№ 4 (97) (2017): Биология ва тиббиёт муаммолари

Бизнинг илмий ишимизда ҳар хил босқичларда in vitro шароитида тери морфологиясига киндик қони таркибидаги эмбрионал ҳужайраларнинг таъсир характери ҳамда ушбу қон таркибидаги устунли
ҳужайраларнинг in vivo шароитидаги экспериентал гипотиреоздаги терининг морфофункционал
ҳолатига таъсири ҳам ўрганилган. Киндик қони таркибидаги устун ҳужайраларининг терига, дермага
терапевтик мақсадларда қўлланилиши бу ҳозирги кунда – ижобий натижа берувчи усул сифатида
тушунтирилади

Ревматоид артрит ва алкоголсиз стеатогепатит биргаликда келганда беморлар ҳаёт сифатига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Ревматоид артрит ва алкоголсиз стеатогепатит қўшма касаллиги шароитида ревматоид артриткечиши ва даволаш усуллари билан жигар морфофункционал ҳолати, суяк тизими, ёғлар алмашинуви, ёғларнинг перикисли оксидланиш интенсивлиги ўртасида ўзаро боғлиқлигини аниқлаш. Беморларга жигар, суяк тизими, қоннинг липид спектри пероксид синдроми ва эндоксемия морфофункционал ҳолатини ўрганиш учун текшириш ўтказилди. Миқдорий ўзгаришлар ўртасидаги корреляцион ўзаро боғлиқликни аниқлаш учун Пирсон коэффициентидан фойдаланилди. Белгилар ўртасидаги ўзаро боғлиқликни баҳолаш учун Спирмен (r) корреляция коэффициентини ҳисобга олиб корреляцион таҳлил қўлланилди

Жигар глюкозани қондан ўзлаштириб уни гликоген кўринишида депонирлаб қолмай, углевод бўлмаган ёғлар ва оқсиллардан глюкоза синтезлаш вазифасини хам бажариб қонда қанднинг доимий мифдорини таминлайди. Хозирги вақтда дунёда қандли диабетнинг 2 типи (ҚД2) билан оғриган беморлар сони 150 млн. дан ортиқ. Жахон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) маълумотига кўра ҚД2 да моддалар алмашинувининг бузулиши гепатобилиар тизим фаолиятининг бузулишига олиб келади. Ушбу патологик холат ҚД2 да кам ўрганилган

Гемофил инфекция b типи (Hib-инфекция)нинг генералашган турига (бактериемия) этиологиясида сабабчи беморларнинг аксария қисмида йирингли менингит шаклланади, шу билан биргаликда 15-20 фоизида зотилжам ва айрим ҳолатларда ўчоқли яллиғланишлар кузатилади. Hib-инфекцияга қарши кураш олиб борилаётган давлатларда бу касаллик билан касалланиш даражаси ва касаллик ташувчи ҳолатлар камайиши кузатилмокда. Бу вакцинация қилинган давлатларда инфекция қўзғатувчисини ташувчилик 0,5-1,0% соғлом болалар орасида ташкил қилди. Гўдак ёшидаги болаларнинг вакцинацияга олинганлик даражаси, организмда ушбу инфекцияга қарши титр
антителалар мавжудлиги ва уларнинг даражаси, Hib-вакцинанинг касаллик даражасининг камайишига
таъсир даражаси ўрганилмаган. Бу ҳолатнинг ўрганилиши болалар муассасаларига чиқадиган ва
чиқмайдиган болалар орасида профилактик чора тадбирларни янада кучайтириш йўлларини ўргатади

Келоид чандиқларининг келиб чиқиш сабабларини анамнестик суриштируви шуни кўрсатдики, бизнинг регионда ўспирин ёшдаги инсонларда келоид чандиқлари келиб чиқишининг асосий омиллари
бўлиб, хуснбузарлардан кейинги келоид чандиқлари хисобланади

Бугунги кунда эпилепсия билан касалланган беморларнинг қон плазмасида дориларининг дара-
жасини доимий мониторинг қилиш имконияти мавжудлиги мухим ютуқ хисобланади. Турли ҳил ҳуруж-
лари бўлган 156 та бола текширилди; барча беморларда ЭЭГ, ва беморнинг ёшига қараб антиэпилеп-тик терапия бахоланди, шу билан ҳуружларни назорат қилиш ва когнитив дефектларни вақтида ту-затилишига ёрдам берилди.

Темир танқислиги камқонлиги билан 14 ёшдан 17 ёшгача бўлган 93 нафар қиз бор эди. Нейро-психологик тадқиқотларни муҳим хусусиятларини таъкидлаш, Луринни ёдлаш усули, Скулте жадвал-ларида диққатни жамлашни ўрганиш, В.М. Коганга асосланган ақлий ишлаш учун бир қатор усуллар. Буларнинг барчаси темир танқислиги камқонлиги бўлган қизларни 82,8 фоизини бузиши аниқланди

Соғлом бола электрон кабинетининг ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган модели жойларда педиатрик хизмат профилактик ишини самарадорлигини оширди

I-III даражали церебрал ишемия билан касалланган 27 чала туғилганлар ва 23 тулиқ муддатли чақалоқлар текширилди. Церебрал ишемиянинг клиник характеристикаси гестацион ёшига боғлиқ. I даражали ЦИда неврологик ўзгаришлар нерв-рефлектор қўзғалувчанлик синдроми, II даражали ЦИда - гипертензион-гидроцефал, III даражали ЦИда эса - МНС эзилганлик синдроми билан кечади. Талваса синдроми I ва II даражали ЦИда бир хил равишда учрайди

2010 йилдан 2015 йил мобайнида 42 нафар жағлар кистаси бўлган беморлар кузатилган. Улардан 32 нафарида катта ҳажмдаги бўшлиқлар учраган. Бу беморларда операциядан кейин ҳосил бўлган
бўшлиққа тромбоцитлар билан тўйинган қон зардоби қўлланилган. Операциядан кейинги даврда 2
беморда яра четларининг инфильтрацияси кузатилган. Операциядан кейинги шишлар 6-7 суткада йўқолган. 1 ойдан кейин ва кейинги кунларда беморлар шикоят қилишмаган. Яра соҳасидаги шиллиқ қават одатдаги тусда бўлган. 6 ойдан сўнг рентгенографияда дефектнинг тўлганлиги кузатилади.
Тўғри танланган суяк пластик моддалари оптимал муддатларда катта суяк нуқсонларининг
тикланиши ва органотипик суяк ҳосил бўлишини таъминлайди. Бу операциядан кейинги реабилитация
даврини камайтириб тишга барвақт функционал босим беришга шароит яратиб беради

Охирги текширувлар шуни кўрсатадики, ушбу наслий синдром ўт пуфаги касалликларини, айнан билиар сладж синдромини, ўт-тош касаллигини келиб чиқишида хавфли омил ҳисобланади. Биз тўплаган маълумотлар бўйича Жильбер синдроми билиар тракти функционал касалликлари, кўпинча ўт пуфаги дискинезияси билан қўшилиб келишади.

Самарқанд шаҳар 1-шаҳар шифохонасининг хирургия бўлимида 2008 - 2016 йил давр оралиғида 2563 нафар беморга ўт тош касаллиги туфайли операция бажарилди. Шулардан 1194 (46,6%) нафар беморга ЛХЭ бажарилди, 347 (13,5%) нафар беморга лапаротомия йўли билан холецистэктомия бажарилди. 1022 (39,9%) нафар беморга ЛХЭ қарши кўрсатма бўлганлиги сабабли холецистэктомия мини (кичик) кесим билан бажарилди. МЛХЭ туфайли 2 (0,08%) ва ЛХЭ туфайли 6 (0,23%) нафар беморда ўт йўлларининг ятроген жароҳатланиши кузатилди. Минилапаротом кесим орқали Захаров Н.И. таклиф этган холецистэктомия усули туфайли асоратлар сони 2,2%дан 0,6%гача камайди

Артериал гипертония фонида келиб чиқадиган сурункали юрак етишмовчилиги ривожланишида В
типли натрийуретик пептид (НУП) миқдори 80 нафар беморда ўрганилиб чикилди. Шулардан 32(40%)
нафар беморда артериал гипертония фонида сурункали юрак етишмовчилигининг яққол клиник
белгилари бор беморлар гуруҳида натрийуретик пептид миқдори нормал кўрсаткичлардан юқорилиги
аникланди. Қолган 48(60%) нафар беморда эса, яъни артериал гипертония фонида сурункали юрак
етишмовчилигининг клиник ва инструментал белгилари бўлмаган беморлар гуруҳининг 37(77,1%)
нафарида қон плазиасида BNP миқдори нормал кўрсаткичлардан (200 пг/мл ) пастлиги аниқланди.
11(22,9%) нафарида эса BNP миқдори 220+ 10,1 пг/мл (нормал кўрсаткичлардан юқорилиги) аниқланди.
Яъни айнан мана шу беморлар гуруҳида сурункали юрак етишмовчилигининг клиник ва инструментал
белгилари бўлмаслигига қарамасдан, уларда ушбу асоратнинг ривожланганлигини аниқлашимиз
мумкин. Демак BNP миқдорини беморлар қон плазмасида аниқлаш сурункали юрак етишмовчилигининг эрта босқичларида ташхислаш имконини беради

Биз 18 ёшдан 35 ёшгача бўлган 128 нафр беморни текширишдан ўтказдик. Натижаларни таққослаш учун алоҳида гуруҳ сифатида пастки нафас йўлларининг касалликлари бўлмаган 20 нафар кўнгиллилар (валантер) танланди. Уларда нафас йўларининг ёт жисми бор эди ва уларга бактериологик текшириш учун бронхоальвеоляр лаваж билан бронхоскопия ўтказилди. 108 нафар беморда рецидивланувчи бронхит (ICD-10 J.40) диагностика қилинди. Бу беморлар бронхоальвеоляр лаважда лактобацилл бактериялар ва бифидобактериялар тўлиқ ёки нотўлиқ борлиги ёки йўқлигига боғлиқ равишда қўшимча 3 гуруҳга бўлинди. Антибактериал терапия таъсирида ичакларда биоценоз ўзгаришини бронхлардаги микробиоценоз ўзгариши билан таққослаш ва улар ўртасидаги боғлиқликни аниқлаш мақсадида ахлат ҳам қўшимча бактериологик текширишдан ўтказилди. Статистик микробиоценоз бўйича параметрлари ҳар хил бўлган (р0,05) антибиотиклар 47,5% қабул қилган I гуруҳдаги беморларга нисбатан антибиотиклар қабул қилган III гуруҳдаги 80% беморларда бронхиал
микробиоценоз энг юқори кўрсаткичларга эришди. 72,2% беморлага антибиотиклар қўлланилган II
гуруҳдаги беморларда лакто- ёки бифидобактериялар аниқланди. Аммо бу ўзгаришлар I гуруҳдаги
параметлар бўйича деярли фарқ қилмади (p
0,06), бу бронхиал микробиоценозда манфий ўзгаришлар тўлиқ бўлмаганлигидан дарак беради. Олинган маълумотларга асосланган ҳолда, пастки нафас йўлларида қўшимча касалликлари бўлмаган 100% текширилган беморларда бронхоальвеоляр лаважда лактобацилл ва бифидобактериялар аниқланди.

Мақолада С2 умуртқасининг жароҳатланиши бор 18 беморнинг даволаниш натижалари берилган. Шундан эркаклар –15 (83,3%), аёллар–3(16,7%). Беморлар ўрта ёши 18 дан 47 ёшгача, ўртача 31 ёш. Травма механизми бўйича йўл-транспорт ҳодисалари –12 (66,6%) ҳолат, баландликдан йиқилиш – 4 (22,2%), сувга шўнғиш–2 (1,2%). Неврологик статусда цервикалгия синдроми устун бўлган, умуртқапоғонаси бўйин соҳасида ҳаракатларнинг чекланганлиги, оёқ ва қўлларда парезлар кузатилган. Гало-аппаратни қўллаш суяк фрагментлари силжишини рационал йўқотишга, краниовертебрал соҳанинг анатомик боғлиқлигини тиклашга ва бўйин умуртқаларини бирданига фиксация қилишга ва беморни эрта активлаштиришга ва реабилитация қилишга имкон беради. Уни қўйишга кўрсатма барча суяк деформацияларида бўла олади. Агар редукция ёрдамида силжиш регресси бўлса, даволашни кейинчалик Гало-аппарат ёрдамида қилиш керак. Окципитоспондилодезга кўрсатма бўлиб Гало-аппарат ёрдамида силжишни тўғрилаб бўлмаса ва С 2 умуртқанинг қўпол деформацияси кузатилса

2-тип қандли диабет патогенезининг ажралмас қисми метаболик синдромдир, бу эса терапев-тик тузатиш учун истиқболли мақсад ҳисобланади. Нанотехнологияларни қўллаш замонавий йўналиш ҳисобланади. Наноқисмлар ёрдамида даволаш самарадорлигини яхшилаш, салбий таъсирларни ка-майтириш мумкин. Юқори фруктозали диета ёрдамида метаболик синдромга эришилган моделда, од-дий эчки ўти ва унинг липосомал шакли Галевит асосида аралаш дори воситасининг таъсири ўрганил-ди. Олинган натижаларга кўра, Галевитнинг самарадорлиги оддий шаклдаги эчки ўти дориси асоси-да тайёрланган фармацевтик воситани қўллашдан устун ва Арфа Комби дори воситасидан кам эмас, буни кўрсаткичлар тикланганлигидан билиш мумкин. Олинган маълумотларга кўра, липосомал шакл-даги янги аралаш дори воситаси Галевитни кейинчалик фармакологик тадқиқот ўтказиш истиқболи-
дан дарак беради ва клиник амалиётга жорий этиш мумкин

Сигмасимон ичак резекциясидан кейин қўйиладиган анастомозларнинг ушбу мақола муаллифлари томонидан таклиф қилинаётган усули самарадорлиги тажрибада ўрганилган. Йўғон ичак анастомозини акллантиришнинг такомиллашган услубини қўллаш натижасида сигмасимон ичакнинг ўткир тутилишини хирургик даволаш натижалари сезиларли яхшиланганлиги кўрсатилган

Политравмани келтириб чиқаргандан кейин эрта даврларда ёш каламушларда липид
пероксидация ва антиоксидант тизим (АОТ) кўрсаткичлари ўртасида ўзаро боғлиқлик аниқланди.
Политравмани келтириб чиқаргандан 1, 3 ва 24 соатдан кейин ёғлар перекисли оксидланиш
кўрсаткичлари ошиб борди ва АОТ ферментлари фаоллашди. Политравманинг кечки даврларида (14
сутка) 3 ойлик ҳайвонларда антиоксидант ҳимоя (АОҲ) омиллари камайди, буни жигардаги
супероксиддисмутаза (СОД) фаоллиги ва қондаги церуллоплазмин (ЦП) даражаси ўртасидаги бевосита кучли корреляцион боғлиқлик (r = 0,73, р0,05) аниқланганлиги кўрсататди. 6 24 ойлик каламушларда политравмадан 1, 3 ва 24 соатдан кейин МДА даражаси ва АОҲ кўрсаткичлари ўртасида қайта статистик аҳамиятли корреляцион боғлиқлик аниқланди. 6 ва 24 ойлик ҳайвонларда политравманинг кечки даврларида МДА юқори бўлиш фонида АОТ ферментларининг камайиши аниқланди. Ёғларнинг перикисли оксидланиш (ЁПО) жараёни фаоллашганда политравма бўлган ҳар хил ёшдаги ҳайвонларда АОТ адаптацион захирасининг камайишига олиб келади ва аксинча, АОҲ потенциали камайишининг чуқурлашиши липопероксидация жараёнларининг фаоллашишига олиб келади, бу эса политравманинг ҳар хил даврларида травма олган ҳайвонларда АОҲ тизимида дисбаланснинг нисбатан кучайиб боради деб ҳисоблаб, политравмада ЁПО жараёнини
фаоллаштиради.

Врач антиагрегантлар ва стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дори воситаларини (СБЯҚДВ) қўллаганда ҳар доим ҳар бир дорининг фойдали ва зарарли томонларини ўлчаб кўриши керак. Шуни ёдда тутиш керакки, СБЯҚДВ ва антиагрегантлар меъда ичак трактида эрозив яраларни чақиради, шунингдек ярали қон кетиш ва перфорацияларни келтириб чиқаради.

Мувофиқлик. Сўнгги ўн йилликларда дунёнинг кўплаб мамлакатларида, айниқса, ёш меҳнатга лаёқатли ёшдаги одамлар орасида сурункали диффуз жигар касалликлари (СДЛД) билан оғриган беморлар сонининг кўпайиши тенденцияси кузатилмоқда. СДПД оғир курс, ёмон прогноз билан тавсифланади ва ривожланган мамлакатлардаги беморларда ногиронликнинг асосий сабабларидан биридир [1,2]. ЖССТ маълумотларига кўра, жигар циррози (ЛС) ўлим сабаблари орасида саккизинчи ўринда туради. Шунинг учун бу касалликларнинг эпидемиологияси, клиникаси, диагностикаси, даволаш хусусиятларини ўрганиш замонавий гепатологиянинг долзарб муаммоларидан биридир.

Илмий тадқиқотларда ва тиббиёт амалиётида қиёсий ташхисни ўтказиш ҳамда ташхис қўйишни осонлаштиришда лаборатор диагностика усуллари алоҳида аҳамиятга эга. Бунда турли орган ва тизимларнинг функционал ҳолати, гормонал ўзгариши, анаболизм ва катаболизм меъёрларини интеграллашни олиб боришда биологик суюқликлар, хусусан, қон таркибини текшириш энг қулай ва кўп
қўлланиладиган усул ҳисобланади. Бироқ
замонавий аналитик усуллар биологик суюқликлардаги маълумотни баҳолаш
интеграциясини таъминламайди, чунки улар фақат биологик суюқликлардаги моддаларнинг катта миқдори орқали алоҳида метаболитлар сифатини ўзаро боғлиқлиги таҳлилисиз миқдор таркибини аниқлайди.

Ҳозирги вақтда «колостомия» атамаси узоқ ичакдан нажасни доимий ёки вақтинча олиб ташлаш учун йўғон ичакнинг бўлимларидан бирига жарроҳлик йўли билан ўрнатилган сунъий анусни англатади. Ушбу атама терапевтик мақсадларда ҳосил бўлган сунъий анусни касаллик (аппендикуляр ёки бошқа перитонит, инвагинация ва бошқалар) ёки йўғон ичакнинг шикастланиши натижасида келиб чиққан йўғон ичак оқмасидан ажратиш учун ишлатилади. Сўнгги йилларда ғайритабиий анусни ўрнатишни талаб қиладиган йўғон ичак касалликлари сони нафақат камайган, балки турли муаллифларнинг фикрига кўра 2-8% га ошган [1,5,16].

Ҳар бир оилада фарзанднинг дунёга келиши, айниқса, онанинг ўзи учун қувончли воқеадир. Бироқ, эрта туғилган чақалоқнинг туғилиши ота-оналарнинг ҳам, бошқаларнинг ҳам ҳиссий ҳолатини тўлиқ ёки қисман ўзгартиради. Эрта туғилган чақалоқ туғилганда, тегишли оқибатларга олиб келадиган ҳар қандай аёл ташвишга тушади, боланинг соғлиғи ҳақида қайғуради. Кўпинча бундай оналар депрессияни ривожлантирадилар [4].

Тирик мавжудотларнинг турли белгилари ўртасида қандайдир муносабатлар мавжудлиги ҳақидаги ғоя антик даврда (Гиппократ эрамиздан аввалги 460-377 йиллар) пайдо бўлган. Бироқ, бу соҳадаги биринчи йирик умумлашма Ж. Коверга тегишли бўлиб, у 1806 йилда биринчи марта «корреляция» атамасини таклиф қилган ва 1815 йилда иккита тамойилни - мувофиқлаштириш ва корреляцияни илгари сурган.

Ревматик касалликларга чалинган беморларда ошқозон-ичак трактидаги асоратлар умумий аҳолига қараганда тез-тез учрайди - НСАИДларнинг юқори (яллиғланишга қарши) дозалари билан даволанган ва тегишли омилларга эга бўлган беморларнинг 10-40 фоизида хавф. Шу билан бирга, 25% ҳолларда оғир асоратлар ривожланиши мумкин: ошқозон яраси, қон кетиш, ичак яллиғланиши [1-4]. НСАИДларни, шу жумладан паст дозали аспиринни (тромботик асоратларни олдини олиш учун), айниқса, ошқозон-ичак трактининг асоратлари хавфи юқори бўлган кекса ва кекса одамларда жуда кенг қўлланилиши НСАИДларнинг олдини олиш ва даволаш усулларини ишлаб чиқишни талаб қилади. - гастропатия.

Инсон ва унинг атроф-муҳит ўртасидаги ўзаро таъсир муаммоси, айниқса, Ўзбекистонни ўз ичига олган қуруқ иссиқ иқлими бўлган ҳудудларда кескин. Қуёш радиацияси - бу Ерга кирадиган қуёш моддаси ва энергиясининг йиғиндиси. Энергия электромагнит тўлқинлар шаклида секундига 300 минг километр тезликда тарқалади, атмосферадан ўтиб, Ерга 8 дақиқада этиб боради. ердаги сирт ҳам тўғридан-тўғри, ҳам тарқоқ эр атмосфераси, қуёш нурлари таъсирида. Атмосферада кўк-кўк нурларнинг тарқалиши аниқ кунларда осмоннинг мовийлигини тушунтиради. Сариқ-тўқ сариқ ранг Чекланган диск, унга мос келадиган тўлқинларнинг деярли тарқалмасдан ўтиши билан боғлиқ. Қуёш нурланишининг электромагнит спектри инфрақизил (50%), кўринадиган (41%) ва ультрабинафша (9%) қисмлардан иборат. Чунки улар квантлар ҳар хил энергияга эга, улар одамга турли хил таъсир кўрсатади. Қуёш нурланишининг гигиеник аҳамияти ҳам ниҳоятда юқори. Уни тартибга солиш СНиП га мувофиқ амалга оширилади, у қуёш нурланиши учун ёруғликни ҳисобга олган ҳолда тузилган турли географик зоналарнинг иқлимий хусусиятлари ва турли объектларни лойиҳалаш ва қуришда ҳисобга олинади

Ўзбекистонда, шу жумладан, Самарқанд вилоятида Республика Биринчи Президентининг 1998 йил 10 ноябрдаги “Соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳ қилиш Давлат дастури тўғрисида”ги 2107-сонли Фармони асосида Республика шошилинч тиббий ёрдам маркази, унинг худудий филиаллари, шунингдек, марказий туман ва шаҳар касалхоналари ҳузуридаги шошилинч тиббий ёрдам бўлимлари, шу жумладан, тез тиббий ёрдам ва санитария авиацияси хизмати ташкил этилди ва фаолият кўрсатмоқда. Шошилинч тиббий ёрдам тизими муассасаларини юқори технологик тиббиёт ускуналари ва ихтисослаштирилган авто-транспорт билан жиҳозлаш бўйича косплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.

Бизнинг текширувимизда турли тиклари бўлган болаларда ўзини тутишига баҳо берилади. 7-12 ёшли 181 бола текширилди. Кўп учрайдиган гиперкинезлар кўзини пирпиратиш ва қош қоқиш, неврозсимон тиклар 54,1%, болаларда бош оғриши 8,5% учрайди, дудуқланиш 23,2%, эътибор камлик синдроми гиперактивлик билан 48 %, айниқса кўпинча Туретта синдромида. Ўтиб кетувчи тиклари бўлган болаларда ҳавотир даражаси юқори эди

Ёргоқ терисининг ўсмалари кўп учрайди ва уларни ташхислаш қийинчилик туғдирмайди, лекин ушбу ҳолат ёргоқ ўсмаларига хос эмас. Липома – ёғ тўқимасидан ривожланаётган яхши сифатли ўсма. Ёргоқнинг тери ости тўқималарнинг ёғ ҳужайраларидан ривожланган бирламчи ёрғоқ ичи липомалар камдан-кам учрайди ва уларнинг улчамлари хар хил бўлади. Ушбу мақолада ёргоқ ичи липома билан беморнинг клиник ҳолати келтирилган

Простата безининг хавфсиз гиперплазияси бўлган 49 нафар эркак киши α 1 – адреноблокатор – тамсулозин билан даволаниб кузатилди. Таҳлил натижалари шуни кўрсатдики, простата безининг хавфсиз гиперплазияси бўлган беморлар гуруҳида хаёт сифати кўрсаткичлари баҳоланганда, тамсулозин медикаментоз давони қабул қилганларда беморлар даволаниш жараёнида ҳаёт сифати индексининг ўртача қиймати анча камайган (яхшиланган). Беморларнинг аксарият қисмида
тамсулозин қабул қилгандан сўнг ножўя таъсирлар кам кузатилди ва у бемор кундалик фаолиятига
ҳалақит бермади

190 нафар куйиш касаллиги билан беморларнинг касаллик тарихи ретроспектив таҳлили ўтказилган. Куйиш касаллигининг оғирлик даражасига қараб беморлар 4 гуруҳга бўлинган эди. Шокнинг
эректил фазасида артериал қон босими бир оз кўтарилиб торпид фазасида эса пасайган эди. Оқибати
бўйича ёмон ҳолатларда эрта даврларда турғун гипотония аниқланган. Куйиш касаллигининг ўрта
оғирлик даражаларида юрак соҳасида оғриқ, тахикардия, гипотония кузатилган. Куйиш касаллигининг енгил даражаларида бир оз тахикардия ва максимал қон босимининг кўтарилиши кузатилган эди. Куйганларнинг тана юзаси 10% дан кам бўлган I-II даражали куйиш касаллиги клиник намоён бўлмаган
эди

Замонавий ультратовуш диагностика усулларининг ривожланиши барча юзаки магистрал веноз
томирларни кўриб, веналарнинг турли тузилиш вариантларини, уларнинг барча соҳаларидаги клапан
аппаратининг ҳолати ва веналардаги локал зарарланиш ҳолатларини баҳолайди. Алоҳида варикоз
кенгайган веналарни даволашда классик ва миниинвазив даво усуллари қўлланилиб, уларнинг ҳар бири ўзига хос афзаллик ва камчиликларига эга. Сақловчи флебэктомиянинг асосий принциплари катта тери ости венасини юрак-қон томир хирургиясида шунтлаш операциялари учун сақлаб қолишга қаратилган. Изолирланган варикоз кенгайган веналар юзаки веноз тизимнинг махаллий ўзгаришлари билан кечади. Сақловчи хирургиянинг даволаш концепциясида катта ва кичик тери ости веналарининг флебэктомияси бажарилмайди. Сафеннли ва перфорант томирларда юқори аниқликдаги варикоз венасини кесиш, склерозлаш ёки хирургик даво танлов усули хисобланади.

Жисмоний машқларнинг кучайиши мусобақалар интенсивлиги спортсменларда катта жисмоний
ахлоқий куч талаб этади. Бола ва ўсмир ёшдаги спортсменларда функционал ҳолатнинг юқори бўлиши
улар овқатланишининг рационал ва адекватлиги энг асосий бўғинидир

Мақолада 2006-2017 йилларда вилоят бўйича касалланишни холати, ташхислаш ва даволанишни
натижаси тахлил қилинган бўлиб, шу даврда кузатув ва назоратда бўлган 415 буйрак раки билан
касалланган беморларни ташхислаш ва даволаш натижалари ретроспектив таҳлил қилинган.
Онкологик касалликлар ичида буйрак раки 2.7% ташкил қилиб 12 ўрини эгалласада охирги 7 йил ичида
1.8 маротаба кўпайгани эътироф қилинади. 2015 йилгача диагностика ва даволаниш стандартларидан
четлашишлар бўлиб, бу холат охирги 3 йил ичида МСКТ аппаратлари ишга тушиши, ва шу билан
биргаликда пункцион биопсия, перкутал нефростомия амалиётларини ташхислашга ва даволаш
самарасини оширди. Радикал нефрэктомия 162 (39.0%) беморларда бажарилди, паллиатив 63 (15.2%)
беморда. Кимё-ва иммунотерапия 53 (12.8%), иммунотерапия 62 (14.9%) ва замонавий таргент
терапия 12 (2.9%) беморга, 58 (14.0%) беморларга симптоматик терапия ўтказилган ва 5 (1.2%)
бемор даволанмаган.

Тадқиқотнинг мақсади ўзбек миллатидаги сурункали гепатит С беморларда яллигланиш жараёнининг биокимевий кўрсаткичларини вирус генотиплари билан ассоциацияли муносабатларни баҳолаш. Сурункали гепатит С ва жигар циррози билан касалланган беморларда ва соғлом донорларда
қон ДНКси текширилди. Клиник кечишини ўзига хос хусусиятлари ва вирус Сни генотиплари
биокимёвий кўрсаткичлар билан ассоциацияси сурункали гепатитни хар хил даражаси билан
боғлиқлиги аниқланди.

Ҳар хил даражадаги куйиш шоки билан 14 ёшдан то 65 ёшгача 177 бемор текширилди. Овқат ҳазм қилиш ва сўрилиш фаолиятининг бузилиш частотаси термик травма оғирлигига боғлиқлиги аниқланди. Оғир куйган беморларда ичак етишмовчилиги синдромини даволаганда асорат ва летал ҳолатини камайишига олиб келди

Сўровнома ва органолептик текшириш усуллари натижалари кўра, оғиздан ҳид келиши учраш
частотасида фарқ борлиги аниқланди. Бизнинг текширувларимизда органолептик усул билан
текшириш кўрсаткичлари 86,6% ни ташкил қилди, бундай фарқни беморларнинг кўпроқ
ҳидсизлантирувчи (дезодирловчи) воситаларни фойдаланиши билан боғладик

Артериал гипертония ва метаболик синдром билан касалланган беморларда, антигипертензив терапия воситалари, валсартан ва моксонидиннинг, гемодинамик курсаткичларга, хамда конида липид ва гликемик холатига таъсири натижалари курсатилган. Антигипертензив воситаларнинг рационал
комбинацияси АКБнинг максадли даражагача камайишига, АКБнинг суткалик ритмининг, мода
(хусусан ёғ ва углевод) алмашинувининг нормаллашишига олиб келди

Қизилўнгачнинг варикоз кенгайган веналаридан қон кетишда даволаш тактикасини такомиллаштириш тиббиётнинг энг муҳим муаммоларидан бири бўлиб қолмоқда. Хозирги вақтда қизилўнгачнинг варикоз кенгайган веналаридан қон кетишини тўхтатиш ва профилактикасида эндоскопик, медикаментоз ва хирургик гемостаз усуллари қўлланилади. Бизнинг асосий мақсадимиз қизилўнгачнинг варикоз кенгайган веналаридан қон кетиш пайти эндоскопик склеротерапия ва эндоскопик боғлаш усулларини тадбиқ қилдик. Бунинг натижасида шошилинч тиббиётда шу боисдан қон кетишнинг қайта такрорланиш хавфини камайтирилиши, миниинвазивлиги, асоратлар ва леталликни камайишига эришилди

Мазкур мақола текширув асосида 2011-2016 йилларда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмасининг торако-абдоминал хирургия ва урология бўлимларида даволанган 54 нафар беморларнинг клиник натижалари кузатилган. Шулардан 46 нафарида люмботомик, 2 нафарида миофасциал ва 6 нафарида лапароскопик операциялар бажарилган. Барча беморлар икки гурухга бўлинган. Асосий гуруҳ беморларига герниопластика ва абдоминопластика, назорат гуруҳи беморларига маҳаллий тўқималар билан герниопластика бажарилган. Иккала гуруҳ беморларида опеарциялар натижалари қуйидаги кўрсатгичларга асосан таққосланган: турли операциядан кейинги асоратларнинг кам учраши, беморларда операциядан кейинги чурра рецидиви камайиши

Сурункали гепатит С ва жигар циррози бўлган беморларда TNF-α ва CTLA-4 генларининг
генотипик турларини қиёсий таҳлил қилиш ва уларнинг касаллик кечишига таъсирини ўрганиш
тадқиқотнинг мақсади бўлди. TNF-α гени генотипларининг касаллик кечишига таъсирини ўрганиш мақсадида ўтказилган таҳлил шуни кўрсатдики, G/A+A/A генотипларини биргаликда ташувчиларда сурункали вирусли гепатит С ривожланиш хавфи юқори бўлади, яъни ўрта ва юқори фаолликда кечиши мумкин. Олинган маълумотлар қўйидагиларни кўрсатади, «G» аллель ташувчиларда ва CTLA-4 генларининг А49G полиморфизми А/G+G/G генотиплари қўшма бўлганда сурункали вирусли гепатит С ривожланиш хавфи нафақат камаяди, балки яллиғланиш интенсивлиги камайиб жигарда бириктирувчи тўқима ўсиши камаяди касаллик кечиши яхшиланади

Эпилепсияси бор беморларда ва соғлом одамларда ЭЭГ текшируви ўтказилди. Эпилепсияси бор 168 нафар бемор кузатилди. Болалар гуруҳидаги бош миянинг яққол етилмаганлик белгилари аниқланди. Бу эса эпилептик активликни юқори хавфини кўрсатади. Катта ёшлилар гуруҳида эпилепсияни “инвазион” деб қарашга олиб келади. Ҳуруж бўлганда ЭЭГ да ўзгариш кузатилмайди

Эпилепсияси бор беморларда ва соғлом одамларда ЭЭГ текшируви ўтказилди. Эпилепсияси бор 168 нафар бемор кузатилди. Болалар гуруҳидаги бош миянинг яққол етилмаганлик белгилари аниқланди. Бу эса эпилептик активликни юқори хавфини кўрсатади. Катта ёшлилар гуруҳида эпилепсияни “инвазион” деб қарашга олиб келади. Ҳуруж бўлганда ЭЭГ да ўзгариш кузатилмайди.

Тадқиқотимиз 2009 йилдан 2014 йилларда Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Андижон филиали нейрохирургия ва нейрореанимация бўлимида бош мия жароҳати диагнози билан даволанган 102 нафар беморларда олиб борилди. Изланишдан мақсад регионал даволаш муассасаларида бош мия жароҳати билан келган беморларни клиник хусусиятлари ва даволаш алгоритмларини ишлаб чиқишдан иборат

Мақолада 1 ёшдан 15 ёшгача бўлган қулоқнинг ўткир ўрта йирингли отити билан касалланган 51 нафар (64 та қулоқ) текширув натижалари келтирилган. Унда ўткир ўрта йирингли отитнинг қўзғатувчисининг этиологик спектори аниқланган. Ўткир ўрта йирингли отитнинг этиологик омиллардан 24%ни Streptococcus pneumoniae ташкил этади. Ўткир ўрта отит чақирувчисининг сезувчанлигини аниқланганида қўйидагилар маълум булди: S.pneumoniae амоксациллин, пефлоксацин, цефазолин, цефуроксим ҳамда ципрофлоксацинга сезувчанли юқори бўлиб, азитромицинга сезувчанлиги пасайганлиги аниқланди

Микроэлементлар ҳолатини ўрганиш мақсадида гематомезенхимал дисплазия билан боғлиқ бўлган 50 та гемофилия беморларида тадқиқотлар ўтказилди. Ггематомезенхимал дисплазияси бўлган беморларда назорат гуруҳидагиларга нисбатан Mg²+ - 1,6 баравар, Са2+ - 2,1 баравар, темирнинг 1,2 баравар ишончли танқислиги, микроэлемент статуси дисбаланси кузатилди. Магний ва кальцийнинг сезиларли танқислигини микроэлементларнинг озиқ-овқат маҳсулотлардан кам истеъмол этилиши, уларнинг организмдаги темир ва калийга боғлиқлиги билан тушунтириш мумкин

20 нафар соғлом одамлар ва 20 нафар ёш билан боғлик катаракта билан оғриган беморлар кўз ёшларининг кристаллографияси ўрганилди. Ёш билан боғлик катаракта билан оғриган беморлар кўз ёшининг кристализацияси соғлом одамларникидек юз беради ва кор зарраси, папоротник баргига ўхшаш узлуксиз шакллар хосил қилади

Метаболик синдроми бор бўлган 72 нафар бемор қон плазмасида BNP миқдори иммунофермент анализ ёрдамида аниқланди. Шулардан 37 (51,4 %) нафарида яъни метаболик синдром фонида ривожланган сурункали юрак етишмовчилиги белгилари бор бўлган беморлдар гурухида B-типли натрийуретик паптид (BNP) миқдори юқорилиги аниқланди. Беморларнинг 35(48,6%)нафарида эса, яъни метаболик синдром фонида сурункали юрак етишмовчилигининг яққол клиник ва инструментал белгилари бўлмаган беморларнинг 23 нафарида BNP миқдори нормал кўрсатичлардан (200 пг/мл) пастлиги аниқланди. Қолган 12(34,3%) нафарида эса BNP миқдори 220+ 10,5 пг/мл ни ташкил этди, яъни ушбу беморлар гуруҳида метаболик синдром фонида сурункали юрак етишмовчилиги ривожланганлигини аниқлашимиз мумкин. Демак,қон плазмасидаги BNP миқдорини аниқлаш сурункали юрак етишмовчилигининг эрта босқичларида диагностика қилишнинг имконини беради.

Аҳоли ўртасида қандли диабет ва унинг асоратлари частотаси шиддатли тарзда ўсиб бориши, ҳамда уни даволаш ва асоратларнинг олдини олиш кўп меҳнат талаб этганлиги сабабли ушбу касаллик нафақат биологик, балки ижтимоий муаммога айланиб бормоқда. Қандли диабет 2 типини стандартлар бўйича босқичма – босқич кўп факторли бошқарилиши гликемиянинг идеал
компенсациясига эришишга олиб келади ва даволаниш сарф – ҳаражатларини камайтиради

Ҳомиладор аёлларда гингивитнинг клиник кечиши бўйича маълумотлар келтирилган. Ҳомиладорлик ва ҳомиладорликдан кейинги ҳар хил даврларда врач-стоматолог даражасида аёлларда пародонт касаллигини профилактикаси бўйича комплекс чора-тадбирлар алгоритми ишлаб чиқилган

Мақолада регионар лимфа тугунларига метастаз берган буйрак ҳужайрали саратонини Сунитиниб билан адъювант даволашда учрайдиган гематологик асоратларини ўрганиш ва уни профилактикасига ойдинлик киритишга қаратилган. Республика онкология илмий маркази, Тошкент шаҳар онкология диспансерида 2010-2015 йилларда регионар лимфа тугунларига метастазланган маҳалий тарқалган буйрак саратони билан даволанган 38 нафар беморлар қатнашди. Эркаклар 21 (55,2%), аёллар эса 17 (44,7%) ташкил этди, аёллар ва эркакларни нисбати 1,2:1 ташкил этди. Беморларнинг ўртача ёши 50±2,4 ни ташкил этди.
Сунитиниб билан даволашда гематологик асоратлар нейтропения, гипофосфатэмия, лимфоцитопения, анемия, тромбоцитопения, креатинин ва умумий холестеринни ошиши кузатилди. Сунитиниб билан ўтказиладиган таргет терапия кам ҳолатларда оғир гематологик асоратлар келтириб чиқаради. Ўз вақтида аниқланган енгил ва ўрта оғир даражадаги гематологик асоратлар аниқланиб қўшимча коррекцияловчи терапия ўтгазилса ёки ушбу асоратларни тўлиқ профилактикаси фонида таргет терапия ўтказилса сунитинибни узоқ вақт кўллаш мумкин бўлиб, бу эса ўз навбатида ўсмага қарши самарадорлигини оширади.

Ушбу ишда нейрохирургик ва неврологик бўлимларда болаларда ишемик инсультнинг клиник ва неврологик хусусиятлари ўрганилди. 50 нафар болаларда неврологик текширишлар, МРТ ва PSOM педиатрик шкаласи ёрдамида текширишлар ўтказилди. Ўчокли симптомлар (гемипарез) билан бир вақтда 23,4% конвулсив синдроми умумий мия симптомларидан қайд этилди. Мактаб ёшдаги болаларда парез чуқурлиги баландрок бўлиб, тикланиш динамикаси секинлашган.

Академик В.Вохидов номли РИХМ муассасасида жигар етишмовчилиги туфайли 45 беморга плазмаферез (ПА) сеанслари ўтказилди. Шундан 20 нафарига стандарт усулда, 25 кишига модификацияланган усулда сеанслар қилинди. Аниқландики, беморларда хасталик ўтиш динамикасига усулларнинг қай бирини қўлланилиши ижобий таъсир ўтказди, лекин сеанслар сони ва даволаниш вақти модификацияланган усулда нисбатан камроқ давр талаб қилди. Шу билан бирга сеанслар сони камайтирилди ва ўтказилаётган бўлимимизда ишлаб чиқилган усул натижасида даволаниш сифати
бирмунча яхшиланди. Шундай қилиб, мембранали плазмаферез модификацияланган усули ўзида
нафақат детоксикация вазифасини бажаради, балки нейтрал анолит билан қўлланилгани туфайли қон
суюқлигига электрохимик оксидланиш таъсири туфайли қўшимча зарур бўлган (бактерицид, қон
реологияси) омиллардан фойдаланилди, ва бу билан патологияга қарши самарали таъсир кўрсатилди