Jild 1 № 1 (2015): Sharqshunoslik

Мазкур  мақолада  араб  тилида  мавжуд  бўлган  усуллардан  бириқасрнинг  хусусиятлари  балоғат  илмига  оид  асарлари  асосида  тадқиқ  қилинган, шунингдек,  мақолада қасрнинг таърифи, унинг таркиби ва турлари билан боғлиқ масалалар ёритилган.Филология фанлари доктори, ТошДШИ

Мазкур илмий мақолада, сиёсий тараққиёт ҳодисасининг моҳияти, асослари ва шакллари билан боғлиқ бўлган илмий-назарий қарашлар таҳлил қилинган.

Ушбу  илмий  мақола  халқаро  муносабатларда  ўзининг  халқаро  ва  минтақавий хусусиятига эга бўлган турли хил долзарб муаммоларни ечишда, минтақавий можароларни  ҳал  этишда,  Афғонистон  минтақасининг  тинчлиги  ва  хавфсизлигини  мустаҳкамлашдаги ўзининг муҳим ўрни ва аҳамиятига эга бўлган Ислом Ҳамкорлик Ташкилотининг ва Ўзбекистон Республикаси ҳамкорлигидаги фаолиятини ўрганишга бағишланган.

Машинасозлик  саноатнинг  бошқа  соҳалари  ичида  юқори  технологиялардан фойдаланиш бўйича етакчилик қилади ва иқтисодиётда катта мультипликатив аҳамиятга  эга.  Иқтисодиётнинг  бошқа  соҳаларида  илғор  машиналар,  қурилмалар  ва  технологик  жараёнлар  татбиқ  этилишида  муҳим  роль  айнан  машинасозликка  тегишли. Мақолада жаҳон иқтисодиётида, Шарқий Осиё мамлакатларида (Япония, ХХР) машинасозлик ривожланишининг  замонавий  тенденциялари  таҳлил  қилинган,  янги  индустриал  мамлакатлар тажрибасида соҳанинг Ўзбекистонда тараққиёт истиқболлари кўриб чиқилган.

Мазкур мақолада муаллиф томонидан собиқ совет жамиятида, хусусан, Ўзбекистонда  собиқ  совет  ҳокимиятининг  вақфларни  тугатиш  йўлида  амалга  оширган тадбирлари  эволюциясини  кўрсатиб  беришга  ҳаракат  қилинган.  Муаллиф  архив ҳужжатлари  ҳамда  хорижий  тадқиқотчиларнинг  мазкур  муаммо  ҳақидаги  қарашларини таҳлил этган.

Ушбу  мақолада  Афғонистон  тарихига  оид  мамлакатимизда  илгари  ўрганилмаган  бир  неча  инглиз  тилидаги  манбалар  таҳлил  қилинади.  Ушбу  манбаларни  илмий муомалага киритиш орқали уларни чуқурроқ ўрганиш мақсадга мувофиқдир.

Мақола  милодий  I  мингйилликда  Марказий  Осиё  минтақаси  бўйлаб  суғд ёзувининг тарқалиш географиясига бағишланади. Суғдий ёзув ёдгорликларининг тарқалиш диапазони  Марказий  Осиё  минтақаси  билан  чегараланиб  қолмай,  балки  Шимоли-Ғарбий Хитой, Тибет, Шимолий Ҳиндистон каби қадимий маданият марказларида ҳам ушбу ёзув намуналарининг  топилаётгани  асосида  ўз  исботига  эга.  Суғд  ёзувининг  бу  қадар  кенг ёйилиши  ўзининг  қандай  тарихий  асосларига  эга  эканлиги,  минтақада  мавжуд  бўлган бошқа  ёзувларга  нисбатан  ушбу  тил  ва  ёзувнинг  бунчалик  кенг  қамров  касб  этишининг замирида қандай омиллар ётиши таҳлил қилинади.

Бугунги  кунгача  етиб  келган  Ибн-Туфейлнинг  “Хайя  Ибн  Якзан”  ягона асари бўлиб, унда алломанинг фалсафий қарашлари, таълимоти ва Аристотелнинг табиат ва ақл таълимотига суяниб қиёслаб ўрганган.

Мазкур  илмий  мақолада  қадимги  Ҳиндистон  маданияти,  эстетикаси  ва  санъатининг  фалсафий-герменевтик  таҳлили  берилган  бўлиб,  бадиий-эстетик  дунёқараш  тамойиллари  ва  фалсафий  дунёқараш  хусусиятлари  кўриб чиқилган.

Ушбу мақолада “А-1-178 Тошкент давлат шарқшунослик институти ҳузуридаги  Абу  Райҳон  Беруний  номидаги  Шарқ  қўлёзмалари  маркази  хазинасида сақланаётган фалсафага оид қўлёзмаларнинг тематик фиҳристини тузиш” лойиҳасини бажаришдаги мақсад ва вазифалар ҳамда унинг мазмуни ёритилган.

Мақолада шу кунга қадар махсус тадқиқот объекти бўлмаган Хиромийнинг “Тўтинома” асари биринчи марта Нахшабий ва бошқа ижодкорлар асарлари билан қиёсий  ўрганилиб,  муаллифнинг  ижодий  ютуқларини  кўрсатиш  билан  бир  қаторда, салафлари  асарларидан  қанчалик  фойдаланганлиги  ва  адабий  анъана  қонуниятларига нечоғлик риоя этгани ҳам очиб берилган.

Мазкур  мақолада  қадимги  туркий  тил  даври  ёдгорлиги  “Ирқ битиг”  таҳлил  этилган.  Унда  асарнинг  текстологик  хусусиятлари,  жумладан, асарнинг график хусусиятлар, ҳарфий белгиларнинг англатган маъноси ва асардаги айрим ибора ва жумлаларнинг талқини келтирилган.

Мазкур илмий мақолада хитойшунослик соҳаси, соҳа объекти, ривожланиш истиқболлари масалалари кўтарилган бўлиб, ўқитиш соҳасида замонавий технологияларнинг ўрни ва аҳамияти, хитойшунослик соҳасининг модернизацияси, хитойшунослик факультетининг трансформацияси масалалари ёритилган.

Мазкур  мақолада  халқнинг  миллий  тафаккури,  дунёқараши  ва менталитетини ўзида акс эттирадиган лингвомаданий бирликлардан бири  бўлган ўхшатиш эталонлари қиёсий тадқиқ этилган.

“Девону  луғати-т-турк”  (“Туркий  сўзлар  девони”)  асарининг  ягона қўлёзмаси  бор.  Унда  туркий  мисолларнинг  тўғри  ўқилишини  таъминлаш  учун  диакритик белгилар изчил қўйиб борилган. Муҳими шундаки, айрим ўринларда муайян ҳарф устига ва остига  бирйўла  икки  хил  ҳаракат:  fatḥa  ва  kasra, ẓamma ва kasra ёки бир ҳарф устига остин-устун  fatḥa  ва ẓamma қўйиб кетилган. Мақолада ана шу имло хусусияти ва унинг фонологик жиҳатлари тўғрисида сўз боради.

Мазкур  мақола  Хитой  Халқ  Республикасида  модернизация  жараёнининг асосий  хусусиятлари  ва  истиқболларига  бағишланган.  Мақолада  модернизацияга  таъриф берилган,  модернизациянинг  асосий  назарияларига  қисқача  тўхталиб  ўтилган.  Хитой модернизацияси  хусусиятлари  ва  истиқболлари  хитойлик  тадқиқотчиларнинг  хулосалари асосида келтирилган.

Мазкур мақолада Хитойда кичик (инновацион)ва ўрта бизнеснинг шаклланиш ва ривожланиш босқичлари ҳамда уларнинг ўзига хос хусусиятларига бағишланган бўлиб, унда айнан  ушбу  шаклдаги  корхона  ва  фирмалардаги  замонавий  талабларга  жавоб  берувчи  инновацион йўналишларни ривожлантириш фаолиятлари таҳлил этилгандир.

Мазкур  мақолада  Тан  сулоласи  даврида  ҳарбий  бошқарув  тизимидаги имтиҳон системаси ва унинг ички аҳволи ёритилган.

Ушбу  мақола  Хитой  ёзма  манбалари  асосида  корейс  зиёратчиларининг Ҳиндистон  ва  Хитойга  саёҳатларини  тадқиқ  этишга  бағишланган.  Корейс  буддаси  Хуэй Чаонинг саёҳати ва унинг асари нафақат ҳинд давлатларидаги, балки VII аср бошларида Марказий Осиёдаги ҳолатлар ҳақида муҳим тарихий маълумотлар беради.

Мазкур  мақола  ўз  даврининг  йирик  сиёсий  етакчиларидан  бири  бўлган, Хитойнинг  Учинчи  партияси  (Хитой  христиан  ишчи  демократик  партияси)нинг  асосчиси генерал  Дэн  Яньданинг  ғоялари  ва  уларнинг  замонавий  Хитойда  модернизация  жараёнлари бошланишидаги ўрни тадқиқига бағишланади. Дэн Яньданинг “оддий халқнинг инқилоби” ғояси Хитойдаги ислоҳотлар мобайнида ўз амалий аҳамиятга эга бўлгани мақолада қайд этилади.

Зиямуҳамедов Ушбу  мақолада  “Хитойнинг  тинч  юксалиши”  номи  билан  жаҳон  ҳамжамияти  эътиборини  тобора  ўзига  тортиб  бораётган  оламшумул  ҳодисани  ўрганиш билан бирга, ХХР халқаро сиёсатида яққол кўзга ташланаётган миллий менталитетга хос айрим томонларни таҳлил қилиш билан боғлиқ масалалар ёритилган. Филология фанлари номзоди, доцент, ТошДШИ

Ушбу мақолада ўрта аср хитой адабиётида пайдо бўлиб, адабиётнинг кичик эпик жанрларига мансуб бўлган ҳикоянинг кўплаб турлари, уларнинг келиб чиқиш  илдизлари,  композицион  қурилиши,  мазмунига  кўра  шаклланиши  ва  ёзма  ада-биётда мисли кўрилмаган баён тарзи билан бир-биридан фарқ қиладиган новеллалар ҳақида  фикр  юритилади.  Уларнинг  келиб  чиқиши  ва  шаклланишига  доир  таҳлилий кузатувлар натижалари баён қилинади.

Мазкур  мақола  қисқача  хитой  тили  лексикологиясининг  айрим  назарий масалаларини  ёритишга  бағишланган.  Хусусан,  сўз  ва  термин  ўртасидаги  ўхшашлик  ва фарқлар. Хитойшуносликда биринчи бор молиявий терминлар асосида уларнинг ясалиши ва тузилиши хусусиятлари кўрсатиб берилган.