№ 4 (104) (2018): Биология ва тиббиёт муаммолари

Етук қуёнлар жигари текширилди. Енгил эфирли наркоз билан, декапитация йўли билан қуёнларга таъсир ўтказилган. Жигар тўқималарнинг қисмлари анъанавий морфологик ва электрон микроскопик усуллар билан текширилди. Текширув натижалари: Ўтказилган тадқиқотлар портовенозли градиентнинг мавжудлигини, перипортал қисмида, ҳужайралар марказий венага қараб ҳаракатланиши натижасида кўпайиб кетган хужайралар бўлинишини ва улар орасида фарқлар бўлишини кўрсатади.

Академик В. Вохидов номидаги «Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий амалий
тиббиёт маркази» давлат корхонаси ва «Республика ихтисослаштирилган фтизиатрия ва пульмонология илмий амалий хирургия маркази» Андижон филиали билан биргаликда янги аэро- ва гемостатик имплантат “Гепроцел” ишлаб чикилди ва клиникадан олдинги синовлардан утказилди. Маколада ишлаб чикарилган имплантатнинг клиник тадкикотлари натижалари келтирилган. Утказилган тадкикотлар шуни курсатадики, биологик имплантат “Гепроцел” нинг кулланилиши упка жарохатидаги аэро- ва гемостазни таъминлаш учун кушимча бир марта куйиладиган чокларга булган эхтиёжни 38,2% дан 11,4% га камайтирди, ва кушимча бир неча марта куйиладиган чокларга булган эхтиёжни 29,4% дан 5,7% (χ 2 =7,706; Df=2; P=0.021) га камайтирди. Упка хирургиясига узимизда ишлаб чикарилган биологик имплантатнинг тадбик килиниши, аэро- ва гемостазга етишиш даврини 32,8±2,5 дан 12,5±1,2 минутга (P<0,001), операциянинг умумий давомийлигини эса 135,6±6,1 дан 107,2±4,7 минутга кискартиради (P<0,001), хамда плевра бушлигини дренажлаш давомийлигини
3,38±0,31 дан 2,09±0,06 кунга (P<0,001) ва беморнинг шифохонада ётиш давомийлигин эса 12,1±0,4 дан
10,7±0,2 кунгача (P<0,01) кискартиради.

Ҳомиладорликнинг 9 хафталиги даврида биринчи туғувчи аёлда йирик мушаклараро миоматоз тугуннинг ишемияси туфайли самарали қилинган миомэктомия операцияси. Қон кетишини олиш учун операция вақтида бачадон томирини биртомонлама боғлаш усулинини қўлланиши. Операциядан кейин асоратлар бўлмади, ҳомила ривожланиши ҳозирги пайта 14 хафталик

Иш давомида эпидемиологик текширишнинг тавсиф-баҳолаш усули қўлланилди, қайталанувчи обструктив бронхит бўйича 2015-2017 йилларда касалхонага ётқизилган 12869 та касаллик тарихини ретроспектив таҳлил қилиш амалга оширилди. Биз қайталанувчи обструктив бронхит билан оғриган болаларни пайдо бўлиш частотаси ҳақида маьлумот олдик. Йиллар давомида болалардаги касалликнинг такрорланиш ҳоллари кўпайиб, иқлим шароитига боғлиқ "тўлқинга ўхшаш" эгри шаклида бўлади. Қайталанувчи обструктив бронхит 6 ойликдан 2 ёшгача бўлган болаларда тез-тез учрайди ва ўлимнинг энг юқори ўсиш даражаси 2 ва 8 ой орасида бўлади. Обструктив бронхитнинг қайталаниши
асосан 1-марта кузатилди.

Ғилайлиги бор 8 нафар беморларда анизометропияни жаррохлик йўли билан тузатиш таҳлил қилинди. Улардан 4 нафар беморнинг ғилай кузида миопия бор эди, 4 нафарида гиперметропия. Ҳамма беморларда операция йўли билан гавҳар олиб ташланди ва янги гавҳар урнатилди. Операциядан кейин беморларни рефракцияси эмметропиядан то 1 диоптр миопиягача тушди. Ғилайлик 6 нафар беморда йўқолди. Ҳамма беморларнинг операция бўлган кўзларида кўриш ўткирлиги яхшиланди

Жаҳон статистик маълумотларига кўра охирги йилларда оператив даволашга муҳтож бўлган беморлар сонининг ошишига майллиги кузатилмоқда, бунда эса клиник белгилари яққол намоён бўлган йўлдош экстрагенитал касалликлар туфайли қийинчиликлар юзага келиб, анестезиологик ёндашувда юқори хавф даражаси ва операциядан кейин оғир асоратларнинг кузатилишига олиб келади. Текшириш бачадон ичи патологияси гумон килинган, йўлдош касаллиги бўлган 53 ёшдан 71 ёшгача бўлган 108 та беморда ўтказилди. Текширишда ёши катта ва кекса ёшда намоён бўладиган
гинекологик касалликларни клиник белгиларининг ўзига хос хусусиятлари баҳоланди ва мазкур турдаги
патологияси бўлган беморларни олиб боришнинг мақбул тактикаси ишлаб чиқилди

Мақолада 3 ёшли қизчада чап қўлтиқ ости соҳаси кесилган жароҳатидан кейин 2 ойлик муддатда қўлтиқ ости артериясининг жароҳатланиш оқибатини хирургик даволаш натижалари келтирилган. Беморда комплекс текширувлардан кейин, техник қийинчиликларсиз чап томонлама қўлтиқ ости елка аутовеноз шунтлаш, чап қўл елка чигалини ва ўрта нервни невролиз амалиёти бажарилган. Амалиётдан кейинги илк даврда чап қўлда пульс билак артерияларида аниқланади ва ультратовуш допплерографиясида магистрал антиград қон оқими кузатилди

Тўш жароҳатига светодиод таъсири ўрганилди. Тадқиқот давомида лазерли доплер флоуметриядан фойдаланилди, шунингдек жароҳатдан суртма олиниб, нормал ва патологик шаклдаги эритроцитларнинг нисбати аниқланди. Маълум бўлдики, светодиод таъсири натижасида жароҳатнинг яллиғланиш реакцияси пасайиб, эритроцитлар шакли нормаллашади ва теридаги жароҳатда микроциркуляция яхшиланади. Бу омилларнинг барчаси жароҳат битишини тезлаштиради

Бош мия травмалари билан касалланган беморларни компьютер томографиясига кўра, мия контузия марказлари, бош ичак қони, бош суякларидаги депрессияли юриқлар, шунингдек, қирраларнинг эртали даражада ажралиб кетиши билан чизикли йориқлар ва бошнинг юмшоқ тўкималарида катта қон кетиш билан бирга йорилиши мумкинлигини аниқлаш мумкин

Ўткир қон йўқотиш сабабли кузатилган нейтропенияда маҳаллий Кавергал дори воситасинг нейтрофил хужайраларини функционал фаоллигига кўрсатган таъсири ўрганилди. Кавергални юзаки рецепторларга (CD16, CD45, CD95) кўрсатган мусбат ва ҳимояловчи таъсири аниқланди

Мақолада комиссион суд-тиббий экспертиза материаллари тахлилига кура мисол келтирилган. Субъектив сабаблар туфайли асосий патология аникланмаганлиги, шунга мос даволаш хам нотўғри ўтказилганлиги аниқланган

Ҳозирги замонавий хирургиянинг ютуқларига қарамай бугунги кунда кам КИХ лапароскопик
хирургия учун махсус етказиб берувчи укуналар йуқ. Бундай ускуналар қуйдаги талабларга жавоббериши керак: кукун кўринишидаги воситаларни аниқ дозалаш имконини бериш, қорин босими ошгаг холатда хавфсиз ва самарали қўлланилиши. Кам инвазив хирургияда Гепроцел қон тўхтатувчи
имплантатаини қўллаш учун “Академик В.Вохидов номидаги РИХИАТМ” ДМ ходмлари томонидан
янги етказиб берувчи ускуна ишлаб чиқилди. Ускунанинг самарадорлиги эксперимент шароитида 7.5 кг вазнга эга бўлган йирик хайвонларда синаб кўрилди. Ишлаб чиқилган етказибберувчи ускуна Гепроцел
қон тўхтатувчи имплантатини жароҳат юзаси бўйлаб бир текис тақисмлаш имконини таъминлади.
Таклиф этилаётган ускуна самарали етказиб бериш тизимига эга бўлиб, лапароскопик операцияларда
манипуляциялар ўтказилганда қон тўхтатувчи кукуни керакли бўлган жойга дозалаш қобилиятига эга

96 та эркак каламушлар тартибсиз равишда икки гуруҳга бўлинди. Тадқиқотнинг барча курси давомида каламушлар стандарт равишда озиқлантирилди ва тош ҳосил бўлиш индуктори сифатида 0,75% этиленгликоль бўлган ичимлик суви берилди. Буйракларда СаОх депозитлари пайдо бўлгандан сўнг, биринчи гуруҳдаги каламушлар аралашма экстрактини қабул қилишди, иккинчи, яъни назорат гуруҳидаги каламушлар эса плацебо қабул қилишди. Аралашма экстракти кучли диуретик таъсирга (69,1%) эга эканлиги аниқланди. Уролитиаз ингибиторлари ва промоутерларида ўзгаришлар кузатилди: сийдик рН ва и цитрат экскрециясининг ошиши, кальциурия ва оксалуриянинг камайиши. Сийдик йўлларида литогенез фаоллигининг пасайишини бирламчи кўрсаткичдан 70,86%гача АР[CaOx] индиксининг пасайганлиги тасдиқлади. Биз томондан ишлаб чиқилган сийдик хайдовчи фито аралашма табиий воситаларнинг нафақат сийдик хайдовчи, балки сийдик йўлларида литогенез омилларига таъсирини кўрсатди. Юқори диуретик таъсири ҳамда уролитиаз промоутер ва ингибиторларининг балансини нормаллаштириш хусусиятига эга эканлиги ҳисобга олиб, ушбу аралашмани уролитиаз билан оғриган беморларда даволаш мақсадида қўллаш мумкин

Тажрибалар ўткир ости эксперимент шароитида 4 гуруҳга бўлинган, тана вазни 160-180 г бўлган 28та оқ эркак каламушларда ўтказилди. Биринчи гуруҳ назорат гуруҳи бўлди. Қолган уч гуруҳ ҳайвонлар ошқозонига ҳар куни 30 кун давомида натрий стеарати (СН) қўйидаги дозаларда юборилди: 2-гуруҳдагиларга - 1/50 ЛД 50 (200,0 мг/кг), 3-гуруҳдагиларга - 1/250 ЛД 50 (40,0 мг/кг), 4-гуруҳдагиларга - 1/2500 ЛД 50 (4,0 мг/кг). Микроэлементлар миқдори стандарт усуллар билан атом-адсорбцион спектрофотометрида аниқланди. Ўтказилган тажриба натижасига кўра қўйидагилар аниқланди: тажриба ҳайвонлари тўқимасида калий, натрий ва кальций ионлари концентрациясининг ўзгариш динамикаси ҳайвонлар организмига кирган натрий стеарат миқдорига боғлиқ равишда ҳар хил бўлди. 1/50 ЛД 50 (200,0 мг/кг) дозада юборилган модда тажрибадаги каламушлар организмида минераллар алмашинувига салбий таъсир кўрсатди, яъни буйраклар ва мия тўқимасида кальций ошиб, калий ва натрий миқдорининг камайиши, шунингдек жигар тўқимасида кальций камайиб, калий ва натрийнинг ашиши кузатилди. Кузатилган ўзгаришлар юзаки фаол моддаларнинг таъсири натижасида ривожланади ва ксенобиотикларнинг токсик таъсири шароитида организм ҳужайраларига характерли дисметаболик белгиларнинг сабабчиларидан бири ҳисобаланди

Термик куйиш - шикасталнишнинг оғир шакли бўлиб, кўплаб тана тизимларида тизимли ва функционал касалликларга олиб келади. Жараённинг мураккаблиги ва бир нечта танадаги тизимларнинг иштироки туфайли in vitro экспериментларда бу ҳолатни текшириш мумкин эмас. Сўнги йигирма йил ичида бир қатор экспериментал куйиш моделлари ишлаб чиқилди. Тадқиқот жараёнларида куйиб шикастланган ҳайвонларда жароҳатни даволашнингушбу моделлардан оқилона фойдаланишнинг афзалликлари ва камчиликлари хусусиятлари кўриб чиқиляпти. Мақолада куйиш жароҳатларини моделлаштириш учун ишлатиладиган учта асосий турдаги ҳайвонлар кўриб чиқилган

Тадқиқотнинг мақсади бўлиб, ронхопатия фонида ЛОР-аъзолари касалликлари бўлган беморларда полисомнография натижаларини баҳолаш ҳисобланди. Биз Тошкент тиббиёт академияси 3-клиникаси ЛОР бўлимида 2015-2017 йилларда ётиб даволанган 50 нафар беморда тадқиқот ўтказилди. Ушбу беморлар 2 гуруҳга бўлинди. I гуруҳга ронхопатиянинг енгил шакли бўлган 30 бемор, II гуруҳга ронхопатиянинг ўрта-оғир шакли бўлган 20 бемор киритилди. Барча беморларда комплекс текширувлар ичида полисомнография текшируви ўтказилди. Тадқиқот шуни кўрсатдики, ронхопатия бўлган беморларда полисомнография самарали ташхисот усули ҳисобланиб, беморларнинг ронхопатия даражаларига кўра тақсимланиши, уларда хуррак отиш интенсивлиги, организм бошқа аъзоларига таъсирини аниқ баҳолашга имкон яратиб, обструктив уйқу апноэси профилактикаси мақсадида ЛОР-аъзолари касалликларини ўз вақтида даволашга кўрсатма ҳисобланади

Оқ каламуш ингичка ичаги гуруҳлашган лимфоид тугунчаларининг макроскопик морфологияси
постнатал ривожланишнинг 8 ойида ўрганиб чиқилди. Гуруҳлашган лимфоид тугунчаларнинг сони,
ўлчами, улардаги тугунчалар сони ингичка ичакнинг проксимал учидан дистал учига томон кўпайиб
боради. Гуруҳлашган лимфоид тугунчалар шакли ингичка ичак бошланғич қисмидан ичакнинг охирига
қараб юмалоқдан овалга қараб ўзгариб боради. Гурухлашган лимфоидтугунчалар билан ингичка
ичакнинг 2,8% майдони қопланганлиги аниқланди

Болаларда олиб борилган тадқиқотлар натижаларига кўра, клиник аломатлар организмнинг травма ортган реактивлиги, юқотиш ва тормозланиш жараёнларини умумлаштириш, зўравон ўсимлик реакциялари, гиперэргетик реакцияга мойллиги билан тавсифланади. Суд тиббиёт текширувини ўтказишда, соғлиқни сақлаш бузилиши вақтини болалардаги зўравонлик билан таққослашда, даволаниш муддати жарохатларнинг малакаси учун мезонлардан бири сифатида қўлланилади.

ЖССТ маълумотларига кўра, дунёда туғма танглай ёриғи бўлган болаларнинг туғилиш частотаси 1000 та янги туғилган чақалоққа ўртача 0,5-1,5 ни ташкил қилади. Эрта ёшда кўрилган мажбурий чора-тадбирлар мажмуасига қарамай, туғма танглай ёриғи бўлган катта ёшли беморларда эстетика, фонетика, чайнаш ва ютиш функцияларини жиддий равишда бузадиган оғир морфологик ва функционал бузилишлар мавжуд [8]. Туғма танглай ёриғи кенг тарқалган мультифакториал малформация бўлиб, инсоннинг барча туғма нуқсонлари орасида этакчи ўринни эгаллайди. Мутахассисларнинг фикрига кўра, жағ-фациал соҳанинг туғма патологияси одамлардаги барча туғма нуқсонлар орасида 3-5 ўринни эгаллайди ва ўртача 600-1000 та янги туғилган чақалоққа бир бола танглай ёриғи билан туғилади [5].

Маълумки, жигар циррози (ЛС) билан оғриган беморларда портотистемик манёврдан (ПСС) кейин асосий узоқ муддатли асоратлар ошқозон-ичакдан қон кетиш (ГИ) ва ўткир жигар этишмовчилиги (АРФ) ҳисобланади [2, 3, 8]. Ушбу асоратларнинг ривожланиши операциядан кейинги кеч давр ва уларнинг зўравонлиги кўп жиҳатдан беморнинг турли эндоген ва экзоген омиллар таъсирига адаптогенез тизимларининг фаоллигига, шунингдек тананинг биологик жавобларига боғлиқ. Бироқ, бир қатор ҳолларда, бу муносабатлар уларнинг этио-патогенетик алоқаси ва ўзаро боғлиқлигидан ташқарида кўриб чиқилади, бу кўпинча қониқарсиз натижаларни олдиндан белгилайди сиз ушбу беморлар гуруҳидасиз [4, 11]. Жигар касалликларида жарроҳлик аралашувининг турли хил вариантлари сонининг кўпайиши, органларни трансплантация қилиш учун кўрсатмаларнинг кенгайиши беморларнинг омон қолишига сезиларли таъсир кўрсатди ва радикал даволаш учун янги имкониятлар очмоқда. Бошқа томондан, реабилитация дастурларига тубдан янги ёндашувлар талаб этилади грамм, бу нафақат омон қолиш даражасини оширишга, балки диффуз жигар касалликлари билан оғриган беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга қаратилган бўлиши керак [1, 5, 6, 13]. Мақолада реалликнинг асосий йўналишлари ва стандартлари келтирилган ПСШдан кейин жигар циррози билан оғриган беморларнинг даволаш тактикасининг аллақачон тан олинган стандартлари, дунёнинг этакчи гепатологик мактаблари тажрибаси ва A.I. номидаги РССПМТШ давлат муассасасининг ўз материаллари асосида. акад. В. Воҳидов.

Тиш чиқариш - бу физиологик босқичма-босқич жараён бўлиб, болаларда сут тишлари, кейин эса доимий тишлар пайдо бўлиши билан tavsiflanadi.Tish чиқиши - унинг жағ суяги тўқималарида функционал бўлмаган ҳолатдан функционал тиқилиб қолишгача бўлган эксенел ҳаракатидир. Ушбу жараённинг динамикаси илдиз, периодонтнинг шаклланиш даражасига боғлиқ ва краниофасиял комплекснинг ривожланиши ва ўсиши билан чамбарчас боғлиқдир [1, 20].

Тиз бўғимларининг шикастланиши клиник тиббиётда жиддий муаммо ҳисобланади, чунки бу ногиронлик ва ногиронликнинг жуда кенг тарқалган сабабидир [4, 8, 21]. Тизза қўшилиши турли касалликларда патологик жараёнда иштирок этади - деформация қилувчи остеоартрит, ревматоид артрит, серонегатив спондилоартрит, микрокристалин артропатиялар, хондроматоз, шикастланишлар. Таянч-ҳаракат тизими патологиясининг барча ҳолатлари орасида тизза бўғимининг шикастланиши биринчи ўринлардан бирини эгаллайди ва 43% дан 80% гача бўлган ҳолларда унинг лигаментли аппарати шикастланиши [4, 5, 8]. Тизза бўғимининг анатомик тузилишининг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, унинг юмшоқ тўқималари тузилмалари суяк қисмларига қараганда тез-тез шикастланади. Лигаментли аппаратларнинг шикастланиши биринчи ўринни эгаллайди ва тизза бўғимлари шикастланишининг 50% гача, пастки оёқ-қўлларининг шикастланишининг 24% гача. 79% гача частота билан қайд этилган хафтага, мениск ва хочсимон лигаментларнинг сурункали шикастланиши тизза бўғимларида дегенератив-дистрофик ўзгаришларнинг ривожланишига сабаб бўлади [2]. Бўғимларнинг дегенератив-яллиғланиш касалликлари турли ёш гуруҳлари аҳолисида доимий ногиронликнинг кенг тарқалган сабабидир. Остеоартрит энг кенг тарқалган қўшма касаллик бўлиб, катталар аҳолисининг 10-20 фоизида учрайди.

Мембрананинг муддатидан олдин ёрилиши (ПРОМ) акушерлик амалиётидаги энг муҳим муаммолардан биридир. Баъзи муаллифларнинг фикрига кўра, тўлиқ муддатли ҳомиладорлик пайтида ПРОМ билан туғилиш мураккаблашади ут 8,2% дан 19,6% гача, эрта туғилишда (ҳомиладорликнинг 37 ҳафтасигача) - 5 дан 35% гача. Шунингдек, турли муаллифларнинг таъкидлашича, ППРОМ нинг 20-32% гача кейинги туғилишларда қайта ривожланиш тенденцияси мавжуд [1, 8, 21, 27]. Америка акушерлик ва гинекологлар коллежининг маълумотларига кўра, ҳомиладорликнинг 37 хафтасигача бўлган даврда мембраналарнинг ёрилиши битта ҳомила билан ҳомиладорликнинг 2-4% ва кўп ҳомиладорлик билан 7-20% ни мураккаблаштиради [17, 23]. Ҳомиладор аёлларнинг мембраналарининг эрта ёрилиши нотўғри ташхис қўйиш асоссиз ҳаракатларга олиб келиши мумкин (масалан, касалхонага ётқизиш ёки эрта туғиш) ва кеч ташхис акушерларнинг секин реакциясини ва юқумли ва яллиғланишли асоратларнинг кучайишига олиб келади. Шуни унутмаслигимиз керакки, ПРОМ билан асоратланган ҳомиладорликни бошқариш жуда қиммат [10].

Жигар циррози (ЛС), Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ВОЗ) таърифига кўра, фиброз ва тугунларнинг шаклланиши билан жигарнинг нормал тузилишининг ўзгариши билан тавсифланган диффуз жараёндир. Патологик жараён сифатида цирроз бир қатор сурункали жигар касалликларининг якуний босқичи бўлиб, бугунги кунда энг қийин ижтимоий ва тиббий муаммолардан бири бўлиб, афсуски, аксарият мамлакатларда фақат консерватив терапия ёки паллиатив жарроҳлик билан ифодаланади [1,2,3]. Жигар паренхимаси ўзгаришининг якуний гистологик вариантини ифодаловчи жигар касалликларининг турли спектри сироз ривожланишига бир неча ҳафтадан бир неча ўн йилларгача ўтиши мумкин. Кўпинча унинг биринчи клиник кўринишлари фақат жигар паренхимаси 80-90% шикастланганда ва нобуд бўлганда пайдо бўлиши мумкин [4]. ЖССТ томонидан умидсизликка учраган статистик маълумотлар келтирилган, унга кўра дунё аҳолисининг 10 фоизи сурункали жигар касаллигига чалинган, бу 500 дан ортиқ миллион киши, бутун дунё бўйлаб 20 миллиондан ортиқ одам сироз ва/ёки жигар саратонидан азият чекмоқда. Ҳар йили икки миллиондан ортиқ одам жигар этишмовчилигидан вафот этади [5]. ЖССТ прогнозларига кўра, яқин ўн йилликларда сироз билан оғриган беморлар сони тобора ортиб боради 60% дан ортиқ, бу гепатотропик интоксикациялар ва органнинг вирусли лезёнларининг кенг тарқалиши билан боғлиқ.

Birlashgan jarrohlik va ginekologik kasalliklar bilan og'rigan bemorlarning 30-40% [1,5,9,12,35,37,42] mavjudligi jarrohlar va ginekologlar oldiga bunday patologiyani bir vaqtning o'zida tuzatish muammosini hal qiladi, ya'ni. bir vaqtda operatsiyalarni o'tkazish [6,7,11,21,25,29,36, 38, 40]. Minimal invaziv va bir vaqtning o'zida operatsiyalarni ishlab chiqarish davlat uchun ham, umuman bemorlar uchun ham terapevtik va iqtisodiy jihatdan bir nechta ketma-ket jarrohlik aralashuvlarga nisbatan ularning shubhasiz afzalliklarini ta'kidlaydi. [2, 6,8,10,13,14,16,18,19,20,22,23]

Овқат ҳазм қилиш тизими организмнинг ташқи муҳит билан муносабатларида муҳим ўрин тутади. Овқат ҳазм қилиш аъзоларининг шиллиқ қаватига озиқ-овқат таркибидаги турли хил моддалар таъсир қилади ва шиллиқ қават ва шиллиқ қаватнинг иммуногенез органлари бўлган ўзига хос лимфоид шаклланишлари мавжудлиги тасодиф эмаслиги аниқ бўлади [19, 20].

Кўкрак бези саратони (БС) тез-тез ташхис қўйиладиган онкологик касаллик бўлиб, дастлабки аниқланган барча саратон ҳолатларининг 23% ни ташкил қилади [19]. Кўкрак бези саратонининг ирсий шакллари кўпинча бирламчи кўпликнинг ривожланишининг юқори хавфи билан боғлиқ малигн ўсмалар. Ушбу неоплазмалар тажовузкор курс, касалликнинг натижасини башорат қилишда қийинчилик ва юқори ўлим билан тавсифланади.

Сўнгги ўн йилликларда бутун дунё олимлари сурункали такрорий афтоз стоматит (СРАС) этиопатогенезини, тарқалишини, интенсивлигини ўрганиш бўйича жуда кўп ишларни амалга оширдилар ва ушбу касалликни даволашнинг турли усуллари таклиф қилинди [12, 17]. .

Кириш. Турли муаллифларнинг фикрига кўра, замонавий аёллар популяциясида бачадон миомасини аниқлаш частотаси 20 дан 77% гача [5, 6, 8]. Шу билан бирга, репродуктив ёшдаги аёллар орасида касалланишнинг сезиларли даражада ўсиши кузатилмоқда [1, 2, 8]. Замонавий шароитда аёллар кўпинча ўзларининг репродуктив функцияларини 30 ёшдан кейин амалга оширишларини ҳисобга олсак, репродуктив ёшдаги беморларда бачадон миомасини даволаш масалалари мустақил долзарб муаммога айланди. Ишларнинг парчаланиши, қарама-қаршиликлар, даволаш ва реабилитация учун протокол схемаларининг йўқлиги ушбу тоифадаги аёлларни бошқариш бўйича кўплаб саволлар туғдиради. Бир қатор тадқиқотчилар ушбу муаммонинг ечимини тиббий Давлат стандартини шакллантириш учун асос бўлиши керак бўлган клиник протоколларни жорий этишда кўришади [8].

Куйиш шоки куйиш касаллигининг биринчи босқичи бўлиб, тананинг юзаси 10-15% юзаки ва 5-10% чуқур куйишлар билан таъсирланганда ривожланади [6,11,14].

Эрта ҳомилалик эхокардиография, 12 дан 16 гача бўлган хомиладорлик даврида, юрак ультратовуш протоколи ёрдамида теxник жиҳатдан мумкин ва кенг миқиёсли юрак аномалияликларини аниқланди. Бундан ташқари, у касалликнинг ривожланишини баҳолашга имкон беради ва бачадон ичидаги аралашувларнинг кенг тарқалган шаклланишига олиб келганда, аввалги ва
самарали фотоскопия билан таьминланиши мумкин

129 нафар эпилепсия касаллигини текширувлари натижасида юқори частотали (73,6%) ассоцирлашган хавотир ва депрессив психопатологик ўзгаришлар кузатилди, улардан (66,1%) ни аёллар ташкил қилди. Хавотир ва депрессив ўзгаришлар билан уюшган эпилепсиянинг фарқли клиник хусусиятлари фармакорезистентлик, содда парциал идеатор ва эмоционал-аффектив хуружларнинг устувор бўлиши ҳисобланади ва хавотир депрессив доирадаги аффектив бузилишларнинг анамнезида касаллик бошланишигача (79,8%) мавжуд бўлиши ҳисобланади.

Йил давомида кузатиладиган ринитда бошланғич вегетатив тонус холати ўрганилди. Кузатувда
бўлган беморларнинг 42 нафари (68,9%) персистирлановчи формада ва 19 нафари (23,7%) эса rinitis intermitis ташкил этди. Изланишлар шуни кўрсатдики 28 нафари (54,9%) беморларда
парасимпатикотония (ваготония) устунлиги аниқланди, 14 нафар (27,4%) эйтония (тинч холатда ВНТ
мувозанатлашган) ва 9 нафар (17,6%) сипатикотония турларида бўлди. Умуман олиб қаралганда клиник кечишини турига қарамай ВНТ парасимпатик механизмлар зўриқиши билан кечади. Натижалар
БВТ билан КАР кечишини боғлиқлигини кўрсатди. Шуларга асосланиб даволашда хам худди шундай
боғлиқлик борлиги тахмин қилинди.

Олиб борилган илмий тадқиқот ишининг мақсади ортиқча тана вазни ва семизлик бўлган
беморларда буйракнинг фильтрацион фаолиятини баҳолаш бўлиб, олиб борилган текшириш
натижалари таҳлили шуни кўрсатдики, буйрак коптокчалари фильтрацияси (БКФ) ҳажми тана вазни
индекси ошиб боришига тескари боғликлик билан ўзгариб боради. Беморларнинг барчасида БКФ уч хил
формула асосида аниқланди ва уларнинг натижалари солиштириб кўрилди. БКФ ҳажми MDRD ва
CKD-EPI формуласи асосида аниқланганда олинган кўрсатгичлар таҳлили ажратилган гуруҳларда
ишончли тарзда бир биридан фарқ қилиши маълум бўлди. БКФ ҳажмини Cockcroft Gault формуласи
билан аниқлаганда бу фарқлаш ишонарли бўлмади. MDRD ва CKD-EPI формуласи асосида текширилган
беморлар орасида буйрак фаолияти бузилиши ҳолатини аниқлаш 1.5 мартага кўп аниқланди. Шундан
келиб чиқиб буйрак фаолиятини баҳолашда БКФ MDRD ва CKD-EPI формуласи асосида аниқлаш
мақсадга мувофиқ.

Йўғон томчи экспресс методи ёрдамида нормал эритроцитлар – дискоцитлар (Д) ва эритроцитларнинг патологик шакллари (ЭПШ) нинг ўзаро нисбати ўрганилди. Шу нарса аниқ бўлдики, артериал гепертония (АГ) да ЭПШ нинг миқдори Д нинг миқдори камайиши хисобига ортади. Бу айниқса АГ нинг 2 ва 3 босқичида яққол намоён бўлади

Кузатилган беморлар орасида ОИВ инфекциясининг юқиш йўли асосан инъекция орқали бўлган. ОИВ позитив беморларда марказий асаб тизимини (МАТ) зарарловчи Эпштеин - Барр вируси, токсоплазма ва сил микобактерияси ташкил этди. Касаллик жинсга қарамасдан асосан ёшларда ривожланган. ОИВ билан касалланган беморларда МАТнинг юқумли касалликлари аста-секин ривожланади ва чуқур иммунитет танқислиги фонида клиник жиҳатдан ўзини намоён қилади

Уролитиаз медикаментоз терапияси узоқ муддатли бўлиши зарур. Аммо синтетик препаратларни қўллаш ножуя таьсирлар билан бирга келади ва даволанишни тўхтатишга заруриат бўлади. Шунинг учун ҳозирги кунда мавжуд бўлган медикаментоз даволаш усулларида ўсимлик воситаларига устунлик берилади. Кальций уролитиязи бўлган 449 нафар беморда Ўзбекистондаги 15 хил доривор ўсимликлар флораси дамламаларининг диуретик ва сулуретик таъсири ўрганилди. Дамламалар ҳар хил диуретик кучга эга бўлиб, ҳамда пешоб кислота-ишқор муҳитига таъсир қилади. Дориларнинг хусусиятлари ўрганилиб, диурез ҳолати, сийдик pH, кальцийли тошлар ҳосил бўлиш
промоутерлари ва ингибиторларини ҳисобга олиб қўллаш мумкин. Ушбу индивидуал даво усули юқори
терапевтик ва иқтисодий самарадорликка эга

Паркинсон касаллиги билан касалланган беморларда эрта ва кечки босқичларида ҳаракат бузилишлари текширилди. Бунинг учун биз қуйидаги шкалалардан фойдаландик: Хен-Яра шкаласи ва “Унифицирланган рейтингли UPDRS” шкаласидан фойдаландик. Натижада Паркинсон касаллиги билан касалланган беморларда аксиал ҳаракатнинг бузулиши ва ҳаракатнинг бузилиши кўпроқ касалликнинг эрта босқичига нисбатан кечки босқичида ривожланади

Оғир термик жароҳат бўлган беморларда гастродуоденал қон кетиш куйиш касаллиги кечишини
оғирлаштиради ва айрим ҳолатларда ўлим оқибати хавфини оширади. 2010 йилдан 2017 йилгача
даволанагн куйиш касаллигининг кечишида (чуқур куйиш майдони 20-40% тана юзасига)
гастродуоденал қон кетиш кузатилган 105 нафар куйган беморлар таҳлили ўтказилди. Тадқиқотлар
шуни кўрсатдики, куйганларда массив қон кетиш кузатилганда гемостатик, ўрин босувчи ва
ангиопротектор терапия комплекс даволаш фонида эндоскопик усулда қон кетишни тўхтатиш
патогенетик асосланган даво усулларидан бири эканлиги маълум бўлди

Мақолада оёқ ва қўлларнинг чуқур даражали термик куйишлар билан жарохатланган 15 ёшдан 65 ёшгача бўлган 34 та беморнинг даволаш натижалари келтирилган. Кузатилган беморлар орасида 28 та ҳолатда ампутация амалиёти бажарилган. Мақолада кўрсатиб ўтилган ампутация операциясига кўрсатмаларни, бажариш техникасини ва операциядан кейингни даврларда олиб бориш тактикаларини қўллаш даво натижаларини яхшиланишига, зарарланган аъзонинг функциясини максимал даражада сақлаб қолишга ва комбустиологияда даволаш самарадорлигини ошириш имконини беради

Охирги йилларда артериал гипертензия муаммоси тиббиётнинг, хусусан акушерликнинг энг долзарб муаммоларидан бири бӯлиб турган бир вақтда артериал гипотензиянинг патогенези, клиник кечиши, ҳомиладорлик даврида ва туғруқдаги асоратлари, ҳомилага эҳтимолий ножӯя таъсири, шунингдек уни даволаш ҳақидаги саволлар шифокорлар эътиборини бирмунча камроқ жалб этмоқда.

Тадқиқот объекти бўлиб, 3 ёшдан 18 ёшгача бўлган сурункали вирусли гепатит билан оғриган
120 нафар болалар бўлди. Текшириш давомида умумий клиник, биохимик, махсус лаборатор,
инструментал текшириш усуллари қўлланилди. Нурли диагностика усулларидан комплекс эхографик
текширишлар, МСКТ, МРТ, жигар, талоқ, ўт йўлларини ультратовуш текшириш усуллари қўлланилди.
Зарарланагн жигар гистологик тамойиллари ўрганилди, шунингдек статистика усуллари қўлланилди. Комплекс инструментал ва клиник-лаборатор усулларини бирга, ҳамда кўрсатмага кўра гистологик текширишларни сурункали вирусли гепатит билан оғриган болаларда қўллаш натижасида касаллик бошланғич босқичида диагноз мукаммал қўйилади, бу эса адекват даволаш чораларини ўтказишга имкон бериб, асоратларни ва касалликнинг оғир даражаларига ёки жигар циррозига ўтишини олдини олади.

Гипертензив касалликнинг мақсад органи сифатида буйракнинг беморларнинг 40%да касалликнинг дастлабки 5 йил мобайнида эрта шакллара бошлайди. Гипертоник нефропатиянинг дастлабки босқичи хар бир босқичда клиник ва функционал маркерларга эга бўлган динамик жарайон бўлиб, микроальбуминурия, интраренал томирлар қаршилигини очиради ва буйракларнинг умумий филтраш функциялари ўзгариши эрта хисобланади.

Олинган натижаларга асосланиб, яра касаллигига чалинган беморлар ташвиш-депрессив касалликларни ривожланиши учун хавф гуруҳига мурожаат килишлари керак, бу эса даволаниш вактида психоневролог маслахат килиш тавсия этилади. Яра касаллик ва ташвиш-депрессив бузукликларнинг коморбидлиги билан бирга, эрадикация даволашдан ташкари, психофармакологик даволаш беморлар учун ҳам мос келади.

Ривожланаётган хомиладорлик ва хомила ўлимни, шунингдекхомила нуқсонлари эрта ташхисини аниқлаш олдини олиш учун хомиладорлик биринчи ушдан би р қисмида скрининг учун эхтиёж бор. Ўз вақтида биринчи уч ойдик муддат скрининг дастури киритиш, хомиладорлик янада жорий етиш масаласини хал қилиш учун ўз вақтида туғилган камчиликлари билан фарзанд хавфи ташкил ила акушерлик асоратлар камайтириш, оналар ва болалар ўлимини камайтириш бўлади.

Мақолада эпилепсия билан касалланган 25 нафар бемор кузатуви асосида юзага келган эпилептик хуружлар ва беморларнинг диагностик кўрсаткичлари ҳолати масаласи кўриб чиқилди. Эпилептик хуружларнинг турли таснифлари бўйича касаллик ривожланишининг учраш частотаси аниқланди. Шунингдек, эпилепсия ташхисини аниқлашда жуда катта аҳамиятга эга бўлган, беморларнинг ЭЭГ текширув хулосаларига асосланди. Хуружларнинг асосан намоён булган клиник холатлари кўпинча абсанслар ва фокал мотор хуружлар сифатида намоён бўлди. Мақолада бош мия биоэлектрик фаоллигининг асосий патологик ўзгаришлари ёритилган

Ўт йўллари хирургиясида магистрал ўт йўлларининг жароҳатлари ва чандиқли стриктуралар шаклланишининг учраш таҳлили келтирилган. Ўт тош касаллиги хирургиясида ўт йўлларининг жароҳатланиши 0,38% ҳолатда, травмадан кейин чандиқли стриктураларнинг учраши эса 0,37% ташкил
этди. Операция ва ўт пуфагидаги яллиғланиш жараёнининг тури ҳамда операцияни бажариш вақти
инобатга олиниб бу асоратларнинг учраш фарқи аниқланди

Бугунги кунда тухумдонлар поликистози синдромига ташхис қўйиш 2003 йилдаги Роттердам конверцияси асосида, яъни агар аёлда гиперандрогения ва олиго/ановуляция бўлиб репродуктив фаолиятини бажара олмаслиги натижаси хисобланади. ТПКС нинг инсулинга резистентлик ва дислипидемия каби белгилари халигача олимлар фикри бўлинмоқда. Гиперандорогенизм ва ановуляцияси бўлган аёлларнинг 90%да бепуштлик бўлиб, бу эса шу муаммонинг қанчалик долзарблиги ва комплекс чора излашни талаб этади. Қуйидаги мақолада шу муммонинг асоси бўлмиш ановуляцияни овуляция индукторлари билан ечиш кўриб чиқилади. Тиббиётнинг кундан-кунга ривожланиш овуляцияни стимулловчи янги дори воситаларнинг ишлаб чиқарилишига олиб келмоқда, бу ўз навбатида аёлнинг насл қолдириш хусусиятини тиклашга олиб келади.

Илмий ишнинг асосида терининг турли хилдаги ҳосилалари билан бўлган 185 нафар беморларда
металлопротеиназы-1 ингибитори ҳолатини таҳлил қилиш ётади. Улардан 39 нафарида терининг
базал хужайрали раки, 39 нафарида терининг ясси хужайрали раки ва 48 нафарида терининг хавфсиз
ҳосилалари (фиброма) аниқланган (1 қиёслаш гуруҳи). Бундан ташқари, 34 нафар нисбаттан соғлом
донор – кўнгиллиларда текшириш олиб борилди (2 қиёслаш гуруҳи). Беморларнинг кўпчилигини 50 ёшдан
ката бўлган эркак жинсли беморлар ташкил этди. Ҳосилаларнинг энг кўпи, 25% ҳолатда оёқларда
аниқланди. Юздаги ҳосилалар туфайли тиббий ёрдамга мурожаат қилган беморлар 15%ни ташкил
этди. Қайд этиш лозимки, ушбу гуруҳдаги беморларнинг асосий қисмида хавфли ҳосилалар аниқланди.
Олиб борилган илмий изланиш натижасида аниқландики, терининг исталган ўсма жараёнларининг ривожланиш патогенезида ТИМП – 1 ошиши ётади. Тери фибромасининг жарроҳлик даволаш ТИМП – 1нинг операциядан кейинги учинчи суткадан бошлаб камайишига олиб келади. Терининг базал
хужайрали ракида жарроҳлик даво бажарилиши ТИМП – 1нинг операциядан кейинги бешинчи
суткалардан бошлаб қисман камайишига олиб келади. Терининг ясси хужайрали ракида ТИМП – 1
операциядан кейинги биринчи суткалардан бошлаб ошиб, операциядан кейинги ўнинчи суткаларга
бориб камайиши юзага келади.

Мақолада кардиоген шокни ташхислаш ва даволаш долзарб муаммоси ёритилган. Даво-ташхислаш характерли бир катор тадбирлар келтирилган

158 нафар маржонсимон ва кўплаб буйрак тошлари бўлган беморлар комплекс текширувдан ўтказилди ва даволанди. Маржонсимон ва кўплаб нефролитиазли беморларда эндоскопик даво алгоритмидан фойдаланилиши тошдан халос бўлиш даражасини 90,0% гача ошириш имконини берди. Маржонсимон ва кўплаб буйрак тошлари бўлган беморларни эндоскопик даволаш учун ишлаб чиқилган алгоритмни даво чоралари мажмуасига киритилиши нефролитиазли беморларни даволаш самарасини ошириш имконини беради

Taдқиқотда 82 беморлар иштирок этди. Ула рнинг орасида 38 аёл (46,3%) ва 44 эркак (53,7%) бор эди. Taдқиқотда 60 ёшдан 75 ёшгача, артериал гипертония давомийлиги 10 йилдан 23 йилгача
бўлган беморлар бор эди. Ишда ҳамроҳ гипертония касаллиги бор беморларнинг операция олди
тайёргарлиги, ҳамда гемодинамик кузатувлар батафсил ёритилган. Тадқиқот натижалари шуни
кўрсатадики, операциядан олдинги даврда тўғри олиб борилган гипотензив даво билан бирга ақлий ва
ҳиссий стрессни камайтирувчи дори воситалар, визуал контакт, руҳий стрессни истисно қилишда,
кутиш хоналарида ўтказиладиган седация ва нейролептаналгезия беморларнинг клиник ҳолатини
барқарорлаштиришга имкон беради, бу эса гемодинамик параметрларни яхшилаш билан аниқ
боғлиқдир

Ҳар хил усулдаги холецистэктомия операцияси вақтида (51 бемор) ва операциядан кейинги
даврда (124 бемор) магистрал ўт йўлларининг жароҳати бўлган 175 нафар беморлар хирургик даволаш
афзалликларининг баҳоланиши келтирилган. Магистрал ўт йўлларининг жароҳати бўлган беморларда
хирургик даволаш усулини танлаш учун таклиф этилган алгоритм операциядан кейинги эрта ва узоқ
даврдаги умумий асоратларнинг учрашини 56,3%дан 23,6%гача ва ўлим кўрсаткичини 10,7%дан
4,2%гача пасайишига олиб келди

Мазкур мақолада қизилўнгач кўкрак қисми саратонида хирургик даволаш, касалликнинг даволашдаги замонавий ёндашиш каби долзарб муаммолар ёритилган. Қизилўнгач кўкрак қисми саратонида хирургик амалиётнинг ўрни, жараённинг тарқалиш даражасига кўра амалиётнинг хажми бахоланади. Қизилўнгач анастомозининг янги усули тавсия этилиб, амалиётдан сўнгги специфик асоратларнинг камайиши кўрсатиб ўтилди

Мақсад беморлар жинси, турар жойига боғлиқ ҳолда урогенитал кандидозлар асосий симптомларини ўрганиш бўлди. Аниқланишича, урогенитал кандидозлар келиб чиқиш асосий сабабларига эндокринопатиялар, антибиотиклар ва цитостатикларнинг узоқ вақт қўлланилиши, гиповитаминозлар киради. Урогенитал кандидозлар махсус клиник симптомлари беморлар ёши ва турар жойидан қатъий назар аёлларда эркакларга нисбатан кўпроқ намоён бўлган.

Ҳомила-йўлдош тизимидаги липид алмашинувининг ўзига хос хусусиятлари ўрганилди, ҳомиланинг
она қорнида ўсиш даври гипотрофияси ривожланишида она - йулдош -ҳомила тизими липид
алмашинувида сезиларли ўзгаришлар бўлиши аниқланди, айниқса ЭЁК, триглицеридлар, β-
липопротеидлар, фосфолипидлар таркиби, шунингдек, ҳомиладорлар ва янги туғилган чақалоқлар қон
зардобида бир хил типдаги ўзгаришлар аниқланди. Ҳомила ривожланишининг орқада қолишида ЭЁК
триглицеридлар нисбати ҳажмининг камайиши липолитик жараёнлар фаоллигига таъсир кўрсатиб,
гиперлипедимияга олиб келди

Ушбу илмий ишда қиз болаларда аноректал нуқсонларда учрайдиган қўшма нуқсонлар тавсифи келтирилган. ТошПТИ госпитал болалар хирургияси кафедраси клиникасида 2004-2017 йилларда аноректал мальформацияларнинг турли шакли аниқланган 210 нафар беморда текширув ўтказилган. 116 (55,2%) беморда қўшма нуқсонлар аниқланган

32 нафар сурункали юрак етишмовчилиги билан оғриган беморларга умум қабул қилинган услуб
бўйича, изосарбид динитрат (изокет) инфузияси бажарилган. Барча беморларда муолажадан олдин ва
кейин ташқи нафас функцияси ҳолати аниқланган. Изокет эритмасини вена ичига юборилиш тезда 10-
15 дақиқадан сўнг беморларнинг умумий клиник аҳволини яхшилашга олиб келган. Бу ўз навбатида,
ҳансирашни ва бўйин томирларни таранглигини камайишига олиб келган. Изокет инфузияси
натижасида ўпканинг хажмий ўлчовлари: ўпканинг тириклик сиғими, кучайтирилган нафас чиқариш
тириклик сиғими 1 секунда кучайтирилган нафас чиқариш ҳажми аниқ ошган. Шу билан бирга
ҳансираш сезиларли даражада пасайиши, нафаснинг минутлик хажмини камайишини таъминлайди.
Ўпканинг максимал вентиляцияси ва тиффно индекси ноаниқ ўзгарган

Ушбу мақолада елка суяги дистал қисми парчаланган синиқлари мавжуд бўлган 79 та беморнинг жаррохлик даволаш усуллари келтирилган. Беморлар жаррохлик даволаш усулига биноан уч гурухга бўлинган. Хар бир гурух беморлари алоҳида ўрганилиб, натижалари тахлил қилиниб, хулоса қилинган. Натижада муаллифлар томонидан таклиф килинган реконструктив пластинкалар ёрдамида даволаш самарадорлиги асосланган

Оғир термик жарохатланган беморларда полиорган етишмовчилиги куйиш касаллиги кечишини
оғирлаштиради ва улим курсатгичи ошишига сабаб булади. Текшириш утказилганлар 210 нафар
(уртача ёши 25,5±5,4 ёш), тана юзаси 25% дан ортик чукур куйган ва шокнинг I-II-III боскичидаги
(чукур куйиш майдони 20%-40% атрофида) 2010-2017 йилларда даволанганлар. Полиорган стркутураси частотаси ( юрак кон томир, нафас йуллари, буйрак ва жигар етишмовчилиги, марказий асаб тизими, меъда ичак тракти функцияси бузилиши) усуллари ва уни бартараф этиш