ERKAKLAR KIYIMLARINING ENG QADIMGI TURLARI VA ULARDAGI O’ZGARISHLAR

644

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

ERKAKLAR KIYIMLARINING ENG QADIMGI TURLARI VA ULARDAGI

O’ZGARISHLAR

Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi

Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15422037

Insoniyatning kiyinish ehtiyojini o‘tovchi buyumlar majmuining umumiy nomi o‘zbek

adabiy tilida «kiyim», «kiyim-kechak», so‘zlashuv nutqida «engil», «engil-bosh» (engilvosh),
«kiyim- bosh» (kiyim-vosh), «ust-bosh» (ustvosh), «libos», «sarpo» kabi atamalar bilan
ifodalanadi.An’anaviy kiyimlar uzoq tarixiy davr davomida shakllanib, u yoki bu xalq yashagan
geografik muhit, uning xo‘jalik shakli, ijtimoiy munosabatlari, madaniyati, etnik qatlamlari va
boshqa qator omillar bilan bevosita bog‘liq holda taraqqiy etib borgan. Boshqacha aytganda,
kiyimlar va kiyinish madaniyati uzoq tarixiy-tadrijiy yo’lni bosib o‘tgan. Xalq turmushiga mos,
ishlab chiqarish jarayonlariga xos bo‘lgan kiyimlar asrlar mobaynida shakllanib borishi
natijasida xalqning an’anaviy milliy kiyimlari majmui yuzaga kelgan.Xalqona milliy liboslarning
shakllanishida tashqi tabiiy muhit, xo‘jalik mashg‘uloti, xalq falsafasi, madaniyati, ijodi, diniy
e’tiqodi va milliy an’analari kabi turfa xil omillar muhim o‘rin tutadi. Kiyimlarning yuzaga
kelishi va turlarining ko‘payishida kishilarning turmush tarzi, mehnat va iqlim sharoitidan
tashqari, ularning madaniy rivojlanishi, estetik didining o‘sishi ham asosiy omillardan biri
bo‘lgan.

Asrlar davomida shakllanib, sayqallanib va rivojlanib borgan voha milliy liboslari o‘zbek

xalqiga xos bo‘lgan urf-odat, an’analari, xarakter xususiyatlari va turmush tarzi ko‘rinishlarini
o‘zida mujjassam etgan. Ushbu jihatlar liboslarning bichimida, matolarning tayyorlanish
texnologiyasida, kiyimlarning o‘ziga xos ramziy ma’nolarida, liboslarning naqshinkor bezaklari
va ranglar ma’nosida uyg‘unlashgan edi. Tarixiy taraqqiyotning har bir davri O‘rta Osiyo
etnoslari shu jumladan Buxoro vohasi aholisi an’anaviy liboslarida ham o‘z izini qoldirgan ,
ta’sir ko‘rsatgan. Taniqli olima O.A. Suxareva haqli ravishda ta’kidlaganidek, kiyimlarning turli-
tuman yangi ko’rinishlari yaratilishiga kishilar turmush tarzi, mexnat faoliyati va iqlim ta’siri
bilan birga o‘sha jamiyat madaniy taraqqiyoti va estetik didi xam sezilarli ta’sir etgan.

Etnologiyada kiyimlar kishining yoshiga qarab bolalar, kattalar, keksalar libosi;

odamning jinsiga mos ravishda erkaklar va ayollar kiyimi; kiyinish maqsadiga muvofiq bayram,
marosim, kundalik va ish kiyimlari; insonning ijtimoiy holatiga qarab boy va kambag’al kiyimi;
hududiy va tabiiy-iqlimiy sharoitiga qarab tog’liklar, dasht hududida yashovchilar, shaharliklar
va qishlqliklar kiyimi; mavsumga mos tarzda bahorgi, yozgi, kuzgi va qishki kiyimlarga
bo’linadi.

O’zbek xalq milliy kiyimlarining XX asr boshlariga xos va ayrim hollarda hozirgacha

saqlanib qolgan umumiy xususiyatlarini uch guruhga bo’lib tavsiflash mumkin:

•

madaniyatlar va texnologiyalar taraqqiyotiga oid qonununiyatlar, hudud tarixi hamda u

yerda yashovchi xalqlar o’rtasidagi ko’p asrlik muloqotlar bilan bog’liq umumhududiy belgilar;

•

kiyimlarni avloddan-avlodga uzatuvchi etnik xolat bilan bog’liq bo’lgan etnobiriktiruvchi

xususiyatlar. Bu xususiyatlar ko’pincha turli etnik guruhlar kiyimlaridagi o’ziga xos, bir xil
ko’rinishlarda, ya’ni libos bichimi, mato turi, kiyim funksiyasi va tikilish terminologiyasining
umumiyligida aks etadi;

•

har bir xalqning kiyinish madaniyatida umumiylik bo’lishi bilan birga unda o’ziga xos

faqanishlar ham mavjudligini ko’rsatuvchi lokal xususiyatlar. Bu ko’pincha madaniy aloqalar
ta’siri, o’tmish ajdodlar an’analari yoki inoetnik ko’rinishlar bilan bog’liqdir.

645

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

Qolaversa, ma’lum hududga xos, mahalliy sharoitga, shuningdek, xalqning azaliy

ma’naviy va diniy qadriyatlari, rasm-rusumlariga mos keladigan mintaqaviy xarakterdagi kiyim-
kechaklar ham kiyimlardagi lokal- hududiy o’ziga xoslikni tashkil etadi.

XIX asr oxiri - XX asr boshlarida Respublikamizning o’ziga xos tarixiy-etnografik

mintaqalaridan biri bo’lgan Buxoro vohasi o’zbeklarining an’anaviy kiyimlari majmun
shakllanib ulgurganiga qaramay, kiyimlar majmuida turli etnik guruhlarga xos ko’rinishlar ham
saqlangan bo’lib, bu mintaqadagi barcha etnik guruhlarning kiyinish madaniyatidagi farqli
jihatlarni ko’rsatadi. Shubhasiz, bunday ko’rinishlar bu davrdagi voha aholisining an’anaviy
kiyimlarini tahlil qilishni taqozo etadi. XIX asr oxiri - XX asr boshlarida voha aholisining an’a-
naviy kiyimlari orasida «yelka yoqali» - kiftaki, o’yma yoqa kabi liboslar mavjud bo’lib, bichimi
to’g’ri va keng bo’lgan bunday kiyimlarning yelkasiga chok qo’yilmagan.

XIX asrning 20-30-yillarigacha o’zbek erkaklarining ko’ylaklariga xos asosiy xususiyat

ko’ylak yoqalarining gorizontal, ya’ni yarim doira yirmochi tarzida bo’lishi va oddiy jiyak yoki
chiroz bilan bezatilishida ko’ringan. Ko’ylakning yenglari ham uzun bo’lib, qo’l panjalarigacha
tushib turgan va yeng uchlari chiroyli jiyaklar bilan bezatilgan. 40-yillardan boshlab esa oq po-
lotnodan tikilib yoqalari kashtalangan ukraincha ko’ylak rasm bo’lgan. Vohada kiyimlarni jiyak
bilan bezash o’ziga xos an’ana tusini olgan bo’lib, nafaqat ko’ylaklarning, balki ustki kiyim
hisoblangan to’n va chakmonlarning ham chiroyli bo’lishi uchun ularning yeng uchlariga,
yoqalari va etaklariga turli rangdagi ipaklardan to’qilgan ingichka jiyaklar qadalgan.

Bu davr an’anaviy liboslari asosan, ustki ko‘ylak, ishton va chopondan, boshga do‘ppi,

oyoqqa mahsi-kalish yoki etikdan iborat bo‘lgan. Erkaklar, ayollar va bolalar kiyimlari
bichimining deyarli bir xilligi ularning qadimiyligidan darak beradi. Bunday liboslar oddiy
usulda, ba’zan qaychisiz, yaxlit matodan yirtib tikilgan. Bir parcha gazlamani ikkiga buklab,
yelka tomonga ko‘ndalangiga ikki yeng bilan bir parcha to‘rt burchak xishtak (qo‘ltig‘iga
solingan) tikib kiyilavergan.

Erkaklarning milliy liboslari ichki (ichdan kiyiladigan) va ustki – yelkaga kiyiladigan,

belga bog‘lanadigan turlardan iborat. Erkaklarning ichki libosiga yengsiz mullayoqa ko‘ylak,
ko‘ylak-xalat (yaktak) va ishton kirgan. Ustki libosga turli tuman xildagi yengil, issiq (paxta
solib qavilgan) choponlar (to‘nlar), mo‘ynadan tikilib, gazlama bilan qoplangan po‘stinlar,
chakmonlar, kamzullar, uzun yoki qisqa nimchalar kiradi. Ustki kiyimlar ichida to‘n-choponlar
eng ko‘p tarqalgan va hozirgacha yetib kelgan libos turidir. Tikilishga ko‘ra to‘nlar avra to‘n,
astarli to‘n, paxtalik to‘n deb atalgan. Tikilgan matosiga ko‘ra to‘nlarning qator turlari mavjud.

Bular qalami to‘n, banoras to‘n, beqasam to‘n, kimxob to‘n, surra to‘n va hokazo.
Shuningdek, ular kimga mo‘ljallanganligiga qarab, bola to‘n, kuyov to‘n, quda to‘n kabi

nomlar bilan atalgan. To‘n-choponlar ustidan bog‘lash uchun belbog‘lar, chorsilar, charm,
duxoba kamarlar ishlatilgan.

Erkaklar ichki ko‘ylagi –kurta yoshga qarab vertikal(kurtai mardona) yoki gorizontal

bo‘yin qismiga ega bo‘lgan.Buxoroda erkaklar ko‘ylagining tuzilishining o‘ziga xosligi ikki
tomonlama bichilishi bilan bog‘liq edi.Buning natijasida markaz bo‘ylab bo‘ylamasiga tikilgan
va keng bo‘lgan.Qadimda mazkur ko‘ylaklar tizzdan pastga qadar tushib turgan.Keyinchalik esa
uzunligi belgacha qisqartirilgan. Har kuni kiyiladigan ko‘ylaklar xonaki ip gazlamalardan
tikilgan.To‘y marosimlariga mo‘ljallagan kiyimlar esa, shoyidan tikilgan.Bunday ko‘ylaklar
muzeylarda ko‘p saqlanib qolmagan,chunki bunday ko‘ylaklar liboslarning boshqa turlariga
qaraganda tez yirtilgan.

646

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

Erkaklar shimi (ezor) – ezorning o‘rta qismi ikki uchburchak shaklida tikilgan og‘dan

iborat bo‘lib, unga to‘piqqacha tushadigan keng pochalar ulangan.Yuqori chet qismi qayrilib
tikib chiqilgan.Undan bog‘ich o‘tkazilgan.Ezor asosan, ip gazlamadan, amir va zodagonlar
kiyadigan shimlar esa, bo‘rtma gulli, zarbof matolar yoki baxmaldan tikilgan.Ba’zan shimlarning
pastki qismiga zar yoki mo‘yna urilgan.Pochalarning pastki qismiga va yon tomoniga jiyak
tikilgan. Jiyak nafaqat bezak, balki, himoya vazifasini ham o‘tagan. Erkaklar bosh kiyimi- mato
va mo‘ynadan tayyorlangan, turli shakldagi telpak, do‘ppi va salladan iborat edi.Matodan
tayyorlangan bosh kiyim uch tur- qalpoq , araqchin va kulohdan iborat bo‘lgan.Qalpoq astari
mustahkam, konussimon va qavilgan, keng gardishli bosh kiyim edi.Boshga yopishib turadigan
araqchinning oq matodan astari va kashtalari bo‘lmagan.U asosan qimmatbaho do‘ppi yoki
mo‘ynali telpak ostidan kiyilgan.Kuloh to‘rtta uchburchakli sigmentlardan tashkil topgan bo‘lib,
gardishsiz edi. Kulohni asosan, darvish qalandarlar kiyishgan. Erkaklar kiyadigan uchli qalpoq –
kuloh to‘rt bo‘lak uchburchak matodan, gardishsiz tikilgan. Konus shaklidagi baland kulohni
ilgari qalandarlar kiyishgan, tuxum shaklidagi chakkasi biroz yumaloq kulohni Buxoroda yoshi
ulug‘ qariyalar qishda kiyganlar. Bunday bosh kiyimi o‘rta asr miniatyuralarida ko‘p uchraydi.

Asli kulohni ruhoniylar va dindor kishilar ko‘proq kiyganlar. Kulohga o‘xshash teridan

tikilgan qishki telpak Samarqand va Buxoroda uchraydi. Telpak Buxoroda qorako‘l teridan
tayyorlangan. Telpak yon qisimlari qunduz yoki suv qunduzi mo‘ynasidan qilingan. Astari tulki
yoki qo‘y terisidan tayyorlangan. XIX asrning ikkinchi yarmigacha salla asosiy bosh kiyimi
hisoblangan.Keyinchalik salla faqat ko‘chaga chiqilganda kiyilgan.Bora-bora u kundalik bosh
kiyimi emas, ’’sallabandon’’ deb nomlanuvchi marosimda kiyiladigan bosh kiyimga aylangan.

Erkaklar oyoq kiyimi-erkaklar tizzagacha bo‘lgan, qattiq tagcharmli mo‘za deb

nomlanuvchi etik va malla zamshdan tayyorlangan uchi qayrilgan mo‘kki etik kiyishgan.

Mo‘kkini asosan, qishloq aholisi kiygan.Etik paytava bilan kiyilgan, paytavaga oddiy

naqshlar tikilgan.

REFERENCES

1.

Ярашова, М. . (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ

ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ.

Modern Science and Research

,

3

(10), 362–368.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901

2.

Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ

УСУЛЛАРИ.

Modern Science and Research

,

3

(11), 782–787. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057

3.

Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf

Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari.

Miasto

Przyszłości

,

52

,

622–625.

Retrieved

from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679

4.

Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA

ULAR

BILAN

BOG’LIQ

ATAMALAR

TAVSIFI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12), 621–632. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/58456

5.

Ярашова, М. (2025). ПАРАНЖИ ВА УНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

160–168.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60323

647

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

6.

Yarashova, M., Sa’dullayev, U., & Yo’ldosheva, F. (2025). BUXORO VOHASI

AYOLLARINING AN’ANAVIY BOSH KIYIMLARI- DO‘PPI VA RO‘MOL.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

600–607.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/64116

7.

Yarashova , M. ., & Sultonova, M. (2025). BUXORO VOHASI DAFN MAROSIMI

KIYIMLARI VA ULAR BILAN BOG’LIQ IRIM-SIRIMLAR.

Modern Science and

Research

,

4

(1),

352–358.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/63674

8.

Yarashova,

M.

(2025).

EDVARD

TAYLOR

–ETNOLOGIYADA

EVOLYUTSIONISTIK MAKTAB ASOSCHISI.

Modern Science and Research

,

4

(2),

1005–1012.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/68483

9.

Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:

YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV
TA’LIM.

Modern

Science

and

Research

,

4

(2),

73–80.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712

10.

Haqqulov,

M.,

Yarashova,

M.,

&

Yuldosheva,

F.

(2025).

ТARIXIY

KARTOGRAFIYANING ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA
TARAQQIYOTI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 81–91. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714

11.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. . (2025). O‘RTA ASRLARDA G‘ARBIY

YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O‘BYEKTI
AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Modern Science and

Research

,

4

(3),

122–131.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/71868

12.

Yarashova , M. . (2025). IBN ARABIYNING INSON BORLIG‘IGA DOIR

QARASHLARI: ILM, RUH VA HAQIQAT.

Общественные науки в современном

мире: теоретические и практические исследования

,

4

(1), 72–74. извлечено от

https://inlibrary.uz/index.php/zdif/article/view/64262

13.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). РОЛЬ ХАНА УЗБЕКА В

РАСПРОСТРАНЕНИИ ИСЛАМА В ЗОЛОТОЙ ОРДЕ.

Modern Science and

Research

,

4

(3),

146–154.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/72380

14.

Yuldosheva, F., Haqqulov, M., & Yarashova, M. (2025). QADIMGI TURKIY

XALQLARDA “QUT” MAROSIMI XUSUSIDA.

Modern Science and Research

,

4

(3),

132–136.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/72375

15.

Yarashova

M.,

&

Rahimova,

N.

(2025).

JADIDCHILARNING

MA‘RIFATPARVARLIK

HARAKATLARI

VA

ULARNING

XALQ

MA‘NAVIYATINI

YUKSALTIRISHDAGI

O’RNI.

Modern

Science

and

Research

,

4

(3),

398–408.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/7306

16.

Yarashova, M. (2025). TAQINCHOQLAR VA ULARNING AHOLI ETNIK

HAYOTIDA TUTGAN O’RNI.

Modern Science and Research

,

4

(3), 778–790. Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/72864

648

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

17.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). BUXORO VOHASIDA MATO

VA MATO TAYYORLASH USULLARI. PAXTA. G‘UZAK. JUN. XALAJI. BO‘Z.
OLACHA. BEQASAM. BAXMAL. ADRAS.

Modern Science and Research

,

4

(3), 330–

340. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/73808

18.

Xayrullayev , U., Sadullayev, U. ., Yarashova, M., & Boltayev, O. (2025). XIX ASR

OXIRI XX ASR BOSHLARIDA QO‘SHNI DAVLATLARNING POLSHAGA
NISBATAN YURITGAN SIYOSATI.

Modern Science and Research

,

4

(3), 420–432.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74107

19.

Yarashova, M., & Rahimova , N. (2025). FAYZULLA XO’JAYEV ILMIY

FAOLIYATINING DASTLABKI DAVRI.

Modern Science and Research

,

4

(3), 448–

457. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74113

20.

Boltayev , O., Yarashova , M. ., Xayrullayev, U. ., & Sadullayev, U. (2025). OYROT

QABILASI VA ULARNING DAVLATCHILIK ASOSLARING SHAKLANISHIGA
UMUMIY TAVSIF.

Modern Science and Research

,

4

(3), 600–608. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/75573

21.

Yarashova, M., Boltayev, O. ., Xayrullayev, U., & Sadullayev, U. (2025). BUXORO

VOHASI AYOLLARINING AN’ANAVIY LIBOSLARI (XIX ASR OXIRI XX ASR
BOSHLARIDA).

Modern Science and Research

,

4

(3), 571–581. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/75785

22.

Yarashova, M. (2025). FRANS BOAS: ETNOANTROPOLOGIYA, MADANIYAT VA

IRQIY

DISKRIMINATSIYAGA

QARSHI

KURASH.

Modern

Science

and

Research

,

4

(4),

595–607.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/79259

23.

Yarashova, M., & Rahimova, N. . (2025). TURKISTON O’LKASIDA YOSH

BUXOROLIKLAR HARAKATI.

Modern Science and Research

,

4

(4), 404–415.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/81338

24.

Yarashova, M., Haqqulov, M., & Muyiddinov, B. . (2025). BUXORO QO’RBOSHILAR

TARIXIDA

O’CHMAS

NOM

QOLDIRGAN,

BUXORO

QAHRAMONI

IBROHIMBEK.

Modern Science and Research

,

4

(4), 388–397. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/81187

25.

Haqqulov, M. Yarashova, M., & Muyiddinov , B. . (2025). SHARAFIDDIN ALI

YAZDINING “ZAFARNOMA” ASARI TAHLILI.

Modern Science and Research

,

4

(4),

398–408.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/81189

26.

Gulyamov, A. ., Yarashova , M., & Boltayev, O. . (2025). G’ARBIY YEVROPA

SHAHARLARI VUJUDGA KELISHINING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.

Modern

Science

and

Research

,

4

(4),

487–496.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/82190

27.

Yarashova, M., Boltayev, O., & Gulyamov, A. (2025). ILK BOSMA NASHRLAR

TARIXI: KITOB MADANIYATINING BOSHLANISHI.

Modern Science and

Research

,

4

(4),

512–519.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/83271

28.

Yarashova, M., Muyiddinov, B., & Yuldosheva, F. (2025). RAQAMLASHTIRISH

OMILLARI:KELAJAK ASOSIY SOHASI.

Modern Science and Research

,

4

(5), 101–

110. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/85863

649

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

29.

Yarashova, M., Muyiddinov, B. ., & Yuldosheva, F. . (2025). TADQIQOTLARDA

MANBALARNI O’RGANISH: ANIQLASH, TIKLASH, TAHLIL QILISHNING
AHAMIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(5), 238–245. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/85827

30.

Boltayev, O., Gulyamov, . A. ., & Yarashova , M. (2025). NEMISLAR VA ULARNING

MARKAZIY OSIYO XALQIGA TA’SIRI.

Modern Science and Research

,

4

(5), 177–

185. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/86566

31.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

32.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI

TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),

212–215.

Retrieved

from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

33.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN

THE MILITARY ART AND ARMY STRUCTURE OF KHOREZMSHAHS .
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58.
Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

34.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION
OF

THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–

702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

35.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN
SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

36.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.

European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4

(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

37.

XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.

(2024). MEDICINE,

PEDAGOGY

AND

TECHNOLOGY:

THEORY

AND

PRACTICE, 2(4),

463-

469.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192

38.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2024). The coronation and campaigns of Alexander

The Great. МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И
ПРАКТИКА, 2(5), 400–412.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11222912

39.

Muyiddinov Bekali. (2024). COVERAGE OF LEGAL ISSUES IN "AVESTO".

МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА, 2(6),
222–230.

https://doi.org/10.5281/zenodo.12191420

40.

MUYIDDINOV BEKALI, & QORYOG’DIEV Z. (2022). ABOUT THE CONQUEST

OF BUKHARA BY THE KHOREZMSHAHS. International Journal of Philosophical
Studies

and

Social

Sciences, 2(3),

158–161.

Retrieved

from

https://www.ijpsss.iscience.uz/index.php/ijpsss/article/view/383

41.

Muyiddinov Bekali Bahodir o’g’li. (2024). History of State Institutions in the Kushan

State, Which Founded Statehood on the Territory of Central Asia. EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 184–188.
Retrieved from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4070

650

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

42.

Bahodir o’g’li, M. B. (2024). Avesto is an Ancient Written Monument Containing

Information About the Life of the Peoples of Central Asia.

Miasto Przyszłości

,

53

, 970–

975. Retrieved from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4982

43.

Muyiddinov Bekali. (2024). SOMONIYLAR DAVLATIDA HARBIYLARGA

BERILGAN E'TIBOR VA HARBIY SAN'AT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14209121

44.

Muyiddinov

Bekali.

(2024).

O'ZLIKNI

NAMOYON

QILISHDA

XALQ

DOSTONLARINING AMALIY AHAMIYATI VA KITOBIY DOSTONLARNING
O'ZIGA XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14528916

45.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid

o'g'li.

(2025).

IBN

SINONING

FALSAFIY

QARASHLARI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14605977

46.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid o'g'li. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI SHAKLLANISHIDA MILLIY
TARBIYA VA TAʼLIMNING AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606021

47.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid o'g'li. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA 1900-1910-YILLARDAGI IJTIMOIY-
SIYOSIY HAYOT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606101

48.

Muyiddinov Bekali. (2025). ILK O'RTA ASRLARGA OID MUG' ARXIVINING

TOPILISHI VA O'RGANILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14680881

49.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Tursuntoshova Sabrina Toshpo'lat qizi. (2025).

ABU

RAYHON

BERUNIY

ILMIY

MEROSIDA

TARIX

FANINING

O'RNI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14735052

50.

Gadayeva Mohigul Muxamedovna, Toshpo`latova Shaxnoza Shuhratovna, &

Muyiddinov Bekali. (2025). TARIX DARSLARINI O`QITISHDA INTERFAOL
METODLARNING AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863055

51.

Muyiddinov Bekali, Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, & Gadayeva Mohigul

Muxamedovna.

(2025).

TEMURIYLAR

DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK,

HUJJATCHILIK

VA

ISH

YURITISHNING

O'ZIGA

XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863114

52.

Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, Gadayeva Mohigul Muxamedovna, &

Muyiddinov Bekali. (2025). BO'LAJAK O'QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK

TAYYORGARLIGINI

TARKIB

TOPTIRISH

MODELI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863169

53.

Muyiddinov Bekali. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA DASTLABKI ARXIVLARNI

SHAKLLANISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14902908

54.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahimovna. (2025, февраль

19). QADIMGI MISRDAN DARAK BERUVCHI TUTANXAMON - SIRLI FIR'AVN
QABRINING TOPILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14894992

55.

Muyiddinov

Bekali.

(2025).

RESPUBLIKAMIZDA

ARXIVLARNING

SHAKLLANISHI

VA

TARMOQLI

RAVISHDA

KENGAYIB

BORISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15023257

56.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahim qizi. (2025). MIRZO

ULUG'BEKNING "TARIXI ARBA-ULUS" ASARI O'RTA OSIYO TARIXINI
O'RGANISHDAGI MUHIM MANBA.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15098265

651

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5

57.

Yuldosheva Feruza Yashin qizi, Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Xayrullayev Umid

Fayzullo o'g'li. (2025, апрель 5). AMIR TEMUR VORISLARI: SIYOSIY, HARBIY VA
MADANIY MEROSNING DAVOMIYLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15160941

58.

Yuldosheva Feruza Yashin qizi, Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Xayrullayev Umid

Fayzullo o'g'li. (2025, апрель 5). JAHONDA KINO SAN'ATINING RIVOJI VA
ARXIV

HUJJATLARINING

SHAKLLANISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15160951

59.

Xayrullayev Umidjon Fayzulo o'g'li, Muydinov Bekali Bahodir o'g'li, & Yuldosheva

Feruza Yashin qizi. (2025, апрель 5). POLSHANING I JAHON URUSHIDAN
KEYINGI AHVOLI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15160956

60.

Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi, Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Yuldosheva

Feruza Yashin qizi. (2025, май 6). RAQAMLASHTIRISH OMILLARI:KELAJAK
ASOSIY SOHASI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15346907