных взглядов на
семью и семейные отношения и семейное воспитание в Священном Коране, хадисах
Шарифов, которая включает в себя все аспекты, направленные на формирование,
развитие и укрепление семьи. Если эти взгляды усреднить с богословской точки зрения, то
констатируется, что они совместимы с повседневной жизнью, поскольку вытекают из
требований образа жизни людей и семейных отношений.
Ключевые слова:
Священный Коран, Хадис Шариф, труд Ибн Сины «Тадбири аль-
Манозиль», «Авеста», Мухаммад ибн Муса аль-Хоразми, Абу Наср Фараби, Абу Райхан
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
354
Беруни, Абу Али ибн Сина, Мухаммад Кашг Арий, Юсуф Хос Хаджиб, Кайковус, Алишер
Навои, Хусейн Вайз Кошифи.
Eramizdan avvalgi 528-529 yillar orasida buyuk mutafakkir Zardusht tomonidan yaratilgan
“Avesto” kitobida ham ta’lim-tarbiyaga, axloq-odobga oid qator g‘oya va qarashlarni ko‘rish
mumkin. “Avesto”da ta’kidlanishicha, tarbiya hayotning tayanchi, shu boisdan har bir yoshni
yaxshi o‘qish va yozishga o‘rgatish lozim. Uni yosh paytidanoq mehnat qilib, mehnatning tagi
rohat ekanligini anglatish uchun daraxt ko‘chati o‘tkazishga, uy-ro‘zg‘or qurollari yasash, erga
ishlov berish va chorva bilan shug‘ullanishga o‘rgatilishi shart. Zotan uning fikricha yaxshi va
ezgu ishlar yaratish uchun kishi mehnat qilishi zarur, o‘z qo‘llari bilan moddiy noz-ne’matlar
yaratmas ekan, u yashash lazzatini ham his qilmaydi, hayotning qadriga ham etmaydi.
U yuqoridagi fikrni davom ettirib, “Inson nafaqat mehnati tufayli o‘zini va oilasini boqadi,
balki unda erga va yurtga bo‘lgan muhabbati ham paydo bo‘ladi. Zotan har bir inson o‘zi
o‘sibg‘ulg‘aygan zaminni, mamlakatni eng yazshi va go‘zal mamlakat deb tushunmog‘i kerak”.
Uning bu fikrlaridan har bir inson faqat o‘zining emas balki farzandlarini ham mehnatsevar
qilib tarbiyalashi lozim. Chunki mehnatsevar bo‘lmasdan turib, o‘z erini, o‘z Vatanini seva
olmasligi tabiiy.
Islomda oilaviy tarbiyaning o‘ziga xos xususiyatlari ham ko‘rsatib o‘tiladi. Bu xususiyatlar
musulmonchilik talablaridan kelib chiqqan bo‘lib, insonni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash haqidaga
umumiy g‘oya bilan bog‘liq. Musulmon oilalarida kuyov va kelinning avlod-ajdodlarining kelib
chiqishini o‘rganish, jismoniy va ma’naviy poklikga e’tibor berish an’anaga aylangan. Islomiy
ma’naviyatda bolani oilada axloqiy tarbiyalash ha qidagi qarashlar insoniylikga, ezgulikga va
yaxshlikga da’vat etgan uchun ham umuminsoniy mazmunga egadir.
Shunga ko‘ra, islom musulmonlariga xos bo‘lgan diniy qadriyatgina bo‘lib qolmasdan,
balki umuminsoniy qadriyatdir. Milliy mustaqillik natijasida dinga va diniy qadriyatlarga bo‘lgan
munosabat tubdan o‘zgardi va u oilada bolalarni axloqiy tarbiyalashning muhim omillaridan biriga
aylanib, oilada tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirishga yordam bermoqda.
SHarq mutafakkirlarining ta’lim-tarbiya, oila va oilaviy tarbiya ha q idagi qarashlari islom
mafkurasi va uning qobig‘ida shakllangan. Sharq mutafakkirlari ijodida aks etgan umuminsoniy
g‘oyalar islomiy ma’naviyat bilan hamohangdir.
SHarq mutafakkirlarining ilmiy merosida oila va oilada farzand tarbiyasi masalalariga katta
e’tibor berganlar. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy, Abu Nasr Farobiy, Abu Rayhon Beruniy,
Abu Ali Ibn Sino, Muhammad qoshg‘ariy, YUsuf Xos Xojib, Kaykovus, Alisher Navoiy, Xusayn
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
355
Voiz Koshifiy kabi mutafakkirlarning qator asarlarida bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash
masalalari o‘rtaga qo‘yilgan va ularni hal etish yo‘llari ko‘rsatib berilgan.
Oilada bola tarbiyasi masalasi Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy qarashlarida ham
mavjuddir. Uning aytishicha, “Ota-onalar ikki xil: tug‘ilish otasi va ta’lim berish otasi: birinchisi
jismoniy hayot sababli, ikkinchisi ruhiy hayot sababli”. SHunga ko‘ra ularni o‘zviy birlikda olib
qarash tarbiya ishida muhim ahamiyatga molikdir. Uning quyidagi so‘zlari anchayin ibratlidir:
“Zamondan yaxshiroq ta’lim beruvchi muallimni, insondan yaxshiro q talim oladigan o‘quvchini
ko‘rmadim”. Uning bu so‘zlaridan bir tomondan ijtimoiy muhitni bola tarbiyasi uchun hal qiluvchi
ta’sirini anglasak, ikkinchi tomondan inson shaxsi ta’lim natijasida kamolotga erishib borishi
mumkinligini sezamiz.
Abu Rayxon Beruniy insonning axloqiy fazilatlarini, umuman axloqiy tushunchalarini
insonning tabiati bilan bog‘laydi. Inson tabiati esa avvalo oilada shakllanadi. Shunga ko‘ra bola
tarbiyasida ota-ona ta’siri va namunali benihoya kattadir. Masalan u ayollarga nasihat qilib,
Abdulla ibn Jafar tilidan shunday deb yozadi: “Rashkdan saqlangin. U taloq ning kalitidir.
Eringga tez-tez tanbeh qilishni senga ta’qiqlayman. Chunki tanbeh nafrat uyg‘otadi.
o‘zingni bezab yurgin. Buning uchun yaxshi vosita surmadir. Yana xushbo‘y atirlardan
foydalangin. Ularning ichida eng yaxshisi suvdir”. Uning bu fikrlari bevosita oilada farzand
tarbiyasiga ta’lu q lidir.
Beruniy tan va ruh pokligi masalasini ham o‘rtaga tashlaydi. Beruniy ota-onalarga qarata
bolaning mo‘‘tadillikda saqlashni tavsiya etadi. Bunga asosan bolani qattiq g‘azablanishdan,
qo‘rqish va hafalikdan, uy qusizlikdan saqlash orqali erishilishini aytib, ularni xohlagan va foydali
narsasini topib berishga, sevmagan narsasidan uzoq lashtirishga harakat qilish kerakligini
uqtiriladi. Ota-onaning bolaga turli munosabati turlicha xul qlarni keltirib chiqaradi.
Mutafakkir bola-xulq atvorining mo‘‘tadilligi natijasida tan va ruh sog‘lomligi kelib
chiqishini ham ilmiy asoslab beradi. Beruniy bola tarbiyasida irsiyat muhit va tarbiya ta’sirini
birdek muhim ekanligini ta’kidlab o‘tgan edi. Beruniy axlo q iy tarbiyaga musulmon dini
talablaridan kelib chiqqan holda yondoshadi. Axloqiylik yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi kurash
natijasida namoyon bo‘ladi va shakllanadi. Uning bu fikri o‘z davri uchun yangi va ilmiy bashorat
edi.
Oila va oilada bola tarbiyasi masalasi Abu Ali Ibn Sinoning ilmiy merosida ham muhim
o‘rin egallaydi. U o‘zining qator asarlarida bolaning salomatligi, uning tarbiyasi ha qida, eng
muhimi bola ruhiyatini o‘rganish borasida ko‘plab qimmatbaho fikrlarni yozadi. Ularning
hammasi bir butun bo‘lib, muayyan pedagogik qarashlar tizizimini tashkil etadi va u ma’naviy-
axloqiy barkamol insonni shakllantirish ha qidagi g‘oyaga borib ta qaladi. Ibn Sinoning “Tadbiri
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
356
al-manozil” nomli asarida katta bir bob oila va oilaviy tarbiya masalalariga bag‘ishlangandir.
Ibn Sino oilada bola tarbiyasi ancha murakkab va nozik bo‘lib, uni bolaning yoshligidan
boshlab va izchillik bilan olib borish lozimligini uqtiradi. U ona allasining tarbiyaviy ahamiyati ha
qida to‘xtalib, “Alla” ikki vazifani bajaradi, deydi. Birinchisi, uni tebratish or qali bolaga jismoniy
orom bag‘ishlanadi; ikkinchisi, beshikni bir maromda tebratishdan onaning mehri jo‘sh uradi,
bolasiga bo‘lgan muhabbatidan onaning orzu umidi yurak to‘ridan sil q ib chiqadi. Bu o‘ziga xos
qo‘shi q bolasi uchun qasidadek yangraydi va u farzandining murg‘ak qalbiga singib boradi. SHu
tarzda bolada o‘zi ham anglolmagan xolat paydo bo‘ladi. U asta-sekin bu yorug‘ olamni anglay
boshlaydi. Ana shu anglashdan o‘rganish boshlanadi. Xuddi shu o‘rganish tarbiyalanishdir. Zotan
o‘rganish sezishdan kelib chi qadi. Ibn Sino ana shu xolatga e’tiborini qaratib, “YOsh bolaning
sezgirlik quvvati katta odamga teng keladi”, degan fikrni bildiradi.
Ibn Sino bola tarbiyasida oila boshlig‘i otaning roliga alohida e’tibor beradi. “Agar oilada
– deydi u, oila boshlig‘i tajribasizlik, no‘noqlik qilsa u oila a’zolarini yaxshi tarbiyalay olmaydi
va og‘ibatda bundan yomon natijalar kelib chi q ishi mumkin”. Bola yaxshi yo‘lga qo‘yilsa, oila
baxtli bo‘ladi. Oilaning eng muhim vazifasi bola tarbiyasi hisoblanadi. Ota-ona kim bo‘lishidan
qat’iy nazar, bu vazifani ma’suliyat bilan ado etishi lozim. Ibn Sino “tadbiri al-manozil” asarida
er va xotinning yaxshi sifatlarini sanab o‘tadi. Ularning shaxsiy namunalari bola uchun o‘rnak
bo‘lib, kelajak ta qdirini belgilashda muhim ahamiyatga ega ekanligi alohida u qtiriladi.
Ibn Sino oilada bolani ma’naviy – axloqiy tarbiyalashda mehnatsevarlikning roliga alohida
urg‘u berib, ota-onalarni farzandlariga nisbatan kasb-xunar o‘rgatishga chaqiradi. Mehnatni
ulug‘laydi. Mehnatsiz hayot kechirishning bolaga bo‘lgan salbiy ta’sirini ko‘rsatib beradi.
XI asrda yashab ijod etgan mutafakkir Yusuf Xos hojib o‘zining “ qutadg‘u bilig”da bola
tarbiyasi ha q ida to‘xtalib, shunday yozadi: “Farzand qanchalik bilimli, a qlli-xushli bo‘lsa ota-
onasining yuzi shunchalik yorug‘ bo‘ladi”. U bola tarbiyasida otaning ma’suliyatiga alohida
e’tibor beradi. “Kimning o‘g‘il-qizi erka bo‘lsa, deb yozadi u unga shu kishining o‘zi mungli bo‘lib
yig‘laydi. Ota bolani kichikligida bebosh qilib qo‘ysa bolada gunoh yo‘q barcha jafo otaning
o‘zida; o‘g‘il- qizning xulq -atvori yaramas bo‘lsa, bu yaramas ishni ota q ilgan bo‘ladi.
REFERENCES
1.
https://muhaz.org/orta-asrlarda-oila-pedagogikasiga-oid-fikrlar.html
2.
Muxamedovna, G. M. (2023). MAKTABLARDA TARIX FANINI O'QITISH
AHAMIYATI.
Научный Фокус
,
1
(5), 178-180.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
357
3.
Muxamedovna, G. M. (2023). TARIX FANINI O'QITISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISHNING
AHAMIYATI.
Научный
Фокус
,
1
(5), 175-177.
4.
Gadayeva, M., & Ismoilova, Z. (2024). The Importance Of Studying The Science Of Youth
Psychology In Improving People'S Lives.
Modern Science and Research
,
3
(2), 676-683.
5.
Gadayeva, M., & Hamroqulova, N. (2024). The Basis Of The Use Of Development-
Pedagogical Skills In Pedagogical Activity.
Modern Science and Research
,
3
(2), 684-689.
6.
Gadayeva, M. (2024). ABOUT THE HISTORY OF THE VEIL OR MEDIEVAL
WOMEN'S DRESS.
Modern Science and Research
,
3
(2), 1097-1103.
7.
Gadayeva, M. (2023). THE UNIQUE SIGNIFICANCE OF MASTERING SOCIAL
SCIENCES DURING THE DEVELOPMENT OF THE NEW UZBEKISTAN.
Modern
Science and Research
,
2
(10), 459-464.
8.
Universiteti, G. M. M. O. X. (2023). Uchinchi Renesans Davrida Ajdodlarimiz Merosini
Organish Orqali Integratsion Ta’Limni Yanada Takomillashtirish Tamoyillari: Часть 1 Том
1 Июль 2023 Год.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
1
(1), 11-16.
9.
Gadayeva, M. (2024). Attack Action.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1028-1033.
10.
Gadayeva, M. (2023). ONE OF THE TIMURID QUEENS IS BIBIKHONIM.
Modern
Science and Research
,
2
(12), 749-754.
11.
Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The Theme
Of The" Eastern Renaissance" Era.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1024-1027.
12.
Muxamedovna, G. M. (2023). KREATIV YONDASHUV ASOSIDA DIDAKTIK
MATERIALLAR
YARATISH
MEXANIZMLARI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
21
(3), 12-14.
13.
Muxamedovna, G. M. (2023). Uchinchi renesans davrida ajdodlarimiz merosini organish
orqali integratsion ta’limni yanada takomillashtirish tamoyillari.
Образование наука и
инновационные идеи в мире
,
22
(1), 35-38.
14.
Muxamedovna, G. M. (2023). History Of Patriotic Women.
International Journal Of
History And Political Sciences
,
3
(12), 69-75.
15.
Muxamedovna, G. M. (2023). Innovatsion TaLim-Buyuk Kelajak Poydevori.
World
scientific research journal
,
17
(1), 74-76.
16.
Mukhamedovna, G. M. (2024). The Sad Fate Of The Women Of Turkistan: About The
“Hujum” Movement And Its Impacts On Agriculture.
SPAST Reports
,
1
(7).
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
358
17.
Muxamedovna, G. M. (2024). TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI.
TA'LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
4
(5), 97-102.
18.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.
Modern Science and
Research
,
3
(5), 522-529.
19.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot
District.
Modern Science And Research
,
3
(5), 148-151.
20.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.
Modern Science and Research
,
3
(2), 447-450.
21.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.
Журнал универсальных научных
исследований
,
2
(5), 453-462.
22.
Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology.
European Journal Of Innovation In
Nonformal Education
,
4
(3), 432-437.
23.
Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of
Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology.
SPAST
Reports
,
1
(7).
24.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani.
Modern
Science and Research
,
3
(2), 87-93.
25.
Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.
Innovations in Technology and
Science Education
,
2
(8), 1214-1222.
26.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara.
Modern Science
and Research
,
3
(2), 1004-1011.
27.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics.
Modern Science and Research
,
3
(2), 500-507.
28.
Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology.
Modern Science and Research
,
3
(1),
504-510.
29.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life.
American Journal of
Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769)
,
1
(10), 655-659.
30.
Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of
Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”.
International Journal of Intellectual
Cultural Heritage
,
3
(1), 12-16.
31.
Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of
Tajiks In The Works Of MS Andreyev.
International Journal Of History And Political
Sciences
,
3
(12), 42-47.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
359
32.
Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career.
Modern Science and
Research
,
2
(12), 801-807.
33.
Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony.
International Journal
Of History And Political Sciences
,
3
(11), 17-23.
34.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF THE
WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI".
Modern Science and Research
,
2
(9),
404-409.
35.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV.
Modern Science and Research
,
2
(10), 291-299.
36.
Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”
Marosimining Etnologik Tahlili.
Scholar
,
1
(28), 395-401
37.
Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE TAJIKS
OF AFGHANISTAN.
Modern Science and Research
,
2
(9), 84-89.
38.
Xayrullayev, U. . (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT
(RED APPLE II).
Modern Science and Research
,
3
(2), 1071–1073. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/29533
39.
Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE "RED APPLE" MYTHOLOGY OF THE
TURKS.
Modern
Science
and
Research
,
3
(1),
568–572.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28329
40.
Umidjon, X. (2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and
West.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(3),
http://www.inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2698
41.
Umidjon, X. (2023). 1918-1939-yillarda Polshaning ichki siyosatidagi o’zgarishlar.
Центр
Научных
Публикаций
(buxdu.Uz)
,
42
(42).
извлечено
от
https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/10963
42.
Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING
RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071
43.
Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING
AYANCHLI
TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),
212–215.
Retrieved
from
http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308
44.
Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE
MILITARY ART AND ARMY STRUCTURE OF KHOREZMSHAHS . ОБРАЗОВАНИЕ
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
360
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58. Retrieved from
https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035
45.
Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В
ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF
THE
WORK.
MODERN
SCIENCE
AND
RESEARCH,
3(1),
699–
https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555
46.
Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA
KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN
SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887
47.
MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.
European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4
(16), 223–227.
https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586
48.
XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.
(2024). MEDICINE,
PEDAGOGY
AND
TECHNOLOGY:
THEORY
AND
PRACTICE, 2(4),
463-
https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192
49.
Yuldosheva F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI
TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA. GOLDEN
BRAIN,
1(16),
338–342.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/3908
50.
Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf
Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari. Miasto
Przyszłości,
52,
622–625.
Retrieved
from
http://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679
51.
Vahobovna, S. G. (2024). XX ASR BOSHLARIDA XITOYNING YAPON
AGRESSIYASIGA QARSHI KURASHI.
TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN
ILMIY JURNALI
,
4
(5), 264-273.
52.
Srojeva, G. (2024). 1929-1932-YILLАRDАGI JAHON IQTISODIY INQIROZI
DAVRIDA YAPONIYA.
NRJ
,
1
(2), 118-128.
53.
Vahobovna, S. G. (2024). Canada during the world economic crisis of 1929-1933. TA'LIM
VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI, 4(4), 48-54.
54.
Srojeva, G. (2024). ATTENTION PAID TO PRESCHOOL EDUCATIONAL
INSTITUTIONS IN NEW UZBEKISTAN. Modern Science and Research, 3(2), 258–266.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/30750
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
361
55.
Srojeva, G. (2024). THE CANADIAN ECONOMY DURING THE GLOBAL
ECONOMIC CRISIS. Modern Science and Research, 3(2), 57–63. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/30678
56.
Vahobovna, S. G. (2024). Vahobovna, S. G. (2024). Role of Preschool Educational
Institutions in Education of a Perfect Person. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION
IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3), 208-214.
57.
Vahobovna, S. G. (2023). QUYI ZARAFSHON VOHASI TURIZM IMKONIYATLARI.
58.
Sayfutdinov, F. (2024). HISTORIOGRAPHY OF INFORMATION ABOUT THE
POPULATION OF THE ZARAFSHAN OASIS. (20TH CENTURY).
Modern Science and
Research
,
3
(2),
911–914.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
59.
Sayfutdinov, F. (2023). ILLUMINATION OF KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOGRAPHIC STUDIES.
Modern Science and Research
,
2
(12), 910–917. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/27281
60.
Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XIX ASRDA XONLIKLARNING O‘ZARO
SAVDO
MUNOSABATLARI.
JOURNAL
OF
SCIENCE,
RESEARCH
AND
TEACHING
,
2
(8),
111–114.
Retrieved
from
http://jsrt.innovascience.uz/index.php/jsrt/article/view/284
61.
Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). STUDY OF THE KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOLOGICAL SCIENTIFIC WORKS HISTORY .
International Journal Of History
And Political Sciences
,
3
(12), 61–68.
https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-11
62.
Sayfutdinov F. (2024). ETHNIC COMPOSITION OF THE ZARAFSHAN OASIS (2ND
HALF OF THE 20TH CENTURY).
Modern Science and Research
,
3
(1), 577–581.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28335
