Jild 14 № 01 (2025)
Maqolalar
TASHKILOTDA KADRLAR SIYOSATINI SHAKLLANTIRISH VA UNI AMALGA OSHIRISH STRATEGIYASI
Ushbu maqola tashkilotlarda kadrlar siyosatini shakllantirish va uni amalga oshirish strategiyasiga bag‘ishlangan bo‘lib, zamonaviy, kreativ va ishchan kadrlarni shakllantirish, tarbiyalash va kelgusida ularning yuqori rahbar lavozimlarda faoliyat yuritishiga sharoit yaratib berishdan iborat. Kadrlar siyosatining maqsadi-tashkilotni o‘z vaqtida, talablarga javob beradigan va kreativ fikrlaydigan kadrlar bilan ta‘minlash va ularni yuksaltirishdan iborat. Tashkilotning kadrlar siyosatiga turli omillar ta‘sir qiladi, ularning ta‘siri ostida uni to‘g‘irlash yoki butunlay o‘zgartirish mumkin. Tashkilotda kadrlar siyosatining eng muhim jihati shundaki, rahbar toifasidagi xodimlar zaxirasi bilan ishlashdir. Xodimlar zaxirasi-tashkilotning yuqori lavozimlariga xodimlarni tayyorlab borish (o‘qitish, malakasini oshirish) tushuniladi. Milliy iqtisodiyotning barcha sohalarida aniq maqsadli ishlab chiqilgan milliy kadrlar siyosati endi shakllanib kelmoqda va ushbu maqolada ularni qanday amalga oshirish rejasi ochib berilgan.
BOLALAR NUTQINI RIVOJLANTIRISHDA PSIXOLINGVISTIK TADQIQOTLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Ushbu maqolada bolalar nutqini rivojlantirish jarayonida psixolingvistik tadqiqotlarning o‘rni va ahamiyati ilmiy asosda tahlil qilingan. Psixolingvistika fanining nutq shakllanishi va rivojlanishidagi biologik va ijtimoiy omillarni o‘rganishdagi roli hamda bolalar nutqiy faoliyatini shakllantirishdagi innovatsion yondashuvlari yoritib berilgan. Milliy va xorijiy tajribalar taqqoslanib, bolalar nutqini rivojlantirishda lingvistik va psixologik usullarning o‘zaro uyg‘unligi ta’kidlangan. Maqola psixolingvistik yondashuvlar asosida bolalar so‘z boyligini oshirish, grammatik tuzilmalarni mustahkamlash va kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-tahliliy yondashuvlarni ifodalaydi. psixolingvistik tadqiqotlarning bolalar intellektual va ijtimoiy rivojlanishiga ta’siri hamda zamonaviy ta’lim tizimidagi ahamiyati qayd etilgan. Maqola pedagoglar, psixologlar va ta’lim sohasidagi tadqiqotchilar uchun amaliy ahamiyatga ega.
ABDULLA QAHHOR ASARLARIDA BADIIY TALQIN(SAROB ROMANI XUSUSIDA)
Ushbu maqolada Abdulla Qahhor hayoti va ijodining ahamiyati.xususan Sarob asari yuzasidan tahlil qilish.Yozuvchining asarlarini davr bilan taqozo qilish .ijodini o`rganish va uning obyekti haqida.Yozuvchining ijodiy mahorati haqida.Abdulla Qahhor asarlari haqida boshqa ijodkorlarni fikr xulosalari ochib berilgan.
ZAMONAVIY MANIPULYATSIYA FONIDA QADIMIY TARIX, ILK SIVILIZATSIYADAN BOSHLAB CHINGIZXON QONUNLARINING SHAKLLANISH JARAYONIGA VA ULARNING ZAMONAVIY AXBOROT MANIPULYATSIYASI FONIDA QAYTA TALQIN QILINISHI
Ushbu tadqiqot qadimgi sivilizatsiyalar va Chingizxon davlati qonunlarining yaratilishi, rivojlanishi va zamonaviy axborot manipulyatsiyasi sharoitida qayta talqin qilinishi jarayonlarini tahlil qiladi. Tadqiqot jarayonida qadimgi yozma manbalar, hujjatlari va ilmiy adabiyotlardan foydalanilib, Chingizxon qonunlarining (Yasog‘) yaratilish jarayoni va ularning imperiya ichidagi funksiyalari keng qamrovda o‘rganildi. Shu bilan birga, zamonaviy raqamli texnologiyalar, internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali tarixiy faktlarning noto‘g‘ri talqin qilinishi, siyosiy manipulyatsiya va raqamli senzura jarayonlari ham tahlil etildi. Ushbu ilmiy izlanish tarixiy xotirani asrash, tarixiy haqiqatni tiklash va kelgusidagi tadqiqotlar uchun mustahkam poydevor yaratish maqsadida olib borildi..
THE ROLE AND FUNCTIONS OF DIFFERENT VOCABULARY LAYERS IN THE INTERLINGUAL RELATIONS
"The development of language, a complex dynamic system, cannot occur under the influence of just one factor. Contemporary linguistics connects changes in language to a number of causes, a set of causes. However, linguists do not share a unified opinion on this standpoint" [Rəcəbli, 2006:451]. There is a great deal of interest in the issue of language contact, which covers almost all areas of language. "Scholars researching the problems of language development can be divided into several groups. The first group includes romantics such as the Schlegel and Grimm brothers, as well as Wilhelm von Humboldt. According to them, languages that have reached their highest level have lost their glorious past, which is linked to the decline of the national spirit" [Реформатский, 2001:466]. However, the inaccuracy of these ideas provides a basis for disagreeing with them.
The development of language is inseparable from interlinguistic relations. It is an undeniable truth that interlinguistic relations play a significantly serious role in the development of language. In linguistic literature, interlinguistic relations are understood as the changes that occur in one language under the influence of another language during their contact. Although the study of interlinguistic relations and the development of languages has a long history, it has not yet undergone a comprehensive scientific analysis. Therefore, it remains an urgent issue in need of further research.
MAKTAB DIREKTORINING O'RINBOSARI FUNKSIYALARI VA VAZIFALARI
Ushbu maqolada maktab direktor o'rinbosarining asosiy funksiyalari, vazifalari va mas'uliyatlari keng ko'lamda tahlil qilingan. Maqolada xalqaro va mahalliy tajribalar asosida o'quv ishlari bo'yicha direktor o'rinbosarining zamonaviy ta'limdagi o'rni, uning boshqaruv faoliyatidagi ahamiyati va samarali ishlash mexanizmlari yoritilgan.
ОСОБЕННОСТИ КИШЕЧНЫХ ТОКСИКОЗОВ У ДЕТЕЙ РАННЕГО ВОЗРАСТА
По данным Всемирной Организации Здравоохранения (ВОЗ) в сотрудничестве с ЮНИСЕФ была разработана стратегия. Данная стратегия сочетает улучшенное введение болезней детского возраста с аспектами питания, иммунизации и некоторыми другими важными факторами, оказывающими влияние на здоровье ребенка, включая здоровье матери.[6,7] Диарея (кишечные токсикозы) тяжелые нарушения питания до настоящего времени обуславливают высокий процент летальности у детей до 5 лет. Проведенный в 1996 году анализ глобального бремени заболеваний указывают на то, что перечисленные заболевания будут продолжать оставаться основными причинами детской смертности до 2020 года, если для борьбы с ними не будут предприняты гораздо более значительные усилия. [3,7]
QO‘SHTAVRLI BALKALARNI TAYYORLASH TEXNOLOGIYASI
Ushbu maqolada payvand qo‘shtavr balkalarni tayyorlash texnologiyasi tahlil qilingan boʻlib, bunda qo‘shtavr balkalarni payvandlash usullari tavsifi, va ularning avzalliklari,tayyorlash ketma –ketligi hamda mustaxkamligi to’g’risida so’z yuritiladi.
FROM TRACES OF THE PAST TO THE FUTURE: THE LITERARY LEGACY OF YAHYA KEMAL BEYATLI
Yahya Kemal Beyatli is one of the prominent poets of Turkish literature who played an important role in the development of modern Turkish poetry. Beyatli’s literary understanding laid the foundation that greatly shaped both his career as a poet and Turkish poetry. In his poems, especially in terms of form, he used the tradition of Divan and aruz poetry, but combined these traditions with modern language. His skillful blending of old and modern Turkish made him a unique poet. This article examines Yahya Kemal Beyatli’s place in the literary world, his understanding of poetry, and his contribution to Turkish poetry. The poet’s life and work left a deep mark on both his individual and social identity, due to which he is remembered as an outstanding poet who combined traditional Turkish poetry with modern understanding. The article discusses the poet's innovative approach, his enthusiastic presentation of historical and national themes, and his treatment of social issues using examples from his works. In addition, the influence of the language and style used in Yahya Kemal's poems on the development of Turkish poetry is emphasized, and his cultural heritage and literary contribution are explained.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA NUTQ VA TAFAKKUR RIVOJLANISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI
Ushbu maqola maktabgacha yoshdagi bolalarda tafakkur va nutq rivojlanishining psixologik, pedagogik va ijtimoiy asoslarini tahlil qiladi. Bolalarning tafakkur va nutq rivojlanishiga ta’sir etuvchi biologik va emotsional omillar, shuningdek, zamonaviy pedagogik yondashuvlar yoritiladi. Nutq va tafakkur rivojlanishida didaktik o‘yinlar, interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalarning o‘rni chuqur tahlil qilinadi. Xulosa va tavsiyalar qismida bolalarning psixologik rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash uchun pedagoglar va ota-onalar hamkorligining ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Maqola maktabgacha ta’lim jarayonini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
OILA MUHIT BARQARORLIGINING BOLA PSIXOLOGIYASIGA TA’SIRI VA UNING DOLZARB MUAMMOLARI
Ushbu maqolada oiladagi muhit barqarorligining oilada voyaga yetayotgan bola psixologiyasiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Unda ajdodlarimiz o‘gitlari haqida ham qiziqarli ma’lumotlar berilgan. Unda ota-onalar o‘z farzandlari oldida o‘zini qanday tutishi, oila psixologiyasiga e’tibor berish qanchalik muhimligi va ular qanday asosiy rol o‘ynashi haqida so‘z boradi. Maqola dolzarb muammolarni o‘z ichiga olgan bo‘lib, oila va jamiyatda barqarorlikni saqlash masalalariga alohida e’tibor berilgan.
KONSEPT NAZARIYASI: TILSHUNOSLIKDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI
Konsept tushunchasi tilshunoslikda qadimdan qo‘llanib kelinadi, ammo uning zamonaviy talqini XX asrning ikkinchi yarmida kognitiv lingvistikaning rivojlanishi bilan bog‘liq. Tilshunoslikda «konsept» atamasining turlicha talqinlari ilgari surilgan. Atama bir vaqtning o‘zida bir necha sohalar zamirida talqin qilingani tufayli ham uning keng qirrali tabiati chalkashliklarga sabab bo‘lib kelmoqda. Xususan, R.Jekendoffning hazilomuz talqiniga ko‘ra, konsept nima ekanligining javobini psixolog, filosof yoki tilshunosdan so‘rash massa nima ekanligini fizik mutaxassisdan so‘rash bilan barobardir – savolga yagona javob mavjud emas. Tadqiqotchilarning ko‘pchiligi bu borada hamfikr emasdek ko‘rinsalar-da, mazkur yondashuvlarning tub ildizi juda yaqin.
TERMS RELATING TO CONTEMPORARY EDUCATION, THE TRANSFER OF MEANINGS IN THEM (on the example of English, Uzbek)
In the modern era, the field of education has been experiencing rapid changes, leading to the emergence of new terminologies and the transformation of existing ones. This paper explores the transfer of meanings in contemporary educational terms between English and Uzbek languages. The study examines linguistic adaptation, cultural influence, and contextual differences in the translation and application of educational terms. The findings reveal that while some terms maintain their original meanings, others undergo modifications due to linguistic and sociocultural factors. The study contributes to the understanding of how educational terminology evolves in a multilingual and globalized world.
YANGI O‘ZBEKISTONDA TURIZM TIZIMINING DOLZARB MUAMMOLARI
Yangi O‘zbekistonda turizm tizimi so‘nggi yillarda jadal rivojlanayotgan soha bo‘lib, bu yo‘nalishdagi muammolarni hal qilish, iqtisodiy o‘sish va xalqaro miqyosda raqobatbardosh bo‘lishni ta'minlash zarurati oshib bormoqda. Ushbu ishda turizm tizimining dolzarb muammolari tahlil qilingan bo‘lib, asosiy e'tibor turizm infratuzilmasining rivojlanishi, xizmat ko‘rsatish sifatining yaxshilanishi va ekologik xavfsizlikni ta'minlashga qaratilgan. Shuningdek, turizmni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan davlat siyosati, investitsiyalar, yangi texnologiyalar va xususiy sektor ishtirokining ahamiyati ta'kidlangan.
АХБОРОТ ТЕЛЕКОММУНИКАЦИЯ ҚУРИЛМАЛАРИНИНГ КИБЕР МАКОНДАГИ ЎРНИ ВА ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ
Бугунги кунда жадаллик билан ривожланиб келаётган XXI асрда дунё ҳамжамияти учун ахборот телекоммуникация қурилмаларининг кибер макондаги ўрни сония сари ортиб бормоқда.
MINTAQADA ZIYORAT TURIZMINI DIVERSIFIKATSIYA QILISH VA RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur tadqiqot mintaqada ziyorat turizmini diversifikatsiya qilish va uni rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalariga bag‘ishlangan. Ziyorat turizmi nafaqat diniy-madaniy ahamiyatga ega bo‘lgan tarmoq, balki mintaqaviy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga xizmat qiluvchi muhim yo‘nalish sifatida qaraladi. Shu sababli, uning diversifikatsiyasi orqali xizmatlar sektori kengaytirilishi, mavsumiy cheklovlar kamaytirilishi va turistik oqimni ko‘paytirish imkoniyatlari yaratilishi mumkin.
Tadqiqotda ziyorat turizmini sog‘lomlashtirish, gastronomik, ekoturizm va madaniy turizm bilan uyg‘unlashtirish, transport va mehmonxona infratuzilmasini takomillashtirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, marketing strategiyalarini kuchaytirish hamda davlat-xususiy sheriklik asosida investitsiyalarni jalb qilish kabi diversifikatsiya mexanizmlari ilmiy jihatdan asoslangan holda tahlil qilingan.
Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida ziyorat turizmini rivojlantirishning samarali strategiyalari ko‘rib chiqilib, Qashqadaryo viloyati misolida uning iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan rivojlanishiga qo‘shayotgan hissasi baholangan. Natijalar asosida mintaqaviy turizm siyosatini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan..
BINONI SUV, SHAMOL, ISSIQLIK VA BOSHQA OMILLARDAN HIMOYA QILISH: TOMLARNING MAQSADI, SHAKLI, TUZILISHI VA DIZAYNI
Mazkur maqolada binolarni tashqi tabiiy omillardan himoya qilishning ahamiyati, tomlarning asosiy vazifalari, ularning shakli, tuzilishi va dizayni bo‘yicha muhim jihatlar ko‘rib chiqilgan. Turli hududlardagi iqlim sharoitlari va texnologik imkoniyatlarga asoslangan holda tomlarning optimal yechimlari tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajribalar va milliy qurilish uslublari o‘rganilgan.
ABDULLA QODIRIY VA UNING ASARLARIDA O’ZBEK QADRIYATLARI
Mazkur maqola Abdulla Qodiriy ijodida o‘zbek xalqining qadriyatlari, urf-odatlari va anʼanalarining aks etishiga bag‘ishlanadi. Abdulla Qodiriy o‘zining yirik asarlari, jumladan "O‘tkan kunlar" va "Mehrobdan chayon" romanlari orqali o‘zbek millatining tarixiy va madaniy merosini jonlantirgan va uning maʼnaviy qadriyatlarini tasvirlab bergan. Yozuvchi asarlarini yaratishda, o‘zbek xalqining oilaviy tuzilishi, o‘ziga xos urf-odatlari, milliy g‘oyalar va jamiyatdagi ijtimoiy rollarni taʼkidlaydi. Maqolada Qodiriy asarlarida o‘zbek oilasining o‘ziga xosligi, ota-ona va farzandlar o‘rtasidagi munosabatlar, milliy anʼanalar, vatanparvarlik g‘oyalari va xalqning axloqiy qadriyatlari keng tahlil qilinadi.
Abdulla Qodiriy o‘z asarlarini yaratishda nafaqat zamonining ijtimoiy hayotini, balki o‘zbek xalqining qadimiy urf-odatlari va anʼanalarini saqlashga, ularni kelajak avlodga yetkazishga alohida eʼtibor qaratgan. Asarlaridagi qahramonlar orqali milliy g‘oyalar va qadriyatlar, xususan, vatanparvarlik, o‘zlikni anglash va oilaviy muhitda tarbiya berish masalalari ko‘rsatilgan. Shuningdek, maqolada Qodiriy asarlaridagi maʼnaviy va ijtimoiy qadriyatlar, ayniqsa, o‘zbek xalqining tarixiy va madaniy hayotini aks ettirishdagi ahamiyati va ulug‘ yozuvchining milliy maʼnaviyatga qo‘shgan hissasi tahlil qilinadi.
Bu maqola Abdulla Qodiriy ijodining nafaqat adabiy, balki maʼnaviy, ijtimoiy va tarbiyaviy ahamiyatini o‘rganishga qaratilgan. Yozuvchining asarlari orqali o‘zbek xalqining qadriyatlari, anʼanalari va madaniyati qanday ifodalanganini ko‘rsatib, uning millatning maʼnaviy yuksalishidagi o‘rnini taʼkidlaydi. Maqolada shuningdek, Qodiriy asarlarining bugungi kunda yoshlar tarbiyasidagi ahamiyati ham muhokama qilinadi, chunki ular yosh avlodga o‘zlikni anglash, milliy qadriyatlarni qadrlash va turmushga masʼuliyat bilan yondashishni o‘rgatadi.
HEKAYƏ VƏ ONUN MƏZMUNCA NÖVLƏRI: NOVELLA VƏ BƏDII OÇERK
Məqalədə yazılı ədəbiyyatda epik növ məsələsi izah edilmişdir. Daha sonra yazılı epik növün aparıcı janrlarından olan hekayə və onun məzmunca növləri də təhlil edimişdir. Belə ki, hekayənin məzmunca növlərinə daxil olan novella və bədii oçerkin nəzəri məsələləri, fərqli xüsusiyyətləri tədqiqatçı tərəfindən özünəməxsus şəkildə təhlil edilmişdir.
AXBOROTLASHTIRISH SHAROITIDA TA’LIM MAZMUNINI LOYIHALASH HAQIDAGI G’OYALAR
Ushbu maqolada ta'limni axborotlashtirish sharoitida boshlang'ich ta'limni tashkil etish usullari, vositalari va boshlang'ich ta'limda zamonaviy darsni loyihalash tamoyillari ochib berilgan. Ularning munosabati va amalga oshirish usullari, boshlang'ich ta'limda zamonaviy darsni loyihalashda o'quv faoliyati nazariyasi kontseptsiyasining ahamiyati asoslanadi. Ushbu tamoyillardan kelib chiqqan holda, boshlang'ich ta'limda zamonaviy darsni loyihalashning dolzarbligi va unga qo'yiladigan talablar sanab o'tilgan.
SOCIAL-PSYCHOLOGICAL INTEGRATION AND REHABILITATION OF INDIVIDUALS WITH AIDS
The article presents a review of contemporary Uzbek and international publications on coping mechanisms among individuals living with HIV. It examines coping strategies for HIV/AIDS, psychological factors contributing to effective disease management, and current experiences in preventive interventions.
ATLAS TEXNOLOGIYASI: O‘ZBEKISTON HUNARMANDCHILIGIDA 3D TO‘QIMACHILIK IMKONIYATLARI
Maqolada O‘zbekistonning qadimiy atlas va adras matolarini yaratish an’analariga zamonaviy 3D to‘qimachilik texnologiyalarining qanday ta’sir ko‘rsatayotgani ilmiy-nazariy tahlil etiladi. Hunarmandchilikda innovatsion texnikalarning paydo bo‘lishi, ayniqsa atlas va adras matolari dizaynida ko‘lami kengayib borayotgan 3D to‘qimachilik yondashuvining madaniy meros va zamonaviy moda sanoatida qanday o‘rin tutayotgani muhokama qilinadi. Maqolada shu bilan birga ushbu texnologiyalar madaniy identifikatsiya, global bozorga chiqish, va yosh avlodni hunarga jalb qilishdagi imkoniyatlari ochib beriladi.
MEHNATGA OID NIZOLARNI HAL ETISHDA ADVOKAT ISHTIROKI
Maqolada mehnatga oid nizolarni hal etishda advokat ishtirokining ahamiyati va roli tahlil qilinadi. Mehnat nizolari, ish beruvchi va xodimlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar sifatida, da'voli va da'vosiz bo‘lishi mumkin. Da'voli nizolar sud orqali hal qilinishi kerak bo‘lsa, da'vosiz nizolar mediatorlar yordamida hal etilishi mumkin.
Advokatlar mehnat nizolarini hal etishda muhim rol o‘ynaydi, chunki ular huquqiy yordam ko‘rsatish, hujjatlarni tayyorlash va sudda manfaatlarni himoya qilishda ishtirok etadilar. Ularning ishtiroki, shuningdek, kelishmovchiliklarni o‘zaro muzokaralar orqali hal qilishda ham muhimdir, bu esa ish jarayonini tezlashtiradi va tomonlar o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilaydi.
Maqola, shuningdek, mehnat nizolarini hal etish jarayonida advokatlarning mediator sifatidagi rolini ham ko‘rsatadi. Advokatlar mediatsiya jarayonida taraflarning manfaatlarini himoya qilish va ularni kelishuvga erishtirishda yordam beradilar. Shunday qilib, mehnatga oid nizolarni hal etishda advokat ishtiroki nafaqat huquqiy jihatdan muhim, balki ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlashga ham xizmat qiladi.
АНАЛИЗ В ОРГАНИЗАЦИИ БИБЛИОТЕЧНОГО ФОНДА И КАТАЛОГА
В данной статье рассматриваются вопросы возникновения библиотечно-библиографических классификаций: создание универсальной десятичной классификации, библиотечно-библиографической классификации Республики Узбекистан, методики работы с ней, информационно-библиотечного фонда, его признаки и особенности, принципы и процессы формирования фонда. Также кратко изложены теоретические и практические знания по составлению системы каталогов и картотек информационно-библиотечных учреждений.
ПОНЯТИЕ КУЛЬТУРНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ И ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ЕЕ ОРГАНИЗАЦИИ ОСНОВЫ
В статье мы считаем важным сохранить нашу культуру и духовность сегодня и дать подрастающему поколению глубокое понимание нашего культурного наследия.
В статье кратко изложены теоретические и практические аспекты организации культурных мероприятий.
THE CAUSATIVE FACTORS OF CORRUPTION
The normalization of corruption in society becomes an obstacle to its prevention as a social incentive. Corruption is more widespread in a society with weakened moral standards. Corruption is one of the social, political and economic problems that pose a serious threat to any society and state today. Corruption also exists in Uzbekistan as a problem that threatens the social stability, economic development and strengthening of democratic values of the country.
MECHANISM OF CALCIUM HOMEOSTASIS AND ITS ROLE IN NEURODEGENERATIVE PROCESSES
Calcium (Ca²⁺) plays a key role in regulating neuronal activity, plasticity, and cell survival in the brain. Its transport across the membrane occurs through voltage-gated calcium channels, ionotropic and metabotropic receptors, calcium pumps, and exchangers. Disruptions in calcium homeostasis are associated with neurodegenerative diseases such as Alzheimer's and Parkinson's disease. Bioactive compounds, including polyphenols, can modulate calcium transport, exerting neuroprotective effects. Studying these mechanisms opens new perspectives for developing therapeutic strategies.
UMUMTALIM MAKTABLARDA XALQARO BAHOLASH DASTURLARI ASOSIDA MAKTAB TA'LIM SIFATINI BOSHQARISHDAGI MUAMMO VA YECHIMLAR
Ushbu maqolada umumtalim maktablarida xalqaro baholash dasturlari, jumladan PISA, TIMSS va PIRLS asosida ta'lim sifatini boshqarish masalalari ko'rib chiqilgan. Xalqaro baholash natijalaridan foydalanishda yuzaga keluvchi muammolar va ularning yechimlari tahlil qilingan. Adabiyotlar tahlili asosida O'zbekiston ta'lim tizimida xalqaro standartlarga moslashish jarayonidagi mavjud holatlar, muammolar va istiqbolli yechimlar taqdim etilgan. Maqolada ta'lim sifatini boshqarishda xalqaro baholash natijalaridan samarali foydalanish uchun tavsiyalar berilgan.
EPIDEMIOLOGICAL FEATURES OF THE COURSE OF WHOOPING COUGH IN CHILDREN UNDER 5 YEARS OLD
An analysis of the medical records of inpatient children aged 0–12 months was conducted: 43 patients treated during 2016 and 29 patients treated in 2010–2024 with a diagnosis of “pertussis” in the Samarkand Regional Infectious Diseases Clinical Hospital. It was established that the incidence of pertussis is increasing, a clear seasonality of the disease was revealed, and a number of differences in modern pertussis were identified according to a number of clinical and laboratory indicators.
MYSTERIOUS POWER OF LAVENDER ESSENTIAL OIL
The article presents the results of laboratory studies on the stabilization of the quality of lavender and dill essential oils during storage. It has been established that lavender and dill essential oils can be stored for 24 months from the date of production when adding antioxidants (stabilizers) of natural origin to them. For the studied essential oils, we have established the optimal concentrations of antioxidants: for lavender — Pl -1.0% and Cl 0.5%, for dill — Pl 0.5%.
УЧЕТ БЮДЖЕТНЫХ СРЕДСТВ НА СЧЕТУ В КАЗНАЧЕЙТВЕ И ЕГО ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ПОДРАЗДЕЛЕНИЯХ
Рассмотрение основных аспектов учета бюджетных средств на счетах казначейства и его территориальных подразделений в Республике Узбекистан. Особое внимание уделяется функциональным задачам казначейства, правовым основам его деятельности, а также системе казначейских лицевых счетов. Анализируются источники формирования доходов бюджета и механизмы контроля за использованием бюджетных средств.
THE IMPORTANCE OF PEDAGOGICAL PSYCHOLOGICAL PRACTICES IN THE EDUCATIONAL SYSTEM
In this thesis, some aspects of the use of pedagogical-psychological technologies at the new stage of increasing the effectiveness of teaching are studied.
MEHNATGA OID NIZOLARNI HAL ETISHDA ADVOKAT ISHTIROKI
Maqolada mehnatga oid nizolarni hal etishda advokat ishtirokining ahamiyati va roli tahlil qilinadi. Mehnat nizolari, ish beruvchi va xodimlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar sifatida, da'voli va da'vosiz bo‘lishi mumkin. Da'voli nizolar sud orqali hal qilinishi kerak bo‘lsa, da'vosiz nizolar mediatorlar yordamida hal etilishi mumkin.
Advokatlar mehnat nizolarini hal etishda muhim rol o‘ynaydi, chunki ular huquqiy yordam ko‘rsatish, hujjatlarni tayyorlash va sudda manfaatlarni himoya qilishda ishtirok etadilar. Ularning ishtiroki, shuningdek, kelishmovchiliklarni o‘zaro muzokaralar orqali hal qilishda ham muhimdir, bu esa ish jarayonini tezlashtiradi va tomonlar o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilaydi.
Maqola, shuningdek, mehnat nizolarini hal etish jarayonida advokatlarning mediator sifatidagi rolini ham ko‘rsatadi. Advokatlar mediatsiya jarayonida taraflarning manfaatlarini himoya qilish va ularni kelishuvga erishtirishda yordam beradilar. Shunday qilib, mehnatga oid nizolarni hal etishda advokat ishtiroki nafaqat huquqiy jihatdan muhim, balki ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlashga ham xizmat qiladi.
АНАЛИЗ В ОРГАНИЗАЦИИ БИБЛИОТЕЧНОГО ФОНДА И КАТАЛОГА
В данной статье рассматриваются вопросы возникновения библиотечно-библиографических классификаций: создание универсальной десятичной классификации, библиотечно-библиографической классификации Республики Узбекистан, методики работы с ней, информационно-библиотечного фонда, его признаки и особенности, принципы и процессы формирования фонда. Также кратко изложены теоретические и практические знания по составлению системы каталогов и картотек информационно-библиотечных учреждений.
ПОНЯТИЕ КУЛЬТУРНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ И ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ЕЕ ОРГАНИЗАЦИИ ОСНОВЫ
В статье мы считаем важным сохранить нашу культуру и духовность сегодня и дать подрастающему поколению глубокое понимание нашего культурного наследия.
В статье кратко изложены теоретические и практические аспекты организации культурных мероприятий.
KRAN BALKALARINI PAYVANDLASH TEXNOLOGIYASI
Ushbu maqola ko’prikli kranlarni payvandlsh usullari tayyorlash texnologiysi to’g’risida xamda konustrukstiylar qanday materiallardan tashkil topgan to’g’risida ma’lumotlar keltirilgan .
CLASSIFICATION OF PHRASAL VERBS IN ENGLISH
Phrasal verbs are integral components of the English language. They are combinations of verbs and particles ( prepositions or adverbs) that convey meanings distinct from the original verb. The significance of phrasal verbs lies in their ability to deliver more specific or idiomatic meanings. They can support speakers sound more natural and fluent in conversational English. In fact, phrasal verbs are widely used in both informal and formal contexts, though they tend to be more common in everyday speech, texts, and media. The aim of the classification of phrasal verbs is to provide a unique understanding of their syntactic and semantic properties. Classifying into several categories, Phrasal verbs can be studied such as transitive and intransitive, separable and inseparable, as well as idiomatic and non-idiomatic. Each category displays various syntactic structures and nuances in meaning which makes them essential for language learners who want to study it properly .The given article explores the distinct classification schemes, highlighting the challenges posed by their unpredictable feature and the essence of context in finding out their meaning. Through this classification, the provided research seeks to boost both the teaching and comprehension of phrasal verbs, enhancing strategies for more efficient language acquisition
DAILY CHANGES IN RESPIRATORY RATE AND HEART RATE AMONG STUDENTS
This article examines daily variations in respiratory rate and heart rate among university students, their interrelationships, and factors affecting these indicators through literature analysis. Research findings suggest that students' daily activities, physical and mental exertion, eating patterns, and sleep schedules significantly influence these physiological parameters.
MA'NAVIY-AXLOQIY FAZILATLARNI RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK MEXANIZMLARNING O'RNI
Mazkur maqolada pedagogik jarayonni o'rganish va talaba-yoshlarda ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishga doir ilg'or pedagogik yondoshuvlar qadim zamon pedagogikasining asosiy g'oyalari, uslublari va metodlari hozirgi kunda qanday takomillashgani muhim ahamiyat kasb etishi tahlil qilingan.
OT SPORTIDA BOSHLANG‘ICH TAYYORGARLIK BOSQICHIDAGI SHUG‘ULLANUVCHILARNI UMUMIY VA MAXSUS JISMONIY TAYYORLASH TEXNOLOGIYASI
Ushbu maqolada ot sportida boshlang‘ich bosqichda shug‘ullanayotgan shaxslar uchun mo‘ljallangan umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarlik texnologiyalari ko‘rib chiqiladi. Asosiy harakat ko‘nikmalarini, kuch, muvozanat, moslashuvchanlik va chidamlilikni rivojlantirish muhimligi ta’kidlanadi. Tadqiqot, shuningdek, chavandoz va ot o‘rtasidagi o‘zaro aloqani yaxshilashga qaratilgan maxsus mashqlarni tahlil qiladi.
KORXONA AYLANMA MABLAG’LARINI SAMARALI BOSHQARISH USULLARI VA AMALIYOTI
Ushbu maqolada korxonalar uchun aylanma mablag'larni samarali boshqarishning nazariy va amaliy jihatlari yoritiladi. Aylanma mablag'larning mohiyati, ularning tarkibi va boshqaruv strategiyalari tahlil qilinadi. Shuningdek, mablag'larning aylanish tezligini oshirish, likvidlikni ta'minlash va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash bo'yicha samarali usullar ko'rib chiqiladi.
II JAHON URUSHIDAN KEYINGI YILLARDA O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM TIZIMI
Mazkur maqolada II jahon urushidan keyingi yillarda O‘zbekistonda Oliy ta’lim tizimidagi Oliy o‘quv yurtlarining tashkil topishi, muammolari va yutuqlari hamda O‘zbekiston ta’lim tizimiga qo‘shgan hissasi haqida so‘z yuritiladi.
THE PLACE OF ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BABUR IN THE CIVILIZATION OF UZBEKISTAN
This article explores the historical and cultural significance of Zahiriddin Muhammad Babur in the civilization of Uzbekistan. As both a statesman and a literary figure, Babur made a lasting impact on the political, social, and cultural development of the region.
COMPARATIVE, TYPOLOGICAL ANALYSIS OF BLOCKCHAIN TERMS IN THE FIELD OF INFORMATION AND COMMUNICATION TECHNOLOGIES AND SOLUTION OF TRANSLATION PROBLEMS (ON THE EXAMPLE OF ENGLISH, RUSSIAN AND UZBEK LANGUAGES)
This article explores the comparative and typological analysis of blockchain terminology in English, Russian, and Uzbek within the field of information and communication technologies (ICT). The study examines the lexical, structural, and semantic differences in blockchain terminology across these languages and identifies the main translation challenges, such as standardization issues, loanword adaptation, and syntactic complexities. Based on empirical data and linguistic analysis, the article proposes effective solutions for improving the accuracy and consistency of blockchain terminology translations.
РОЛЬ СОЦИАЛЬНО-ГУМАНИТАРНЫХ ДИСЦИПЛИН В ФОРМИРОВАНИИ И РАЗВИТИИ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ КАЧЕСТВ ОБУЧАЮЩИХСЯ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯХ.
Социально-гуманитарные дисциплины играют ключевую роль в формировании и развитии профессиональных качеств обучающихся в образовательных учреждениях. Они способствуют развитию критического мышления, социальных навыков и эмоционального интеллекта, что необходимо для успешной адаптации в профессиональной среде. Изучение социальных и гуманитарных аспектов помогает студентам понимать культурные и этические контексты своей будущей профессии, а также развивает способность к межличностному взаимодействию и сотрудничеству. В результате, выпускники становятся более конкурентоспособными в разных сферах и могут эффективно решать комплексные задачи в различных сферах деятельности.
BUXORO XONLIGI IQTISODIYOTIDA SOLIQLARNING O’RNI VA TA’SIRI
Mazkur maqolada Buxoro xonligining iqtisodiy tizimida soliqlarning o‘rni va ta’siri tahlil qilinadi. Xonlik davrida soliqlar davlat moliyasining asosiy manbalaridan biri bo‘lib, ijtimoiy va iqtisodiy hayotga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Maqolada soliqlar tizimi, ularning turlari va yig‘ilish usullari hamda aholi va ishlab chiqarishga ta’siri keng yoritiladi. Shu bilan birga, soliqlarning agrar soha, savdo-sotiq va hunarmandchilikka ta’siri tahlil qilinadi.
EQUITY AND EQUALITY ISSUES IN DIRECT AND INDIRECT TAX MECHANISMS: A COMPARATIVE ANALYSIS
This article investigates the equity and equality challenges inherent in direct and indirect tax mechanisms, exploring how these systems affect different socio-economic groups. Through a comparative analysis, this study examines the impact of tax policies on income distribution and social justice. By synthesizing international experiences and existing literature, the research highlights the complexities surrounding equity and equality in taxation, aiming to provide insights for policymakers and practitioners.
ДЕВИАНТНОЕ ПОВЕДЕНИЕ У ПОДРОСТКОВ
В процессе полового созревания подросток непрерывно отслеживает перемены, которые он переживает относительно себя, и этот отрезок жизни, когда самосознание активно проявляется вследствие оценки. Подросток получает эти самооценочные суждения сквозь общественные контакты, что он осуществляет с окружением. Эта обстановка, в свою очередь, является одним из важнейших общественных механизмов формирования индивидуальности, а значит, и собственного "я".
ANALYSIS OF THE USE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN AUDITING PRACTICE Rewiever: Kattakurgan branch of Samarkand state university, PhD ( technical sciences ), Sirojiddinov Fazliddin Nasriddinovich
The article examines the possibilities of modernizing the audit sector through the use of various digital technologies. The available software products for audit automation are reviewed, and the possibilities of using artificial intelligence in the audit process are identified. It is concluded that the digitalization of the audit field is inevitable, while it is currently not possible to completely eliminate human resources and replace them with new digital technologies in auditing. One can only predict a significant transformation of the "auditor" profession, which may occur with the active introduction of artificial intelligence technologies and the use of machinery.
РОЛЬ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА В СОВРЕМЕННОЙ МЕДИЦИНЕ
Данная статья посвящена значению английского языка в медицине. В данной статье сделаны выводы о том, что в настоящее время английский язык является неотъемлемой частью каждого медицинского работника. Данная тематика актуальна в наше время, когда человечество расширило свои информационные, территориальные границы.
MEHNAT MUHOJIRLARI FARZANDLARINING YASHASH SHAROITLARI VA YANGI MUHITGA MOSLASHISH MUAMMOLARI (havo ifloslanishi, turli iqlim sharoitlari va boshqa omiillar ta`siri)
Ushbu maqolada mehnat muhojirlari farzandlarining yashash sharoitlari, turli iqlim hududlarida yoki ifloslangan havo muhitida yashashlari tufayli yuzaga kelayotgan moslashish muammolari ko‘rib chiqiladi. Aholi migratsiyasining o‘sishi tufayli chet davlatlarda ishlayotgan ota-onalar o‘z farzandlarini yoki birga olib ketish, yoki vatanda qarindoshlar qaramog‘ida qoldirish holatlari tobora keng tarqalmoqda. Mazkur jarayonlar bolalarning ijtimoiy-psixologik holatiga, salomatligiga, shuningdek, atrof-muhitning o‘zgarishiga moslashish ko‘nikmalariga jiddiy ta’sir o‘tkazishi mumkin. Maqolada xalqaro va mahalliy tadqiqotlar tahlili asosida bolalarning yangi muhitga adaptatsiya qilishida duch keladigan asosiy muammolar, havoning ifloslanishi, iqlim sharoitlarining o‘zgarishi hamda ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash omillari yoritib beriladi.
ОБРАЗ АЛЕКСАНДРА ФАЙНБЕРГА В ВОСПОМИНАНИЯХ СОВРЕМЕННИКОВ
Статья посвящена исследованию личности и творчества Александра Аркадьевича Файнберга через призму воспоминаний его современников. Несмотря на значительное количество исследований, посвящённых анализу его поэзии, личность Файнберга остаётся менее изученной. Анализ воспоминаний писателей, поэтов и переводчиков позволяет сформировать образ Файнберга как глубоко преданного поэзии, тонко чувствующего культуру Узбекистана и обладающего редкой способностью передавать в стихах эмоции. Особое внимание уделяется его роли в литературном процессе, взаимодействию с узбекской культурой и значимости его переводческой деятельности.
ПЕРЕВОДЧЕСКАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ АЛЕКСАНДРА ФАЙНБЕРГА И АДАПТАЦИЯ СТИХОТВОРЕНИЯ АБДУЛЛЫ ОРИПОВА «СЛУШАЯ МУНОЖОТ»
Статья анализирует перевод стихотворения Абдуллы Орипова «Слушая муножот» Александром Файнбергом. Исследуется, как переводчик сохраняет основные философские и эмоциональные элементы оригинала, а также адаптирует их для русскоязычной аудитории. В статье рассматриваются лексические, стилистические и культурные особенности перевода, включая сохранение ключевых символов и образов, таких как рубаб и упоминания великих поэтов. Результаты показывают, что Файнберг успешно передал суть произведения, при этом творчески адаптировав его для другого культурного контекста.
ДИАГНСТИКА И ЛЕЧЕНИЕ БОЛЬНЫХ С ГНОЙНО-ВОСПАЛИТЕЛЬНЫМИ ЗАБОЛЕВАНИЯМИ ЧЕЛЮСТНО - ЛИЦЕВОЙ ОБЛАСТИ
Актуальность: Проблема острых гнойно-воспалительных заболеваний челюстно-лицевой области (ОГВЗ ЧЛО) остается на сегодняшний день одной из наиболее актуальных в стоматологии. При ОГВЗ ЧЛО также развивается синдром ЭИ.
В последние годы для снижения эндотоксемии при гнойных процессах, наряду с оперативным вмешательствам, предложено большое количество методов комплексного лечения с использованием антисептиков, мазей, ультразвука вакуум обработки, лазера.
Анализ данных литературы показал, что основной тактикой при ОГВЗ ЧЛО является комплексное лечение. Но при этом немаловажное значение имеют проведение консервативных лечебных мероприятий.
Однако в настоящее время в связи с увеличением числа ОГВЗ ЧЛО, методы лечения требуют дальнейшего совершенствования.
ОСОБЕННОСТИ ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИХ МЕХАНИЗМОВ ОБЕЗВОЖИВАНИЕ У ДЕТЕЙ
В данной статье рассмотрены патогенетические механизмы обезвоживания у детей. Анализируются физиологические и патологические процессы, ведущие к нарушению водно-электролитного баланса, а также компенсаторные механизмы, активирующиеся в условиях дефицита жидкости. Особое внимание уделено влиянию инфекционных заболеваний (диарея, рвота), повышенной температуры и других факторов, способствующих развитию обезвоживания. В работе представлены две таблицы: первая обобщает классификацию степеней обезвоживания с указанием клинических признаков и лабораторных показателей, вторая — описывает основные патогенетические факторы и их механизмы.
АЛИШЕР НАВОИЙ ФАЛСАФИЙ ТАЪЛИМОТИДА АХЛОҚИЙ НОРМАЛАР ФАЛСАФИЙ ТАҲЛИЛИ
Навоийнинг ижоди бой ва кўп қиррали бўлиб, унда борлиқнинг моҳияти, инсон ҳаётининг мазмуни ҳақида чуқур фалсафий мулоҳазалар юритилган. Алишер Навоийнинг асарларида борлиқ, билиш, ривожланиш, мазмун ва шакл ва шу каби фалсафий муаммоларнинг юксак маҳорат билан бадиий усулда талқин қилиниши уни фалсафа фанининг билимдони деб ҳисоблашга далил бўла олади. Навоий асарларидаги фалсафий ғоялар дунёқарашининг барча асосий белгиларини ўзида мужассам этган. Алишер Навоийнинг деярли барча маънавий меросида, жумладан “Хамса” ҳамда “Маҳбуб ул-қулуб” асарида фалсафа фанининг асосий тушунчалари тавсифини кузатиш мумкин.
ЁШЛАРНИ УМУМИНСОНИЙ ҚАДРИЯТЛАР АСОСИДА ТАРБИЯЛАШДА НАВОИЙ ҚАРАШЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ
Маълумки, туркий халқларни асрлар давомида ўзининг бой ва ўлмас мероси билан бирлаштиришга хизмат қилиб келган улуғ зот – Алишер Навоийга ҳурмат-эҳтиром кўрсатишлари ҳеч қачон сўнмайди.
AKSIOLOGIK YONDASHUV ASOSIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA AXLOQIY-ESTETIK TARBIYANI SHAKLLANTIRISH
Mazkur ishda aksiologik yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarda axloqiy-estetik tarbiyani shakllantirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda qadriyatlar tizimi orqali bolalarning axloqiy va estetik fazilatlarini rivojlantirishning nazariy asoslari va amaliy usullari tahlil qilingan. Bolalarning go‘zallikni idrok etishi, san’at va madaniyatga bo‘lgan qiziqishini oshirish hamda axloqiy fazilatlarni shakllantirishda aksiologik aksiologik yondashuvning ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqot natijalari ushbu yondashuvning bolalarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishida muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi. Ishda ta’lim-tarbiya jarayonida estetik va axloqiy qadriyatlarni samarali singdirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
КОГНИТИВНЫЕ РАССТРОЙСТВА ПРИ АЛКОГОЛИЗМЕ
В наши дни алкоголизм является как социальной, так и медицинской проблемой, которая влияет на все сферы человеческой жизни. Всемирная организация здравоохранения сообщает, что 5,9% населения мира умирает от пристрастия к алкоголю [2]. Последние исследования показывают, что число молодых людей, страдающих алкоголизмом, растет [5]. Даже кратковременное употребление алкоголя вызывает необратимые органические изменения в мозге, которые вызывают множество расстройств [3, 4, 6]. Было обнаружено, что это характерная черта постоянных психических расстройств у пациентов, страдающих алкоголизмом.
АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ВА РАҚАМЛИ ПУЛЛАРНИНГ ЎЗАРО БОҒЛИҚЛИГИ
Глобаллашув - хар қандай соханинг жадал суратларда шиддат билан ўсиш жараёни хисобланиб ушбу атама асосан ахборот технологиялари ва маълумотлар алмашинувидаги бўлган жараёнларга нисбатан ишлатилади десак муболаға бўлмайди албатта.
Хар бир соха йилдан йилга ва кундан кунга ривожланиб, янгиликлар ва ўзгартиришлар киритилаётган бир вақтда ахборот олами хам кун ва соат сайин ривожланиб ёшларининг онгида ўзгача янги дунёқарашни шакиллантиришга улгурди. Маълумки барчамизнинг кундалик хаётимизда кампютер, смартфонлар, гаджетлар ва бошқа турдаги ўзида ахборот сақлаш имконини берадиган қурилмалар мавжуд.
Маълумки, хозирги кунда хар бир давлатда ривожланиш босқичи билан бир жараёнда рақамли пул (криптовалюта)лар хам ўзининг тасирини ўтказиб келмоқда.
Кўпчилик электрон пулларни криптовалюта билан адаштиради, аслида бу сўмнинг эквиваленти бўлиб, унинг айланиши фақат электрон тизимда амалга оширилади. Рақамли (электрон) пуллар – бу нақд пулнинг компьютер воситаларида акс этадиган ахборот-тимсолий эквивалентидир, кўплаб манбаларда электрон пулларга Марказий банкнинг рақамли валютаси, онлайн ҳамёнлардаги пул каби тўлов воситаси сифатида қаралади. Аниқ тушуниб олиш керакки, кўплаб мамлакатлар шунингдек, Ўзбекистон қонунчилигига кўра, электрон пул деганда эмитентнинг электрон шаклда сақланадиган (пул воситаларининг ҳисоби тегишли банкда очилган махсус ҳисобда юритилади) ва тўлов воситаси сифатида қабул қилинадиган, сўзсиз ва қайтариб бўлмайдиган пул мажбуриятлари тушунилади.
Бошқачароқ қилиб айтганда, бу банк мажбуриятида бўлган электрон ҳамёнлардаги валютадир. Хавф даражасини камайтириш (асосан, рақамли пуллар бўйича мажбуриятларни ўз вақтида бажариш билан боғлиқ) мақсадида, эмитент бўлишга фақатгина банкларга рухсат берилади.
SAF MASHQLARINI O‘RGATISHDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH USLUBLARI
Ushbu ishda Saf mashqlarini o‘rgatishda pedagogik texnologiyalarni qo‘llash metodikasi mavzusi keng yoritilgan va ish ilg’or xorijiy tajribalar asosida tayyorlangan. Mavzu yuzasidan keys, turli dars ishlanmalari va test hamda nazorat savollari ishlab chiqilgan. Xulosa qismida Saf tayyorgarligini oshirishda innovatsion texnologiyalarni qo’llash bo’yicha tavsiyalar berilgan.
TIBBIYOTDA POLIKLINIK PEDIATRIYANING AHAMIYATI
Poliklinik pediatriya bolalar sog'ligini saqlash, ularning o'sish va rivojlanishini nazorat qilish, kasalliklarni erta aniqlash va davolash hamda profilaktik choralarga qaratilgan tibbiy xizmatlar sohasidir. Poliklinik pediatriya shifoxonalarida yoki ixtisoslashgan tibbiyot muassasalarida bolalarga ko'rsatiladigan tibbiy yordam, vaksinasiyalar, tashxislar va sog'liqni saqlash maslahatlari orqali amalga oshiriladi.Ushbu tibbiy soha o'z ichiga bolalar uchun profilaktik tekshiruvlar, kasalliklarning erta aniqlanishi, emlash dasturlari, o'sish va rivojlanish jarayonlarining monitoringi va kerakli davolash usullarini oladi. Pediatrlar poliklinikalarda bolaning umumiy salomatligi, jismoniy va ruhiy rivojlanishini nazorat qiladi, shuningdek, ota-onalarga sog'liqni saqlash bo'yicha muhim tavsiyalar beradi.
DIFFERENTIAL DIAGNOSIS OF TUMOR-LIKE PERIODONTAL DISEASES
Periodontitis presents a widespread and evolving challenge, making it difficult to establish clear diagnostic and treatment protocols. The complexity arises from the diverse etiologies, varying degrees of severity, nature of complications, individual health conditions, and genetic predispositions associated with periodontal disease. Comprehensive histological examination is crucial for accurate diagnosis and the development of effective treatment strategies for periodontal diseases.
КЛИНИКО-НЕВРОЛОГИЧЕСКИЕ И КОГНИТИВНЫЕ НАРУШЕНИЯ У ДЕТЕЙ С РАЗЛИЧНЫМИ ФОРМАМИ ДЦП
Oснову клинических проявлений детского церебрального паралича (ДЦП) составляют двигательные расстройства, сопровождающиеся психоречевыми и когнитивными нарушениями, которые определяются степенью перинатальной острой и хронической гипоксии мозга [Борисенко А.М. 2018]. На сегодняшний день в Андижанском регионе среди населения отмечается более 1000 детей с патологией детского церебрального паралича (ДЦП). ДЦП является неизлечимым заболеванием, факторами возникновения являются гипоксико-ишемическое поражение головного мозга (69%), внутриутробные инфекции (9%), пороки развития головного мозга (7%), занимает первое место в структуре детской инвалидности (32.8%), сопровождается расстройствами когнитивного характера (интеллектуальные расстройства, дисфункция речи, и прочие психологические отклонения), что говорит о высокой социальной значимости ДЦП [Альбицкий В.Ю. с соавт,2011, Cooper M.S. ed al.2017, Gurkan F. ed al.2018, Кадырбек А. и соавт. 2020].
BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA TANQIDIY FIKRLASH QOBILIYATLARINI SHAKLLANTIRISH MEXANIZMLARI
Sifatli ta’lim va ongli tarbiya berish, o‘quvchining talab va tendentsiyalariga ko‘ra shakllanishiga ta’sir ko‘rsatish. Bolani har tomonlama takomillashtirishda bilim zinapoyasiga olib boradigan mahorat - bu ko'nikmalarni shakllantirish tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantiruvchi metod va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishga yo'l ochadigan o'qitish va ta'lim texnologiyasini egallash, o'zlashtirish va takomillashtirilishi yoritilgan.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING AXLOQIY-MA’NAVIY QADRIYATLARINI SHAKLLANTIRISH
Hozirgi kunda o‘sib kelayotgan yosh avlodning to‘g‘ri tarbiyalanishi muhim va dolzarb masaladir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axloqiy, ma’naviy kamolotga yetkazish boshlang‘ich ta’lim pedagoglarining zimmasiga yuklatilgan vazifalardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axloqiy-ma’naviy qadryatlarini shakllantirish to‘g‘risida so‘z yuritilgan.
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA IJODIY QOBILIYATNI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada ta’lim jarayonining mazmuni va sifati axborotlashgan jamiyatning dolzarb masalalari va ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida ko‘rilyotgani, o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda integratsiyalashgan yondashuvlarning rolini o‘rganish shuningdek ijodiy qobiliyatning boshlang‘ich ta’limda rivojlanishi o‘quv mashg‘ulotlarining rangba-rang tashkil qilinishi va u orqali o‘quvchilarning turli bilim va ko‘nikmalarni egallab olishlari muhim ahamiyat kasb etishi tahlil qilingan.
OLIY TA’LIM TIZIMIDA PEDAGOGIK TA’LIMNING AHAMIYATI VA IJTIMOIY-PEDAGOGIK FAOLIYATGA TAYYORLASHNING O'RNI
Mazkur maqolada Oliy ta’lim tizimi jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishida muhim rol o'ynashi, ijtimoiy-pedagogik faoliyat talabalarining jamiyatda yuzaga keladigan turli muammolarni hal qilishdagi o'rni va ahamiyati tobora ortib borayotgani shuningdek muammolarni bartaraf etish, pedagogik tizimni takomillashtirish va talabalar uchun samarali o'quv jarayonlarini yaratish kabi masalalar tahlil qilingan.
AKMEOLOGIK YONDASHUVNING BOSHLANG'ICH SINF O’QITUVCHILARINING FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA UNING O'RNI
Mazkur maqolada Akmeologik yondashuvni boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari faoliyatiga tatbiq etish, o‘qituvchilarni rivojlantirish va ularning pedagogik faoliyatini sifatli qilishda muhim rol o‘ynashi ijodiy qobiliyatning boshlang‘ich ta’limda rivojlanishi o‘quv mashg‘ulotlarining rangba-rang tashkil qilinishi va u orqali o‘quvchilarning turli bilim va ko‘nikmalarni egallab olishlari muhim ahamiyat kasb etishi tahlil qilingan.
MARKAZIY OSIYO MINTAQASI IJTIMOIY-SIYOSIY VA MA’NAVIY HAYOTIDA BAG’RIKENGLIKNI TUTGAN O’RNI
Mazkur maqolada, Markaziy Osiyo mintaqasida necha asrlardan beri hukm suraytgan diniy, tarixiy va an’anaviy yaqinlik. O’rta Osiyo xalqlari orasida O’zbekistonning tutgan o’rni. Ushbu hududda istiqomat qiluvchi xalqalarning o’zaro va komminikativ yakdilligi va bag’rikenglik siyosati, ma’naviy qiyofasining dunyoga tanilishi haqida yoritib berilgan.
DEEPLE, GOOGLE TRANSLATE VA BOSHQA ONLINE TARJIMA TIZIMLARINING IMKONIYATLARI VA CHEKLANGANLIKLARI
Bugungi globallashgan dunyoda onlayn tarjima tizimlari tillar o‘rtasidagi kommunikatsiyani osonlashtirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. DeepL, Google Translate, Microsoft Translator va boshqa onlayn tarjima vositalari insonlar va tashkilotlar uchun tezkor, qulay va iqtisodiy jihatdan samarali yechimlarni taklif qiladi. Ushbu maqolada zamonaviy onlayn tarjima tizimlarining imkoniyatlari, ularning ishlash prinsiplari va afzalliklari bilan bir qatorda, ularning cheklanganliklari, tarjima aniqligi muammolari va qo‘llashda uchraydigan qiyinchiliklar keng tahlil qilinadi.
TARJIMA XATOLARINI TUZATISHDA MASHINANI O`RGANISH ALGORITMLARIDAN FOYDALANISH
Bugungi kunda mashinaviy tarjima sohasida sun’iy intellekt va mashinani o‘rganish (Machine Learning) algoritmlaridan keng foydalanilmoqda. Tarjima jarayonida yuzaga keladigan grammatik, sintaktik va semantik xatolarni avtomatik tarzda aniqlash va tuzatish mashinani o‘rganish texnologiyalari yordamida amalga oshirilmoqda. Ushbu maqolada tarjima xatolarini tahlil qilish usullari, mashinani o‘rganish algoritmlarining tarjima sifatini oshirishdagi roli hamda avtomatik xatolarni tuzatish uchun ishlatiladigan texnologiyalar batafsil yoritiladi. Maqolada neyron tarmoqlar, statistik va qoidaga asoslangan tarjima modellari, shuningdek, sun’iy intellekt asosida ishlaydigan avtomatik tuzatish tizimlari haqida ma’lumotlar beriladi. Shu bilan birga, Google Translate, DeepL va boshqa tarjima tizimlari tomonidan xatolarni kamaytirish bo‘yicha qo‘llanilayotgan ilg‘or texnologiyalar va O‘zbekistondagi tarjima sohasining rivojlanish istiqbollari ham tahlil qilinadi.
TIBBIYOTGA OID ILMIY MATNLAR TARJIMASIDA EKVIVALENTLIK VA LINGVOMADANIY TAFOVUTLAR: INGLIZ, RUS, FRANSUZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA
Ushbu maqolada tibbiy matnlarni tarjima qilishda ekvivalentlik va lingvomadaniy tafovutlar muammosi to’rtta tilda misollar yordamida ko’rib chiqilgan.
EMP YO’NALISHIDA INGLIZ TILINI O‘QITISHDA CLIL METODINING AHAMIYATI
XXI asrda ta’lim tizimiga kirib kelgan yangicha tushunchalardan biri bu bilimlarning tez toʻplanishi, texnologiyalarning yangilanishi, tarmoqlar oʻrtasidagi chegaralarning yaqinlashishi natijasida uzluksiz ta’lim atamasi edi. Xalqarolashuv davrida tibbiyot sohasidagi ta’lim tizimida ham rivojlanish va o’zgarishlar ko’p uchramoqda. Tibbiyot xodimlaridan, ayniqsa, talabalardan xalqaro toifadagi mutaxassislar bilan samarali muloqot qilish, ilmiy adabiyotlarni o'qish va tushunish, shuningdek, zamonaviy tibbiy texnologiyalarni o'zlashtirish uchun ingliz tilini bilish talab etiladi. Tadqiqotning ushbu qismida tibbiyot sohasida talabalarni tibbiy maqsadlarda ingliz tiliga o'qitishning pedagogik asoslari tahlil qilinadi.
АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ВА РАҚАМЛИ ПУЛЛАРНИНГ ЎЗАРО БОҒЛИҚЛИГИ
Глобаллашув - хар қандай соханинг жадал суратларда шиддат билан ўсиш жараёни хисобланиб ушбу атама асосан ахборот технологиялари ва маълумотлар алмашинувидаги бўлган жараёнларга нисбатан ишлатилади десак муболаға бўлмайди албатта.
Хар бир соха йилдан йилга ва кундан кунга ривожланиб, янгиликлар ва ўзгартиришлар киритилаётган бир вақтда ахборот олами хам кун ва соат сайин ривожланиб ёшларининг онгида ўзгача янги дунёқарашни шакиллантиришга улгурди. Маълумки барчамизнинг кундалик хаётимизда кампютер, смартфонлар, гаджетлар ва бошқа турдаги ўзида ахборот сақлаш имконини берадиган қурилмалар мавжуд.
Маълумки, хозирги кунда хар бир давлатда ривожланиш босқичи билан бир жараёнда рақамли пул (криптовалюта)лар хам ўзининг тасирини ўтказиб келмоқда.
Кўпчилик электрон пулларни криптовалюта билан адаштиради, аслида бу сўмнинг эквиваленти бўлиб, унинг айланиши фақат электрон тизимда амалга оширилади. Рақамли (электрон) пуллар – бу нақд пулнинг компьютер воситаларида акс этадиган ахборот-тимсолий эквивалентидир, кўплаб манбаларда электрон пулларга Марказий банкнинг рақамли валютаси, онлайн ҳамёнлардаги пул каби тўлов воситаси сифатида қаралади. Аниқ тушуниб олиш керакки, кўплаб мамлакатлар шунингдек, Ўзбекистон қонунчилигига кўра, электрон пул деганда эмитентнинг электрон шаклда сақланадиган (пул воситаларининг ҳисоби тегишли банкда очилган махсус ҳисобда юритилади) ва тўлов воситаси сифатида қабул қилинадиган, сўзсиз ва қайтариб бўлмайдиган пул мажбуриятлари тушунилади.
Бошқачароқ қилиб айтганда, бу банк мажбуриятида бўлган электрон ҳамёнлардаги валютадир. Хавф даражасини камайтириш (асосан, рақамли пуллар бўйича мажбуриятларни ўз вақтида бажариш билан боғлиқ) мақсадида, эмитент бўлишга фақатгина банкларга рухсат берилади.
АХБОРОТ ТЕЛЕКОММУНИКАЦИЯ ҚУРИЛМАЛАРИНИНГ КИБЕР МАКОНДАГИ ЎРНИ ВА ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ
Бугунги кунда жадаллик билан ривожланиб келаётган XXI асрда дунё ҳамжамияти учун ахборот телекоммуникация қурилмаларининг кибер макондаги ўрни сония сари ортиб бормоқда.
Хусусан жахонда турли хил халқаро ташкилотлар, яъни, молиявий компаниялар, давлат ва хусусий банклар шунга ўхшаш корхона ташкилотлар, ҳарбий соҳаларда ахборот ва телекоммуникация технологияларидан бевосита доимий равишда фойдаланиб келинишини мисол тариқасида келтиришимиз мумкин. Жумладан жамиятимиздаги турли хил миллий ва халқаро ташкилотлар ҳам юқори келтириб ўтилган йўналишлар бўйича турли хилдаги сохаларда интернет тармоқларидан мунтазам равишда фойдаланиб келмоқда, авваламбор ушбу мақола интернет оламида киберхавфсизлик билан чамбарчас боғлиқ бўлгани сабабли интернет, кибермакон, киберхавфсизлик, wifi router, SIP телефония, шлюз ва тармоқ шлюзи каби тушунчаларига ойдинлик киритиш мақсадга мувофиқдир.
STRESSGA BARDOSHLILIKNI SHAKILLANTIRISHDA IJTIMOIY-PSIXOLOGIK YORDAMNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada stressga bardoshlilikni shakllantirish jarayonida ijtimoiy-psixologik yordamning ahamiyati ilmiy asoslangan holda yoritilgan. Stressga bardoshlilik tushunchasi, uning tarkibiy qismlari va rivojlanishiga ta’sir qiluvchi omillar tahlil qilingan. Shuningdek, psixologik yordamning turli shakllari, jumladan, kognitiv-behavioral terapiya, relaksatsiya texnikalari va ijtimoiy treninglar samaradorligi haqida batafsil ma’lumot berilgan.