FRANS BOAS: ETNOANTROPOLOGIYA, MADANIYAT VA IRQIY DISKRIMINATSIYAGA QARSHI KURASH

595

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

FRANS BOAS: ETNOANTROPOLOGIYA, MADANIYAT VA IRQIY

DISKRIMINATSIYAGA QARSHI KURASH

Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi

Osiyo xalqaro universiteti Tarix va filologiya kafedrasi o‘qituvchisi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15204782

Annotatsiya. Maqola Frans Boasning ilmiy faoliyati va uning etnografiya, antropologiya

va tilshunoslik sohasidagi ta'sirini tahlil qiladi. Boasning ilmiy yondashuvlari, evolyutsiya va

diffuziyaga nisbatan munosabatlari, madaniy o'zgarishlarning tarixi va ularning ijtimoiy

ahamiyatiga bog'liq fikrlari muhokama qilinadi. Uning etnografiyadagi tarixiy va islohotchi

yondashuvlari, jamiyatlar va ularning madaniyatlari o'rtasidagi farqlar haqidagi to'g'ri

tushunchalar muhim o'rin tutadi. Shuningdek, u irqiy xurofotlarga qarshi kurashgan va ijtimoiy

adolat uchun tayyor bo'lgan olim sifatida o'zining ijtimoiy-siyosiy faoliyatiga ham urg'u

berilgan. Maqolada, Boasning etnografiya va antropologiya sohasidagi nazariy va amaliy

ishlanmalari, shogirdlari va uning nazariy islohotlarining ahamiyati ham baholangan.

Kalit so'zlar: Frans Boas, Etnografiya, Antropologiya, Tilshunoslik, Diffuziya,

Evolyutsiya, Irqiy diskriminatsiya, Ijtimoiy-siyosiy faoliyat, Tarixiy usul, Kolonializm.

FRANZ BOAS: ETHNOANTHROPOLOGY, CULTURE AND THE FIGHT AGAINST

RACIAL DISCRIMINATION

Abstract. The article analyzes the scientific work of Franz Boas and his influence on the

fields of ethnography, anthropology and linguistics. Boas's scientific approaches, his attitude

towards evolution and diffusion, his views on the history of cultural change and their social

significance are discussed. His historical and reformist approaches to ethnography, correct

understanding of the differences between societies and their cultures play an important role. He

also emphasizes his socio-political activities as a scientist who fought against racial prejudices

and was ready for social justice. The article also evaluates the theoretical and practical

developments of Boas in the fields of ethnography and anthropology, his students and the

significance of his theoretical reforms.

Keywords: Franz Boas, Ethnography, Anthropology, Linguistics, Diffusion, Evolution,

Racial Discrimination, Socio-Political Activity, Historical Method, Colonialism.

ФРАНЦ БОАС: ЭТНОАНТРОПОЛОГИЯ, КУЛЬТУРА И БОРЬБА С РАСОВОЙ

ДИСКРИМИНАЦИЕЙ

Аннотация. В статье анализируется научное творчество Франса Боаса и его

влияние на области этнографии, антропологии и лингвистики. Обсуждаются научные

подходы Боаса, его взгляды на эволюцию и диффузию, а также его взгляды на историю

культурных изменений и их социальное значение. Его исторический и реформистский

596

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

подходы к этнографии, а также его точное понимание различий между обществами и их

культурами имеют важное значение. Он также был известен своей общественно-

политической деятельностью как ученый, боровшийся с расовыми предрассудками и

приверженный социальной справедливости. В статье также дается оценка

теоретических и практических разработок Боаса в области этнографии и

антропологии, его учеников, а также значимости его теоретических реформ.

Ключевые слова: Франц Боас, этнография, антропология, лингвистика, диффузия,

эволюция,

расовая

дискриминация,

общественно-политическая

деятельность,

исторический метод, колониализм.

Bahs munozaralar.

Boasning ilmiy biografiyasi faktlari bilan boshlanadi. Millati

bo'yicha u nemis yahudiy, ma'lumoti bo'yicha tanilgan amerikalik olim, fizika va matematikka

aylangan, suv rangi bo'yicha dissertatsiya himoya qilib, barcha dunyo etnograflari o'rtasida

sharafli o'rin egalladi, keyinchalik tilshunoslik, antropologik va etnografik asarlari bilan mashhur

bo'ldi.

Frans Boas 1858-yilda Vestfaliya, Minden shahrida tug'ilgan. Gaydelberg, Bonn va Kils

universitetlarida o'qigan. 1881-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1883-1884-

yillarda u Amerikaga o'zining birinchi katta sayohatini amalga oshirdi, Buffinoga yerlarda u

ayniqsa mahalliy aholi – eskimoslarning hayoti bilan qiziqdi. Ularga bir necha jurnal

maqolalarini va 1888 yilda nashr etilgan “Markaziy eskimoslar” monografiyasini bag'ishladi.

Amerika’dan qaytgach, Boas Berlin etnografiya muzeyida ishlay boshladi. Tez orada

undan Germaniyani tark etmaslik imkoniyati paydo bo'ldi, bu yerda u amerikalik indianlar bilan

uchrashdi: Berlinaga indianlarning Bell-kulla guruhi (Shimoliy-g'arbiy Amerika) uy-rojg'or

buyumlari bilan birga olib kelindi. Boas indianlar tilini o'rganib oldi va ular haqida ikkita maqola

nashr etdi. 1886-yilda u Amerikaning shimoli-g'arbiy qirg'oqlariga jo'nab ketdi, bu yerda

taxminan bir yil o'tkazdi va o'shandan boshlab Amerikada butun umr qoldi. Bundan buyon Boas

o'z ishining katta qismini shimoliy-g'arbiy qirg'oqdagi asirlarga, ayniqsa kvaqiutley asirlariga

bag'ishladi.

Boas turli vaqtlarda dotsent lavozimida ishlagan, keyinchalik AQShning turli

universitetlarida professor, muzeylar bilan hamkorlikda (Chikagodagi Filda muzeyi, Nyu York

tabiiy tarix muzeyi), jurnal tahririyatlarida ishlagan. 1896-yilda 40 yildan ortiq Kolumbiya

universitetida (Nyu York) ishlagan. Boas Amerika tub aholisining etnografiyasi, tili va

antropologiyasi bo'yicha ko'proq asarlar nashr eta boshlagani sababli, uning ilmiy nufuzi oshdi.

U turli Amerika va Yevropa akademiyalarining muxbir va haqiqiy a'zosi etib saylandi,

qator ilmiy jamiyatlarning a'zosi va prezidenti, bir nechta ilmiy jurnal tahririyatlari asoschisi edi.

597

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Boasning ko'p shogirdlari bo'lgan, ulardan ba'zilari ajoyib etnograf, antropolog va lingvist

bo'ldi. Boas ilmiy faoliyati bilan birga faol jamoat ishlarida ham shug'ullandi, u doimo irqiy

diskrimintatsiya va kolonizatsiyaga, umrining so'nggi yillarida esa – Gitler nattsizimiga qarshilik

qildi. U ba'zi sovet olimlari bilan shaxsiy do'stona aloqada bo'lgan (Bogoraz, Yohel'son) va ko'p

marta AQSh va SSSR aloqalarini yaxshilashga harakat qildi. Boas ikkinchi jahon urushi ortasida

1942-yilda 84 yoshida vafot etdi.

Boas tomonidan nashr etilgan ko'p sonli o'ziga xos etnografik materiallar, folklor

matnlari, turli indian tillari tavsiflari, antropologik asarlari bilan bir qatorda bir qancha maqolalar

va nazariy va uslubiy mazmundagi bir nechta kitoblar ham nashr etildi. Ular, qisman va

tavsiflovchi sifatidagi asarlarida, Boasning asosiy ilmiy g'oyalari aks etgan.

Boas o'zining birinchi prinsipial “Etnologiya vazifalari” haqidagi (1988) maqolasida

ijtimoiy turmushdagi hodisalarining jamlanmasi, ya'ni til odatlar, aholi ko'chishi, tashqi (tama)

belgilarini va bu o'rganish umuman olganda, insoniyat tarixini nafaqat butun insoniy va uning

barcha tarixiy davrlarini – muzlik davridan hozirgacha tarixiy o'rganish, etnologiya fanining

umumiy vazifalaridan iborat deb yozadi. U buning uchun har bir millatning o'ziga xosligini

o'rganish lozim, shunday qilib, etnografiya madaniyat tarixining bir qismiga bo'lishi va

fanimizning eng oxirgi vazifasi ijtimoiy rivojlanishning umumiy qonuniyatlarini ochib berishdan

iborat deb hisoblaydi. Ammo o'zining oldingi maqolalarida ham etnografiya sohasidagi

taqqoslash metodidan kelib chiqqan yuzaki xulosalaridan saqlanish lozimligini uqtirgan. Tashqi

jihatdan bir-biriga o'xshash hodisalar turlich kelib chiqishi va turlicha vazifalarni bajarishi

mumkinligini ko'rsatib o'tgan. Har bir o'xshashlik ham bir millat boshqasidan o'zlashtirib

boraverganini ko'rsatmaydi. Insoniyat psixikasining yoki geografik muhitning o'xshashligi

doimiy to'g'ri kelmaydi. Tadqiqotning asosiy maqsadi tarixiy rivojlanishning umumiy

qonuniyatlarini ochib berishdan iborat va bu juda murakkabdir.

Boas “Ta'lim uslublaridagi rivojlanish” (1898) nomli maqolasida “inson tafakkuri

faoliyatini boshqarish qonunlarini ochib berish shu bilan birga insoniyat madaniyati va

tsivilizatsiyasini tarixini qayta tiklash etnologiyaning bosh vazifasi ekanligini qayta ta'kidlaydi.

Ammo o'zining keyingi ishlarida Boas insoniyat madaniyati rivojlanishi umumiy

qonuniyatlari haqida bosqich bilan so'z yuritadi. Evolyutsion qarash prinsiplaridan uzoqlasha

boshladi. Ayni vaqtda XX asrning birinchi o'n yilliklarida G'arbiy Yevropada keng tarqalgan

diffuziyon sxemalar o'zini qanoatlantirmadi. Garchi u tomonidan madaniy diffuziya g'oyasi rad

etilgan bo'lsa-da, Boas 1920 yilda “Etnologiya uslublari” 1924 yilda “evolyutsiya yoki diffuziya”

singari bir qancha nazariy maqolalarida evolyutsiya va diffuziya uslublarini taqqoslaydi va

tanqid qiladi, ikkala ham yetarli va ishonchli asosga ega emas deb ta'kidlaydi.

598

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Boas madaniy hodisalar va ijtimoiy shakllarni talqin etishda juda ehtiyot zarurligini turli

mamlakatlarda va turli xalqlarda o'xshashlik va tarixiy shakllar namoyon bo'ladi yoki qaysi

solishtirilayotgan shakllar qadimiyroq degan savol paydo bo'lganda qarindoshlikning otalik yoki

onalik hisobi shakllarining realistik yoki geometriya usullari.

Sodda evolyutsionizm va yuzakilashgan diffuziyonizmni rad etgan Boas, o'z navbatida

tadqiqotning tarixiy usulini himoya qildi. Uning barcha nazariy bayonotlarida “tarixiy

muammo”, “tarixiy metod”, “tarixiy tadqiqot” va boshqa tushunchalar doimo takrorlanadi. Boas

yuqorida qayd etilganidek, odamzot haqidagi faning maqsadini kishilik jamiyati tarixini

rekonstruktsiya deb hisoblaydi

Bir misolda Boas (uning shogirdlari) uslubi etnografiya faniga xos bo'lgan qarashlardan

aynan qaerda ajralib chiqqanini aniq ko'ramiz. Ijtimoiy tashkilot - kwakiutlarni misol qilib olsak,

bu Boasning ko'p yillik tadqiqotining asosiy mavzusi edi. Ijtimoiy kwakiutlarda ona urug'i

strukturasini namoyon bo'ladi, janubda bunday holat yo'q hamda ota urug'i jamoasini ko'rish

mumkin. Ko'plab etnograflar eski evolutsionizm maktabining va hozirgi zamondoshlar

hisoblaydilarki, shimoliy kwakiutlarda ona urug'i ancha oldin paydo bo'lgan, sharqiy

kwakiutlarda esa yo'qolgan, demak biz shuni guvohi bo'lamizki, kwakiutlarda ona urug'i

tuzumidan ota urug'i tuzumiga o'tish jarayoni kuzatilmoqda. Biroq Boas va uning shogirdlari

bunga teskari nuqtai nazarda mahkam turib olganlar. Bu umumiy tarixiy qonunisbotsiz deb

hisoblaydilar. Boasning fikriga ko'ra kwakiutlarning ilk boshlang'ich ijtimoiy tashkiloti urug'siz

tashkilot bo'lgan va otaurug'idan bo'lgan, chunki u qabilaning janubiy qismida saqlanib qolgan,

ijtimoiy kwakiut qoshnilari tilinkitlar, xayda va simshian ona urug'ini qabul qilgan. Boas ota

urug'idan ona urug'iga bo'lgan rivojlanish yo'nalishlari teskari bo'lib, chiqqanidan umuman

hijolat tortmadi.

Boasning dolzarb ijtimoiy-siyosiy masalalar yuzasidan olib borgan ilmiy tadqiqotlaridan

to'g'ri xulosalar chiqardi. O'z davrining qaynayotgan mafkuraviy kurashiga aralashishdan

tortinmay xalqalar o'zaro tengligi uchun irqchilik, shovinism, mustamlakachilikka qarshi adolat

uchun kurashuvchilar tomonini doim egalladi. Kichik maqolalardan tashqari, u ushbu

masalalarga ikki salmoqli asarini bag'ishlagan:

Ibtidoiy odamning aqli

,

Antropologiya va

zamonaviy hayot

.

Bu kitoblarning birinchisida Boas irqiy xurofotga qarshi juda kuchli dalillar keltiradi,

boshiga inson ruhiyati va inson intelektining insoniyatning tegishli birligi uchun. U oq irqning

boshqa insoniy irqlardan tug'ma ruhiy ustunligi haqidagi g'alati, oddiy qarashni ishonchli tarzda

inkor etdi. Bunday qarashlardan farqli o'laroq, qo'lidagi faktlar bilan u turli xalqlarning madaniy

rivojlanish darajasi va tezligi emasligini ko'rsatadi, tarixiy sharoitlar ta'sir etadi, ammo

qobiliyatlardagi farqlar irqlarni ajratmaydi.

599

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Jismoniy xususiyatlarning individual irqlar o'rtasidagi taqsimlanishi oq irqning bizdan

uzoqda ekanligi haqida fikrni tasdiqlamaydi. Irqiy belgilar mashqlar irqiy aralashish geografik

muhit ta'siri ostida o'zgaradi.

Qoloq xalqlar o'zlarining ibtidoiy aqliy ahvoli haqida, aqliy zaifligi to'g'risidagi fikrlar

nuqtai nazariga kelganda, Boas bu nuqson ham noto'g'ri tushunishga va ko'pincha esa yuzaki

taassurotlarga asos solganliklarini yaxshi ko'rsatadi. Ular tomonidan ko'rgan odamlarning

yashash sharoitlari va aqliy rivojlanishini o'rganish, demak masalan ibtidoiy odam o'z

impulslarini bostirish va nazorat qila olmaganiga g'oyat buni faqat madaniyatli odam qila

olmaganiga haqida tez-tez aytiladi, Boas bunga javoban boshqa xalqlarning odatlari o'ta

vazminlikni belgilab qo'yilgan ko'plab holatlarga ishora qiladi, chidamli, o'zini nazorat qilish bu

yoshga bog'liq tashabbuslar bilan birga keladigan jismoniy ba'zida og'riqli sinovlar paytida

haddan tashqari chidamlilikni kuzatish odatlari barcha ishlari shundan iboratki, impulslarni qat'iy

chekllash vazminlik qat'iylik, chidamlilik va boshqalarni talab qiladi. Ibtidoiy odamlarning

tarangligi barqaror e'tiborga qodir emasligi haqida hozirgi fikrdan farqli o'laroq, Boas bu yerda

gap ushbu e'tibor mavzusida ekanligini ta'kidlaydi. Agar masalan hindistonlik bir mavzuni

muhim deb hisoblasa, u shunday qila oladi, e'tiborini uzoq vaqt davomida unga qaratadi.

Boasning o'zi hindular bilan uzoq suhbatlar paytida birinchi bo'lib charchaganligini tan

oladi. Agar ular nihoyat ibtidoiy odamlarning qandaydir o'ziga xos inertlik va konservatizm

haqida ularning yangilanishga qodir emasligi haqida vazlardan qolgan xalqalar orasida yangi

diniy taqvimlarning paydo bo'lishining juda tez-tez va tanikli faktlarga ishora qiladi uni ko'plab

izdoshlari bularning barchasi Boasni asosli xulosaga olib keladi. Ko'p hollarda madaniyatli va

ibtidoiy odamlar o'rtasidagi farqlar haqiqiydan ko'ra aniqroq bo'lib chiqadi va barcha odamlarida

aqllning asosiy xususiyatlari bir xil bo'ladi. Bu o'zining

Antropologiya va zamonaviy hayot

kitobida antropologiya tamoyillarini bilish atrofimizda sodir bo'layotgan jarayonlarni yaxshiroq

tushunishga qanday imkon berishini ko'rsatishga harakat qiladi. U bu yerda irq muammosiga

qaytadi va bu sohada faqat ijtimoiy tarixiy omillar harakat qilinishi irqiy biologik qarama-

qarshilik mavjud emasligini, xususan boshqa irqda odamga nisbatan jinsiy nafrat yo'qligini juda

yaxshi ko'rsatadi.

Bundan tashqari u bir xil xalqni boshqasiga qarshi tiklaydigan millatchilik xavfini

ta'kidlaydi. Inson zotining yaxshilanishi va super odamning yaratilishi haqida prognoz qiluvchi

biologik evgeniklarga qarshi juda tanqidiy gapiradi. Sun'iy tanlash orqali insoniyat

falokatlarining sabablari kasalliklarining qashshoqligining sabablari biologik emas balki

ijtimoiydir, Boas odamlarning ayrim irsiy xususiyatlarini emas ijtimoiy sharoitlarini yaxshilash

kerakligini ta'kidlaydi.

600

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Uning fikricha evgenika o'z kuchiga tayanayotganlarga qarshi lezilini burab qo'yadigan

xavfli qilichdir. Maxsus holda Boas jinoyatning biologik nazariyasini rad etadi. (Lombaso va

boshqalar)

Goldenweyzerga o'xshab Robert Lowi ham ashadдий skeptik sifatida har xil keng

qamrovli tarixiy-etnografik konsseptsiyalarga asoslanib, evolutsionizmga, nisbatan munosabati

farq qilgan. Antievolutsionizm – uning ilmiy dunyoqarashidagi hukmron xususiyat edi. Ammo

Goldenweyzerdek Lowi ham ular rad etgan evolutsionistik qarashlarni boshqa bir o'rnini

bosuvchi g'oya bilan almashtirishga harakat qilmagan. Uning ilmiy mehnatlari katta qiymatga

ega ekanligini namoyon etadi. Nafaqat to'liq faktik materiallar tufayli ayniqsa, shoshon va voron

qabilalari bo'yicha, balki umumetnografik materiallar borasida qarashlari ham qiymatlidir. Lowi

o'zining asosiy diqqatini qarindoshlik, nikoh-oiila munosabatlari qon qarindoshlik udumlari

yo'nalishidagi terminologiyani o'rganishga qaratadi, uning bir nechta maxsus maqolalari ham

shunga bag'ishlangan.

Antievolutsionistik, xususan, antimorganistik qarashlari Lowining ulkan, sintetik, sun'iy,

mehnati

Ibtidoiy jamiyat

asarida yorqin bayon etilgan. Ushbu kitobning mazmuni juda xarakterni

ya'ni o'ziga xos. Dastlab muallif umumiy tarixiy qonunlarning mavjudligi umuman

isbotlanmagan deb ma'lum qilmagan va ibtidoiy jamiyat tarixini oldindan ular haqida taxmin

qilish kerak emas. "Agar ijtimoiy evolutsiyaning qonunlari bor bo'lsa, u, tarixchi, albatta ularni

aniqlashi lozim, lekin mabodo ular ham aniqlashga muhtoj bo'lmasa, tarixchining tadqiqotchilik

pozitsiyasi qonunlarning mavjud emaslik holatida og'ishmaydi." Lowi har safar oilaviy va

jamoaviy munosabatlarni, nikoh shakllari, qarindoshlik guruhlarini, ayollar holatini mulkchilik

shakllarini va meros munosabatlari, "tashkilot" hukumat tarkibi, qabilalar va boshqalarni

kuzatish davomida g'oyatda halollik bilan farqli tomonlarni kuzatgan sxemalariga nisbatan jiddiy

tanqidiy qarashlari asoslanmagan va shoshma-shosharlikdan emas edi. Ularning ko'pchiligi

Morganning qarashlarini rad etganligi bilan isbotlanadi. Lowining giper-tanqidiy va

tendensiyonal agnostizmga oid qarashlari ayrim yangi tadqiqotchilarga uni yarimhazil "ilmiy

mag'lubiyatning chempioni" deb atashga olib kelgan. Qiziq, Lowining

Ibtidoiy din

(1924)

asarida Morganning rad etish masalasi turmasdan, ko'proq, konstruktiv va qiymatli xulosalar toza

va foydali g'oyalar aks etgan.

REFERENCES

1.

Ярашова, М. (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ

ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ.

Modern Science and Research

,

3

(10), 362–368.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901

601

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

2.

Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ

УСУЛЛАРИ.

Modern Science and Research

,

3

(11), 782–787. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057

3.

Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf

Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari.

Miasto

Przyszłości

,

52

,

622–625.

Retrieved

from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679

4.

Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA

ULAR

BILAN

BOG’LIQ

ATAMALAR

TAVSIFI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12), 621–632. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/58456

5.

Ярашова, М. (2025). ПАРАНЖИ ВА УНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

160–168.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60323

6.

Yarashova, M., Sa’dullayev, U., & Yo’ldosheva, F. (2025). BUXORO VOHASI

AYOLLARINING AN’ANAVIY BOSH KIYIMLARI- DO‘PPI VA RO‘MOL.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

600–607.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/64116

7.

Yarashova , M. ., & Sultonova, M. (2025). BUXORO VOHASI DAFN MAROSIMI

KIYIMLARI VA ULAR BILAN BOG’LIQ IRIM-SIRIMLAR.

Modern Science and

Research

,

4

(1),

352–358.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/63674

8.

Yarashova,

M.

(2025).

EDVARD

TAYLOR

–ETNOLOGIYADA

EVOLYUTSIONISTIK MAKTAB ASOSCHISI.

Modern Science and Research

,

4

(2),

1005–1012.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/68483

9.

Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:

YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV

TA’LIM.

Modern

Science

and

Research

,

4

(2),

73–80.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712

10.

Haqqulov,

M.,

Yarashova,

M.,

&

Yuldosheva,

F.

(2025).

ТARIXIY

KARTOGRAFIYANING ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA

TARAQQIYOTI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 81–91. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714

602

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

11.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. . (2025). O‘RTA ASRLARDA G‘ARBIY

YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O‘BYEKTI

AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Modern Science and

Research

,

4

(3),

122–131.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/71868

12.

Yarashova , M. . (2025). IBN ARABIYNING INSON BORLIG‘IGA DOIR

QARASHLARI: ILM, RUH VA HAQIQAT.

Общественные науки в современном

мире: теоретические и практические исследования

,

4

(1), 72–74. извлечено от

https://inlibrary.uz/index.php/zdif/article/view/64262

13.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). РОЛЬ ХАНА УЗБЕКА В

РАСПРОСТРАНЕНИИ ИСЛАМА В ЗОЛОТОЙ ОРДЕ.

Modern Science and

Research

,

4

(3),

146–154.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/72380

14.

Yuldosheva, F., Haqqulov, M., & Yarashova, M. (2025). QADIMGI TURKIY

XALQLARDA “QUT” MAROSIMI XUSUSIDA.

Modern Science and Research

,

4

(3),

132–136.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/72375

15.

Yarashova

,

M.,

&

Rahimova,

N.

(2025).

JADIDCHILARNING

MA‘RIFATPARVARLIK

HARAKATLARI

VA

ULARNING

XALQ

MA‘NAVIYATINI

YUKSALTIRISHDAGI

O’RNI.

Modern

Science

and

Research

,

4

(3),

398–408.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/7306

16.

Yarashova, M. (2025). TAQINCHOQLAR VA ULARNING AHOLI ETNIK

HAYOTIDA TUTGAN O’RNI.

Modern Science and Research

,

4

(3), 778–790. Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/72864

17.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). BUXORO VOHASIDA MATO

VA MATO TAYYORLASH USULLARI. PAXTA. G‘UZAK. JUN. XALAJI. BO‘Z.

OLACHA. BEQASAM. BAXMAL. ADRAS.

Modern Science and Research

,

4

(3), 330–

340. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/73808

18.

Xayrullayev , U., Sadullayev, U. ., Yarashova, M., & Boltayev, O. (2025). XIX ASR

OXIRI XX ASR BOSHLARIDA QO‘SHNI DAVLATLARNING POLSHAGA

NISBATAN YURITGAN SIYOSATI.

Modern Science and Research

,

4

(3), 420–432.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74107

603

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

19.

Yarashova, M., & Rahimova , N. (2025). FAYZULLA XO’JAYEV ILMIY

FAOLIYATINING DASTLABKI DAVRI.

Modern Science and Research

,

4

(3), 448–

457. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74113

20.

Boltayev , O., Yarashova , M. ., Xayrullayev, U. ., & Sadullayev, U. (2025). OYROT

QABILASI VA ULARNING DAVLATCHILIK ASOSLARING SHAKLANISHIGA

UMUMIY TAVSIF.

Modern Science and Research

,

4

(3), 600–608. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/75573

21.

Yarashova, M., Boltayev, O. ., Xayrullayev, U., & Sadullayev, U. (2025). BUXORO

VOHASI AYOLLARINING AN’ANAVIY LIBOSLARI (XIX ASR OXIRI XX ASR

BOSHLARIDA).

Modern Science and Research

,

4

(3), 571–581. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/75785

22.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

23.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2), 212–215. Retrieved from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

24.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN

THE MILITARY ART AND ARMY STRUCTURE OF KHOREZMSHAHS .

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58.

Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

25.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION

OF THE WORK. MODERN SCIENCE AND RESEARCH, 3(1), 699–702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

26.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN

SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

27.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.

European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

28.

XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.

(2024). MEDICINE, PEDAGOGY AND TECHNOLOGY: THEORY AND PRACTICE,

2(4), 463-469.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192

604

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

29.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2024). The coronation and campaigns of Alexander

The Great. МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И

ПРАКТИКА, 2(5), 400–412.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11222912

30.

Xayrullayev, U. (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT

(RED APPLE II).

Modern Science and Research

,

3

(2), 1071–1073. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/29533

31.

Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE "RED APPLE" MYTHOLOGY OF

THE TURKS.

Modern Science and Research

,

3

(1), 568–572. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28329

32.

Umidjon, X.(2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and

West.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(3),

179–183. Retrieved from

http://www.inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2698

33.

Umidjon,

X.

(2023).

1918-1939-yillarda

Polshaning

ichki

siyosatidagi

o’zgarishlar.

Центр Научных Публикаций (buxdu.Uz)

,

42

(42). извлечено от

https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/10963

34.

Umidjon

Xayrullayev.

(2024).

THE

POSITION

OF

CENTRAL

ASIAN

GOVERNORSHIPS DURING THE PERIOD OF THE TURKISH KHANATE AND

THE ARAB INVASION.

https://doi.org/10.5281/zenodo.13958464

35.

Xayrullayev Umidjon Fayzullo o'g'li. (2024). LEGITIMACY OF RULERSHIP IN THE

STATE OF CENTRAL ASIA AND IRAN IN ANCIENT TIMES AND THE EARLY

MIDDLE AGES.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14222295

36.

Xayrullayev, U. (2024). EFTALLAR DAVLATI VA TURK XOQONLIGIDA

HUKMDORLIK LEGITIMATSIYASI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 843–851.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/584698.

BIRINCHI RADIO EHTIYOTLAR TARIXIDAN. (2024).

MEDICINE, PEDAGOGY

AND

TECHNOLOGY:

THEORY

AND

PRACTICE

,

2

(4),

657-

663.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5240

37.

Xayrullayev, U. (2024). TURK XOQONLIGI VA ARABLAR BOSQINI DAVRIDA

O’RTA

OSIYO

HOKIMLIKLARINING

MAVQEYI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12), 339–343. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/58055

38.

Xarullayev Umidjon. (2024). RELIGIOUS AND THREATS IN MEDIASPACE.

МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА, 2(5),

593–595.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11311154

605

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

39.

Yuldosheva, F. (2024). MIRZO ULUG’BEK KUTUBXONASI VA BUGUNGI

TAQDIRI. Modern Science and Research, 3(12), 741–749. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/-research/article/view/58564

40.

Yuldosheva , F. . (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR

O’ZBEK XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA. Modern Science and

Research, 3(11), 788–791. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/48058

41.

Yuldosheva F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI

TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA. GOLDEN

BRAIN,

1(16),

338–342.

Retrieved

from

https://researchedu.org/index.php//article/view/3908

42.

Yuldosheva F. . (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z

TAQDIRINI ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH

DAVRINING RAMZI. Modern Science and Research, 4(1), 420–427. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/60832

43.

Yuldosheva, F. &Abdihamidova , F. . (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?.

Modern

Science

and

Research,

4(1),

359–366.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/63681

44.

Yuldosheva, F. . (2025). IBN BATTUTANING “SAYOHATNOMA” ASARI MUHIM

MANBA SIFATIDA. Modern Science and Research, 4(2), 573–580. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/66954

45.

Yuldosheva, F. (2025). ZARDUSHTIYLIK DINI MAROSIMLARI HAQIDA.

Modern

Science and Research

,

4

(2), 5–12. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/70963

46.

Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

ModernScienceandResearch

,

3

(10), 64-68.

47.

Obido’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

48.

Boltaev, O. (2024). BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK

ROAD.

AnalyticalJournalofEducationandDevelopment

,

4

(10), 293-297.

49.

Boltayev, O. (2024). XX ASR BOSHLARIDA GERMANIYA VA TURKIYA

ITTIFOQINING MARKAZIY OSIYOGA TA'SIRI.

ModernScienceandResearch

,

3

(12),

556-564.

606

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

50.

Boltayev, O. (2023). A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND

DIPLOMATIC PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH

CENTURY.

ModernScienceandResearch

,

2

(9), 145-149.

51.

Boltayev,

O. (2025). TARIX FANI UCHUN YOZMA VA OG’ZAKI

MANBALARNING SHAKLLANISHI.

ModernScienceandResearch

,

4

(1), 909-917.

52.

Boltayev, O. (2025). XITOY (SIN) IMPERIYASINING JUNG ‘OR XONLIGINI

ISTILO

QILISH

ARAFASIDA

MARKAZIY

OSIYODA

SIYOSIY

VAZIYAT.

ModernScienceandResearch

,

4

(2), 1029-1037.

53.

Boltayev, O. (2025). XITOY (SIN) IMPERIYASINING JUNG ‘OR XONLIGINI

ISTILO

QILISH

ARAFASIDA

MARKAZIY

OSIYODA

SIYOSIY

VAZIYAT.

ModernScienceandResearch

,

4

(2), 1029-1037

54.

Boltayev, O. (2025). XVIII ASR BOSHLARIDA BUXORO XONLIGI HUDUDIGA

KO’CHMANCHI

QABILALARNING

HUJUMLARI

VA

HUKUMRON

QATLAMNING

ULARGA

QARSHI

HARAKATLARIGA

UMUMIY

TAVSIF.

ModernScienceandResearch

,

4

(3), 791-799.

55.

Юсупович, К. С. (2024). КРАТКИЙ ОБЗОР НА ВЗАИМООТНОШЕНИЯ

УЗБЕКИСТАНА И ДВИЖЕНИЯ “ТАЛИБАН”, НА ФОНЕ ЗАХВАТА ТАЛИБАМИ

ВЛАСТИ В АФГАНИСТАНЕ В 2021 ГОДУ.

TA’LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI

ONLAYN

ILMIY

JURNALI

,

4

(11),

227–229.

Retrieved

from

https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/12432

56.

Yusupovich, K. S. (2024). Abu Hafs Kabir and the Spread of the Hanafi Madhhab in

Transoxiana.

EUROPEAN

JOURNAL

OF

INNOVATION

IN

NONFORMAL

EDUCATION

,

4

(9),

204–207.

Retrieved

from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4079

57.

Каримов Сухроб Юсупович. (2024). ОРДЕН НАКШБАНДИЯ: ИСТОРИЯ,

УЧЕНИЕ И ВЛИЯНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14509878

58.

С. Ю. Каримов. (2025). РОЛЬ ФАЙЗУЛЛЫ ХОДЖАЕВА В ИСТОРИИ

УЗБЕКИСТАНА.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14741491

59.

НийозоваГулчехраШерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025). КУСАМ

ИБН

АББАС

И

ИСЛАМИЗАЦИЯ

СРЕДНЕЙ

АЗИИ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14736948

60.

Каримов Сухроббек Юсупович. (2025). ТАРИКАТ ЯССАВИЯ: ИСТОРИЯ,

УЧЕНИЕ И ВЛИЯНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14872554

607

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

61.

НийозоваГулчехраШерматовна,

&

Каримов

Сухроб

Юсупович.

(2025).

ВОЗНИКНОВЕНИЕ

СУННИЗМА

И

ШИИЗМА.

ОТЛИЧИЕ

ДВУХ

ТЕЧЕНИЙ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14908934

62.

Karimov SuxrobbekYusupovich. (2025). THE ROLE OF KHAN UZBEK IN

SPREADING

ISLAM

IN

THE

GOLDEN

HORDE.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15027058

63.

Нийозова, Г., &Каримов , С. (2025). THE HANAFI MADHHAB AND ABU HAFS

KABIR.

Modern

Science

and

Research

,

4

(3),

507–515.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74129

64.

Tos

hpo’latova,

S.

(2025).

BO’LAJAK

TARIX

O’QITUVCHILARINING

PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK

TAYYORGARLIGINING

UMUMIY

KONTSEPTSIYASI VA AHAMIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(3), 481-484.

65.

Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA

O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science

and Research, 4(1), 177-186.

66.

Toshpo’latova, S., & Tursunova, S. (2025). TURKISTONDAGI–BIRINCHI

DRAMMA.

Modern Science and Research

,

4

(3), 468-480.

67.

Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ

ALLOMALARINING DIDAKTIK QARASHLARI. Modern Science and Research,

3(12), 985-993.

68.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI

OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI. Modern Science and Research, 3(12), 994-

1003.

69.

Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–

QADRIYATLAR BESHIGI. Modern Science and Research, 3(12), 1228-1238.

70.

Toshpo'latova

Shaxnoza

Shuhratovna.

(2024).

ILK

UYG'ONISH

DAVRI

NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI

TARIX

FANIGA

QIZIQTIRIS

METODIKASI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996